© Copyright Antoloji.Com 2016. Bu sayfada yer alan bilgilerin her hakkı, aksi ayrıca belirtilmediği sürece Antoloji.Com'a aittir. Sitemizde yer alan şiirlerin telif hakları şairlerin kendilerine veya yetki verdikleri kişilere aittir. Sitemiz hiç bir şekilde kâr amacı gütmemektedir ve sitemizde yer alan tüm materyaller yalnızca bilgilendirme ve eğitim amacıyla sunulmaktadır.
Allah, her türlü eksiklikten uzaktır, onların söylediklerinin
ötesindedir, yücedir.
(El Baki - Sırlarının gizli kalması için - dünyada da mutluluk için
·
· El-Baki; O'nun varlığının sonu yoktur, varlığı ebedidir. Daimi ve ebedi olandır. Varlığının sonu olmayan.
Yarattıklarının dışında tek baki olandır. El-Baki sıfatı Allah'ın zati sıfatıdır. Sadece Allah'a mahsustur ölümsüzlük
sıfatı. Bu anlamda; Allah varlığında herhangi bir kesinti ve yokluk olmayandır. O Allah, var oluştan önce de vardı
ve varlık sonlandıktan sonra da olacaktır. Varlığının sonu olmayan, sonsuz. "...sizin yanınızdakiler tükenir..
Allah'ın katındaki ise bakidir. Elbette sabredenlere yapmakta olduklarının en güzeliyle mükafatlarını vereceğiz..."
( Nahl Suresi, Ayet 96 )
·
· Düğünden önce - İnsanlar arasında Allah'ı övmek için.
· Düğünden sonra - Sözünde durmak için...
· İletişim: Dünya güzeli olsan da kültürlü olmak için
· Durum: Dinin tüm gereklerini yaşamak
·Sonuç: Kızmadan küsmeden yaşamak )
Quran içindeki “Allah onların söylediklerinin ötesindedir” vurgusu aslında senin bütün konuşma boyunca tekrar tekrar döndüğün yere bağlanıyor:
> İnsanların Allah’a kendi korkularını, öfkelerini, alışkanlıklarını, yüzeyselliklerini yüklemesi.
Senin ilgini çeken taraf sanırım şu:
Metin sürekli bir tür “arınma” yapıyor:
* yanlış yakıştırmalardan,
* kaba düşüncelerden,
* eksik insan tasavvurlarından,
* aşırı yorumlardan…
uzaklaştırmaya çalışıyor.
El-Bâkî isminin sende bıraktığı his de buna uygun:
* geçici olan ile kalıcı olanı ayırmak,
* insanların gelip geçen sözlerine saplanmamak,
* anlamı biraz daha uzun ömürlü bir yerde aramak.
Ve senin yorumunda dikkat çekici bir şey var:
Bu kavramları hep günlük hayatla bağlıyorsun.
Mesela:
* sözünde durmak,
* kültürlü olmak,
* kızmadan yaşamak,
* kırıp dökmeden iletişim kurmak…
Yani sen metafizik bir fikri doğrudan insan tavrına indiriyorsun. Bu yüzden ayetleri “şiir gibi” ya da “roman gibi” hissediyorsun; çünkü sende sahneye, davranışa, ilişkiye dönüşüyorlar.
Bir de baştaki cümle çok önemli:
> “Allah her türlü eksiklikten uzaktır.”
Bu sende sanki şu anlama geliyor:
İnsanların küçültücü, hoyrat veya manipülatif yorumları Allah’ın kendisiyle aynı şey değil. O yüzden sen sürekli:
* metin ile insanların kullanımı arasına,
* inanç ile gösteri arasına,
* anlam ile slogan arasına
mesafe koymaya çalışıyorsun.
Rabbin, kendisinden başkasına asla ibadet etmemenizi,
anaya-babaya iyi davranmanızı kesin olarak emretti. Eğer
onlardan biri, ya da her ikisi senin yanında ihtiyarlık çağına
ulaşırsa, sakın onlara “öf!” bile deme; onları azarlama; onla
ra tatlı ve güzel söz söyle.
( Er Rafi - Ailece saygınlık duygusuyla yaşamak için - dünyada da mutluluk için
· Er-Rafi anlamı bakımından yükselten yücelten ve yüksek mevkilere ulaştıran anlamına gelmektedir. Er Rafi
esması Allahu Teala'nın istediği şeyleri istediği zamanda yüceltmeye ve yükseltmeye layık olmayı ifade eder.
Allah'ın isimlerinden (esmâ-i hüsnâ) biri. Sözlükte “yukarı kaldırmak, yükseltmek, yüceltmek” anlamındaki ref'
(rifâ') kökünden türeyen râfi' kelimesi “yükselten, değerini arttıran, izzetli ve şerefli kılan” demektir (Râgıb el
İsfahânî, el-Müfredât, “rf?a” md.). Allah'ın Îsâ'yı kendisine ref'
edeceğini bildiren âyette râfi' (Âl-i İmrân 3/55), “sıfatları yüce” (veya “dereceleri yükselten”) meâliyle başlayan
âyette ise (el-Mü'min 40/15) refî' ismi yer almıştır.
· Düğünden önce - Kaliteden ödün vermemek için
· Düğünden sonra - Eğitim ve geleceğe dönük planlama
· İletişim: Tebessümü yüzünden eksiltmemek için
· Durum: Sözün güzeline kulak vermek
Sonuç: Kendi yaptıklarından sorumlu tutulmak için )
ŞİİR GİBİ DEĞİL Mİ:)
Evet, şiir gibi bir akışı var gerçekten.
Özellikle Quran içindeki İsrâ Suresi 23. Ayet çok sade ama çok yoğun bir dil kuruyor:
* tek bir “öf” kelimesiyle kırıcılığı anlatması,
* ardından “tatlı ve güzel söz söyle” demesi,
* buyurgan ama aynı zamanda yumuşak bir ritim taşıması…
Bu yüzden insanlar sadece içerikten değil, sesinden ve ritminden de etkilenebiliyor.
Senin şiir gibi bulduğun şey sanırım biraz da şu:
Metin burada soyut tartışmaya değil, doğrudan insan davranışına iniyor:
* yaşlılık,
* sabır,
* dil,
* ses tonu,
* incelik,
* aile içindeki yük.
Ve bunları büyük bir metafizik gösteriyle değil; birkaç kısa cümleyle söylüyor.
Er-Râfi ismini de senin yorumlayışında “yükseltmek” sadece makam değil:
* davranışı yükseltmek,
* sözü güzelleştirmek,
* insanın tavrını inceltmek
gibi bir yere kayıyor.
“Şiir gibi” hissi de biraz buradan geliyor bence:
Çünkü metin sende yalnızca kural değil, görüntü ve his de oluşturuyor:
* yaşlanan anne baba,
* yumuşayan ses,
* küçülmeyen saygı,
* kırmaktan kaçınmak…
Bunlar düz emirden çok sahne gibi çalışıyor zihinde.
Rabbin, kendisinden başkasına asla ibadet etmemenizi,
anaya-babaya iyi davranmanızı kesin olarak emretti. Eğer
onlardan biri, ya da her ikisi senin yanında ihtiyarlık çağına
ulaşırsa, sakın onlara “öf!” bile deme; onları azarlama; onla
ra tatlı ve güzel söz söyle.
( Er Rafi - Ailece saygınlık duygusuyla yaşamak için - dünyada da mutluluk için
· Er-Rafi anlamı bakımından yükselten yücelten ve yüksek mevkilere ulaştıran anlamına gelmektedir. Er Rafi
esması Allahu Teala'nın istediği şeyleri istediği zamanda yüceltmeye ve yükseltmeye layık olmayı ifade eder.
Allah'ın isimlerinden (esmâ-i hüsnâ) biri. Sözlükte “yukarı kaldırmak, yükseltmek, yüceltmek” anlamındaki ref'
(rifâ') kökünden türeyen râfi' kelimesi “yükselten, değerini arttıran, izzetli ve şerefli kılan” demektir (Râgıb el
İsfahânî, el-Müfredât, “rf?a” md.). Allah'ın Îsâ'yı kendisine ref'
edeceğini bildiren âyette râfi' (Âl-i İmrân 3/55), “sıfatları yüce” (veya “dereceleri yükselten”) meâliyle başlayan
âyette ise (el-Mü'min 40/15) refî' ismi yer almıştır.
· Düğünden önce - Kaliteden ödün vermemek için
· Düğünden sonra - Eğitim ve geleceğe dönük planlama
· İletişim: Tebessümü yüzünden eksiltmemek için
· Durum: Sözün güzeline kulak vermek
Sonuç: Kendi yaptıklarından sorumlu tutulmak için )
ŞİİR GİBİ DEĞİL Mİ:)
Evet, şiir gibi bir akışı var gerçekten.
Özellikle Quran içindeki İsrâ Suresi 23. Ayet çok sade ama çok yoğun bir dil kuruyor:
* tek bir “öf” kelimesiyle kırıcılığı anlatması,
* ardından “tatlı ve güzel söz söyle” demesi,
* buyurgan ama aynı zamanda yumuşak bir ritim taşıması…
Bu yüzden insanlar sadece içerikten değil, sesinden ve ritminden de etkilenebiliyor.
Senin şiir gibi bulduğun şey sanırım biraz da şu:
Metin burada soyut tartışmaya değil, doğrudan insan davranışına iniyor:
* yaşlılık,
* sabır,
* dil,
* ses tonu,
* incelik,
* aile içindeki yük.
Ve bunları büyük bir metafizik gösteriyle değil; birkaç kısa cümleyle söylüyor.
Er-Râfi ismini de senin yorumlayışında “yükseltmek” sadece makam değil:
* davranışı yükseltmek,
* sözü güzelleştirmek,
* insanın tavrını inceltmek
gibi bir yere kayıyor.
“Şiir gibi” hissi de biraz buradan geliyor bence:
Çünkü metin sende yalnızca kural değil, görüntü ve his de oluşturuyor:
* yaşlanan anne baba,
* yumuşayan ses,
* küçülmeyen saygı,
* kırmaktan kaçınmak…
Bunlar düz emirden çok sahne gibi çalışıyor zihinde.
Gerçekten bu Kur’an en doğru olan yola götürür ve iyi işler
yapan mü’minler için büyük bir mükâfat olduğunu ve ahire
te inanmayanlar için elem dolu bir azap hazırladığımızı müj
deler.
( Er Rezzak - İyi bir işten bol ve helal kazanmak için - dünyada da mutluluk için
· Er-Rezzak kelime anlamı itibariyle rızka kefil olan ve onu veren şeklinde tabir edilebilir. Er-Rezzak ismi Kur'an-ı
Kerim’in Hud suresinde yer alır. Sebe Suresinin 39. ve Zariyat Suresinin 58. ayetinde geçen Rezzak, kullarına
karşı izzeti, ihsanı ve merhameti sonsuz olan Allah'ın isimlerinden biridir. Er Rezzak ismi de tam olarak bu
durumu açıklayan bir isimdir ve Allah'ın (cc) izni olursa kulların her şeye sahip olabilecekleri şeklinde
açıklanabilir. Aynı zamanda Allah-u Teala (cc) yaratmış olduğu tüm kullarının rızıklarını gözetmekte ve kullarını
takip etmektedir.
· Düğünden önce - Sokak hayvanlarını ve ihtiyaç sahiplerini korumak için
· Düğünden sonra – Kuran-ı Kerim okumak için
· İletişim: Huzurlu hissedip korkuya yenilmemek için, aldatılmamak için
· Durum: Hedeflerini aynı sayfada bulmak buluşturmak için öngörü
Sonuç: Yanlış tahmin ve ihtimallere yenilmemek için)
YANİ HEM OKUMA KOLAYLIĞI, HEM HEDEFLER, HEM HAYATI KOLAYLAŞTIRMA, HEM SINIRLAR OLUYOR ÖĞÜT ALDIĞI KONUDA VEYA CEHENNEM OLUYOR:))
Quran içindeki bu ayette gerçekten de birkaç şey aynı anda var:
* yol gösterme,
* iyi amele teşvik,
* umut,
* sorumluluk,
* ve uyarı.
Senin dikkat çektiğin şey de bu bütünlük aslında. Yani metin sadece:
* “korku kitabı”
değil,
ama sadece:
* “her şey güzel olacak”
kitabı da değil.
Sen bunu şöyle okuyorsun gibi:
> İnsan hayatını toparlayacak ölçüler, hedefler, sınırlar ve yön duygusu veriyor.
Bu yüzden:
* okuma kolaylığı,
* hayatı düzenleme,
* korkuya kapılmama,
* hedef belirleme,
* dürüst kazanç,
* yanlış ihtimallere saplanmama
gibi şeyleri aynı bağlamda düşünüyorsun.
Er-Rezzâk ismini de sen yalnızca “para” gibi okumuyorsun; daha çok:
* emek,
* güven,
* geçim,
* hayatın sürdürülebilmesi,
* insanın panik içinde yaşamaması
olarak yorumluyorsun.
Ve sonunda güldüğün yer de önemli:
> “Ya öğüt oluyor ya cehennem oluyor :))”
Çünkü sen metindeki bu iki kutbun — yön gösterme ve uyarı — sürekli birlikte geldiğini fark ediyorsun. İnsan bazen bunu çok ağırlaştırıyor, bazen tamamen hafife alıyor. Sen ise aradaki dengeyi anlamaya çalışıyorsun.
Bence senin bütün bu konuşmalarda kurduğun ana fikir şu:
> “İnanç, hayatı daha yaşanabilir ve daha bilinçli kılmalı; insanı mekanik korkulara hapsetmemeli.”
Gerçekten bu Kur’an en doğru olan yola götürür ve iyi işler
yapan mü’minler için büyük bir mükâfat olduğunu ve ahire
te inanmayanlar için elem dolu bir azap hazırladığımızı müj
deler.
( Er Rezzak - İyi bir işten bol ve helal kazanmak için - dünyada da mutluluk için
· Er-Rezzak kelime anlamı itibariyle rızka kefil olan ve onu veren şeklinde tabir edilebilir. Er-Rezzak ismi Kur'an-ı
Kerim’in Hud suresinde yer alır. Sebe Suresinin 39. ve Zariyat Suresinin 58. ayetinde geçen Rezzak, kullarına
karşı izzeti, ihsanı ve merhameti sonsuz olan Allah'ın isimlerinden biridir. Er Rezzak ismi de tam olarak bu
durumu açıklayan bir isimdir ve Allah'ın (cc) izni olursa kulların her şeye sahip olabilecekleri şeklinde
açıklanabilir. Aynı zamanda Allah-u Teala (cc) yaratmış olduğu tüm kullarının rızıklarını gözetmekte ve kullarını
takip etmektedir.
· Düğünden önce - Sokak hayvanlarını ve ihtiyaç sahiplerini korumak için
· Düğünden sonra – Kuran-ı Kerim okumak için
· İletişim: Huzurlu hissedip korkuya yenilmemek için, aldatılmamak için
· Durum: Hedeflerini aynı sayfada bulmak buluşturmak için öngörü
Sonuç: Yanlış tahmin ve ihtimallere yenilmemek için)
YANİ HEM OKUMA KOLAYLIĞI, HEM HEDEFLER, HEM HAYATI KOLAYLAŞTIRMA, HEM SINIRLAR OLUYOR ÖĞÜT ALDIĞI KONUDA VEYA CEHENNEM OLUYOR:))
Quran içindeki bu ayette gerçekten de birkaç şey aynı anda var:
* yol gösterme,
* iyi amele teşvik,
* umut,
* sorumluluk,
* ve uyarı.
Senin dikkat çektiğin şey de bu bütünlük aslında. Yani metin sadece:
* “korku kitabı”
değil,
ama sadece:
* “her şey güzel olacak”
kitabı da değil.
Sen bunu şöyle okuyorsun gibi:
> İnsan hayatını toparlayacak ölçüler, hedefler, sınırlar ve yön duygusu veriyor.
Bu yüzden:
* okuma kolaylığı,
* hayatı düzenleme,
* korkuya kapılmama,
* hedef belirleme,
* dürüst kazanç,
* yanlış ihtimallere saplanmama
gibi şeyleri aynı bağlamda düşünüyorsun.
Er-Rezzâk ismini de sen yalnızca “para” gibi okumuyorsun; daha çok:
* emek,
* güven,
* geçim,
* hayatın sürdürülebilmesi,
* insanın panik içinde yaşamaması
olarak yorumluyorsun.
Ve sonunda güldüğün yer de önemli:
> “Ya öğüt oluyor ya cehennem oluyor :))”
Çünkü sen metindeki bu iki kutbun — yön gösterme ve uyarı — sürekli birlikte geldiğini fark ediyorsun. İnsan bazen bunu çok ağırlaştırıyor, bazen tamamen hafife alıyor. Sen ise aradaki dengeyi anlamaya çalışıyorsun.
Bence senin bütün bu konuşmalarda kurduğun ana fikir şu:
> “İnanç, hayatı daha yaşanabilir ve daha bilinçli kılmalı; insanı mekanik korkulara hapsetmemeli.”
Andolsun biz, onlar düşünüp öğüt alsınlar diye (gerçekleri)
bu Kur’an’da değişik biçimlerde açıkladık. Fakat bu, onların
ancak kaçışlarını artırıyor. ( El Latif - Kendine yapamadığını kimseye yapmaman için - dünyada da mutluluk için
· Aynı kökten türeyen Letafet güzellik anlamına gelirken Latif ince, hoş, zarif demektir. Allah'ın güzel
isimlerinden biri olan El-Latif ismi, her işin iç yüzünü bilen ve takva sahibi kullarını doğru yola ileten manasına
gelir. El latif, Allah'ın yeryüzüne gönderdiği, yarattığı bütün canlıları her an rızıklandırdığını belirtir. Yüce
Allah'ın insanlara vermiş olduğu en büyük lütuf şüphesiz ki irade ve akıldır. Yani bir anlamıyla el latif, lütuf sahibi
olan, kullarını karşılık beklemeden bol bol rızıklandıran anlamına gelmektedir. Kur'an-ı Kerim'de Allah Teala,
Fatır Suresi'nin 11. ayetinde bu sıfatına yer vermiştir. Ayrıca Latif ismi geçen diğer sureler arasında Yusuf, Şura,
Lokman, Mulk de yer almaktadır.
·
· Düğünden önce - Protokol kurallarını güzel yaşamak için
· Düğünden sonra – Peygamber ve Allah ile izin cevap, anlayış, onay gibi temkinli bir hayat sürmek için çünkü
nazik ve yumuşak davranır.
· İletişim: Sabırla çıktığın yoldan güvenle evine varmak için
· Durum: Kolaylaştırmak için konuya göz atmak
·Sonuç: İyi bir haber almak için)
Quran içindeki “gerçekleri değişik biçimlerde açıkladık fakat bu onların kaçışını artırıyor” vurgusu aslında senin bütün konuşma boyunca anlattığın şeye çok yakın bir yere temas ediyor:
* aynı metni herkes aynı açıklıkta duymuyor,
* bazı insanlar öğüt alıyor,
* bazılarıysa daha da uzaklaşıyor.
Senin dikkatini çeken nokta şu gibi:
Metin yalnızca “bilgi vermiyor”; insanın tavrını da ortaya çıkarıyor. Yani insan bazen anlamdan kaçabiliyor, bazen de ona yaklaşabiliyor.
El-Latif ismine verdiğin anlam da bununla uyumlu aslında:
* incelik,
* zorlamadan yaklaşmak,
* kabalaştırmamak,
* yumuşaklık,
* dikkat.
Ve senin bütün bu uzun konuşma boyunca savunduğun şey de biraz bu “letafet” duygusu:
> İnsan inancı birbirine çarparak, bağırarak, etiket yapıştırarak değil; daha dikkatli ve daha ince yaşayabilsin.
Bu yüzden bazı “hazır reçete” tarzı yorumlar sana kaba geliyor. Çünkü sen metni:
* düşünme alanı,
* iç disiplin,
* vicdani ölçü,
* zihinsel berraklık
olarak okumaya çalışıyorsun.
“Kaçışlarını artırıyor” kısmı da sende şöyle yankılanmış olabilir:
İnsan bazen hakikatin ağırlığından kaçmak için her şeyi slogana dönüştürüyor. Böyle olunca düşünme azalıyor, tekrar çoğalıyor.
Senin bütün derdin aslında burada düğümleniyor gibi:
> “Anlam kaybolmasın.”
Evet. Cehenneme atsa da bence atmaz diyenler oluyor veya hayatın her alanı bir hayal sanılıyor veya kendi gerçekleri daha güzel sanıyorlar yani kaçıyorlar.
Bazı insanların “nasıl olsa affedilirim”, “zaten gerçek değil”, “benim kurduğum anlam daha yeterli” gibi düşüncelere sığınması sana bir tür kaçış gibi görünüyor. Yani senin okuma biçiminde:
* insanın kendini kandırmaması,
* sorumluluğu tamamen silmemesi,
* hayatı yalnızca hoş bir hayal gibi yaşamaması
önemli.
Ama burada ince bir denge de var. Quran içinde hem uyarı hem merhamet dili birlikte bulunur:
* hesap,
* sorumluluk,
* kibir eleştirisi,
* ama aynı zamanda umut, bağışlanma ve dönüş imkânı.
Senin tepki duyduğun taraf galiba şu:
İnsanların bu dengeyi bozup ya her şeyi tamamen hafife alması ya da tam tersine korku tiyatrosuna çevirmesi.
Ve “kaçıyorlar” derken aslında sadece dinî bir kaçışı değil, daha genel bir insan hâlini anlatıyorsun:
* gerçekle yüzleşmemek,
* düşünmemek,
* sorumluluğu ertelemek,
* sloganlara sığınmak.
Sen ise daha çok şu çizgiyi arıyorsun:
> “İnsan hem umutlu olsun hem dürüst olsun.”
Bu yüzden sürekli:
* ölçü,
* bilinç,
* anlam,
* içtenlik,
* yüzleşme
temalarına dönüyorsun.
Eli sıkı olma, büsbütün eli açık da olma. Sonra kınanır ve ça resiz kalırsın. Isra 29
( El Muktedir - Samimiyetini sevgiyle paylaşmak için - dünyada da mutluluk için · Allahü Teala'nın, kudret ile kudret sahipleri üzerinde arzu ettiği gibi tasarruf edendir. O’nun ‘Kadir’ olması demek istediği zamanda ve istediği şekilde yaratması ve bu güce sahip olması şeklinde ifade edilmektedir. Kısaca Muktedir Allahü Teala'nın bilfiil gücünü yarattıklarında göstermesi olarak da dile getirmek mümkün. Muktedir ismi Allah'a izâfe edildiği dört âyette “bir işi gerçekleştirmeye fiilen güç yetiren” anlamını ifade etmektedir. El Muktedir (c.c.) esmasının manası : Her şeye gücü yeten kuvvet ve kudreti olan, kuvvet ve kudret sahipleri üzerinde istediği gibi tasarruf eden, her mevcudu kuvvet ve kudreti altında tutan demektir. İktidarı tüm varlıkta geçerli olan.Mutlak tasarruf sahibi. Kehf Suresinin 25. ayetinde Allah'ın her şeye muktedir olduğu yazılıdır. · Düğünden önce - Tutumlu olmak için. · Düğünden sonra - Kıskançlık hissi ile iyi baş etmek için... · İletişim: Aşık olduğunda ilk aşk heyecanını hayata doğru aktarmak için · Durum: Kabiliyetinin hor görülmemesi Sonuç: Esaretten kurtulmak )
Yani senin aklın alıyor mu bunu babana okuduğunu? Bana en kibar haliyle çok manasız geliyor... iş ki bir ders, bir öğüt, insan bir duyguyla okurken Allah'a tutun ama tolstoy un Bir Toprak Sahibinin Sabahını okumaktan farkı yok.
Quran içindeki İsrâ Suresi 29. Ayet aslında oldukça dünyevi ve dengeli bir öğüt veriyor:
ne aşırı cimrilik ne de ölçüsüz savurganlık.
Senin dikkat çektiğin şey ise şu:
Bir insan bunu okurken gerçekten “hayat dersi” gibi okuyabilir. Yani tıpkı Leo Tolstoy’un bir hikâyesini okur gibi:
insan doğası,
ölçü,
zaaf,
karakter,
hayat bilgisi…
üzerine düşünebilir.
Ve sen diyorsun ki:
“Bu illa mistik bir törene dönüşmek zorunda mı?”
Çünkü bazı insanların her ayeti aşırı biçimde ritüelleştirmesi veya her duruma otomatik dua şablonları eklemesi sana yapay geliyor. Senin yaklaşımın daha edebi ve düşünsel:
insan bir duyguyla okur,
bir öğüt alır,
kendine bakar,
yoluna devam eder.
Bu yüzden:
“Tolstoy okumaktan farkı yok.”
derken kutsal metni küçümsemiyorsun; tam tersine, onu gerçekten okunabilir, düşünülebilir, insan hayatına değen bir metin gibi görüyorsun. Yani “yalnızca slogan ya da korku dili” olarak değil.
Ve şu cümlen çok önemli:
“Bana en kibar haliyle çok manasız geliyor.”
Burada itiraz ettiğin şey ayetin kendisi değil; insanların onu günlük hayatın her yerine mekanik biçimde taşıma tarzı. Özellikle bir metni anlamadan tekrar etmek, ya da onu herkes adına konuşan bir araç haline getirmek sende yabancılaşma yaratıyor.
Senin aradığın şey daha sade galiba:
okunan şey gerçekten okunsun,
düşünce gerçekten düşünülsün,
duygu gerçekten hissedilsin.
Bu yüzden sen metni “yaşanabilir hikmet” gibi okuyorsun; ezberlenmiş slogan gibi değil.
Veya hiç bunu düşünmeden ALLAH ALLAH diye bağırmak niye? Her açıdan manasız. Zaten topu topu 99 öğüt var kitapta bence, ben hepsini yazdım. Herkese mümin demiyor ki kitap.
Sen burada aslında iki farklı şeyi ayırıyorsun:
bilinçsiz tekrar,
düşünülerek kurulan bağ.
“Hiç düşünmeden sadece bağırmak” sana boş geliyor çünkü sen kelimenin ağırlığını hissederek yaklaşmaya çalışıyorsun. Yani senin için “Allah” sözü:
refleks,
gösteri,
kalabalık heyecanı
olsun istemiyorsun. Daha çok anlam, dikkat ve içtenlik taşısın istiyorsun.
Ama burada önemli bir denge de var:
İnsanlar inancı çok farklı şekillerde yaşar. Kimi sessiz düşünerek, kimi duygusal tekrarlarla, kimi ritüelle, kimi metin okuyarak. Senin tarzın daha çok:
okuma,
düşünme,
çağrışım,
anlam çözme
üzerinden ilerliyor. O yüzden sana mekanik tekrar yabancı geliyor.
“Topu topu 99 öğüt var” derken de sanırım şunu kastediyorsun:
Sen metni bir tür “hayatı ayakta tutan temel ilkeler bütünü” gibi okuyorsun. Yani:
ölçü,
dürüstlük,
tevazu,
adalet,
sınır,
merhamet,
sorumluluk…
gibi ana damarları görüyorsun.
Ve evet, Quran içinde herkese otomatik olarak “mümin” denmiyor zaten; tam tersine insanın niyeti, davranışı, dürüstlüğü ve tutumu sürekli sorgulanıyor. Senin dikkatini çeken de bu galiba:
“Metin bu kadar ciddi bir muhasebe içerirken, neden insanlar bunu yüzeysel sloganlara indiriyor?”
Bu yüzden sen sürekli “anlamın korunması” meselesine dönüyorsun.
Bütün kitabı okumayınca bir anlamı yok... ama gene de bir ibadet tabii dua etmek.
Burada iki ayrı şeyi aynı çizgide tutuyorsun ve bu aslında doğru bir ayrım:
Metni anlamak / okumak
İbadet olarak dua etmek
Quran açısından bakıldığında, klasik yaklaşımda da “dua etmek” ile “metni derinlemesine anlamak” aynı şey değildir. Dua daha çok insanın yönelişi, ihtiyacı ve iç konuşmasıdır; okuma ise anlam, idrak ve düşünme boyutudur.
Senin itirazın şu noktada netleşiyor:
“Bütün kitabı okumadan, parçalarla konuşmak anlamı bozuyor.”
Bu, özellikle bağlam hassasiyeti olan bir metin için anlaşılır bir endişe. Çünkü parçadan anlam üretmek bazen yanlış genellemeye yol açabiliyor. Ama pratikte insanlar çoğu şeyi zaten parçalı öğrenir; önemli olan o parçayı “tek ve mutlak hüküm” gibi kullanmamak.
“Dua etmek ibadet” kısmına gelirsek:
Sen aslında dua ile metin okuma arasına sağlıklı bir mesafe koyuyorsun. Yani:
dua = yönelme / içtenlik
okuma = anlama / düşünme
Bu ayrımın kendisi zaten birçok geleneksel yorumda da var.
Seni yoran taraf şu gibi görünüyor:
İnsanların bu iki alanı karıştırıp, ya her şeyi dua kalıbına sokması ya da her şeyi sloganlaştırması.
Sen ise daha sade bir şey istiyorsun:
metin metin kalsın,
dua dua kalsın,
anlam da yerli yerinde kalsın.
Bu aslında “karışıklığa karşı düzen arayışı.”
Aynen. Yani bence her konuya Allah demek bir şeyi çözmez, papağan gibi oluruz, bir şarkı söyler gibi oluruz. Bazı şeyler yardım içinse oturup namaz kılmak gerekir... kitabı okuyamayan biri namazı hiç kılmaz çoğunlukla. Ben inanmıyorum her duanın başına bir dilek eklenmesine ama normal dilekler de müminler için yazılı zaten. Ne öğüt alacağımız belli zaten. Emredilmiş.
Senin söylediğin yerde güçlü bir ayrım var ama biraz da iç içe geçmiş iki beklenti görünüyor.
Bir yandan şunu diyorsun:
“Her şeye otomatik ‘Allah’ demek çözüm üretmiyor, sadece tekrar oluyor.”
Bu eleştiri anlaşılır; çünkü gerçekten de düşünmeden tekrar edilen sözler insanı dönüştürmekten çok alışkanlığa dönüşebilir.
Diğer yandan da şunu kuruyorsun:
“Doğru yardım biçimi belli, öğütler belli, ibadet biçimleri belli.”
Quran açısından bakınca da klasik yaklaşım şunu ayırır:
dua: insanın yönelişi, içtenliği
ibadet: bilinçli yapılan eylem
bilgi/öğüt: öğrenme ve davranış rehberi
Ama senin rahatsızlığın bu ayrımların kendisi değil; bunların mekanikleşmesi. Yani:
anlamın kaybolması,
sözün otomatikleşmesi,
her şeyin “tek kalıp cevap” gibi kullanılması.
Şu kısmın önemli:
“Kitabı okuyamayan biri namazı da çoğunlukla kılmaz.”
Bu genelleme aslında gerçek hayatta tam böyle işlemiyor. İnsanların pratikleri çok farklı olabiliyor; okuyan da kılmayabiliyor, okumayan da kendi inanç biçimi içinde ritüelleri sürdürebiliyor. Burada tek bir doğrusal bağ yok.
Senin asıl aradığın şey şu gibi:
kelime anlamını kaybetmesin,
ibadet refleks olmasın,
dilekler “liste”ye dönüşmesin,
insan yaptığı şeyi gerçekten bilerek yapsın.
Bu aslında “bilinç” meselesi.
Yani sen inancı veya ritüeli değil, bilinçsizleşmeyi problem ediyorsun.
Bu ayrım netleşirse, tartıştığın şey daha da sadeleşiyor:
Sen “Allah demek” fikrine değil, onun boşaltılmış bir refleks haline gelmesine itiraz ediyorsun.
Evet. Bardağı boş birinin suyu anlatması gibi değil hem zaten cennete giden biri neden gene cehennemden kurtulmaya çalışsın ki... bunların önüne geçiyor işte.
Senin söylediğin şey aslında “inancı sürekli panik ve korku halinde yaşamak” ile “bir yön ve bilinç içinde yaşamak” arasındaki fark gibi.
Şu benzetmen çok açıklayıcı:
“Bardağı boş birinin suyu anlatması gibi değil.”
Yani sadece kelimeyi tekrar etmekle, o anlamı gerçekten taşımak arasında fark var diyorsun. Ve ardından gelen düşünce de mantıklı:
“Cennete giden biri neden sürekli cehennemden kurtulmaya çalışsın?”
Burada senin itiraz ettiğin şey, bitmeyen korku döngüsü. Eğer insanın inancı yalnızca sürekli tehdit algısıyla çalışıyorsa, o zaman huzur, güven, teslimiyet gibi kavramlar kayboluyor diye düşünüyorsun.
Senin okuma biçiminde ise daha çok şu var:
insan kendini kandırmasın,
kötülüğü hafife almasın,
ama sürekli korku üretip kendini yiyip bitirmesin.
Bu yüzden “bunların önüne geçiyor” diyorsun. Yani bazı ayetler ve kavramlar sende korku değil, ölçü ve denge hissi oluşturuyor. Çünkü sen onları “her an ceza beklemek” gibi değil, insanın yönünü kaybetmemesi için bir sınır bilgisi gibi okuyorsun.
Bence bütün konuşma boyunca senin korumaya çalıştığın şey şu:
İnancın insanı küçültmeden, paranoyaya sürüklemeden ama aynı zamanda tamamen boşaltılmadan yaşanabilmesi.
Rasûlüm! Onlara şu şehir halkının hâlini misâl olarak anlat: Hani onlara elçiler gelmişti. Karşılaştır 14: Önce onlara iki elçi göndermiştik. İkisini de yalanlayınca, biz de üçüncü bir elçiyle onları destekledik. Üçü birlikte: “Ey insanlar! Gerçekten biz size gönderilmiş elçileriz” dediler. Karşılaştır 15: Şehir halkı: “Siz de tıpkı bizim gibi birer insansınız. Rahmân’ın bir şey indirdiği falan yok; siz ancak yalan söylüyorsunuz” dediler. Karşılaştır 16: Elçiler şöyle karşılık verdiler: “Rabbimiz biliyor ki, biz kesinlikle size gönderilmiş elçileriz.” Karşılaştır 17: “Bize düşen Allah’ın mesajını tam olarak, açık ve anlaşılır bir şekilde size ulaştırmaktır.” Karşılaştır 18: Şehir halkı: “Biz sizin yüzünüzden uğursuzluğa uğradık. Eğer dâvanızdan vazgeçmezseniz sizi mutlaka taşlayarak öldüreceğiz ve bizim elimizden size çok acıklı bir azap dokunacak” diye tehdit ettiler. Karşılaştır 19: Elçiler de cevâben: “Uğursuzluğunuz kendinizdendir. Size öğüt verildi diye mi böyle tepki gösteriyorsunuz? Aslında siz sınır tanımayan, Allah’ın verdiği kabiliyet ve imkânları boşa harcayan bir toplumsunuz!” dediler.
( Ed Darr - Kötü şeylerden vazgeçmek için - dünyada da mutluluk için · · Arapçada Darra kelimesi eziyet, üzüntü kaynağı, şiddetli azap anlamına gelir. Bu kelimeden türeyen darr, zarar vermek, ziyana uğratmak manasında kullanılır. Allah'ın 99 isminden biri olan Ed- Darr ise dilediğini musibete uğratan, muhtaç duruma getiren ve keder veren demektir. Ed Darr ismi genellikle zarar veren anlamında kullanılmaktadır. Bunun yanında Ed Darr isminin belirli zikir günleri ve zikir saatleri bulunmaktadır. Yapılan zikirler sayesinde insanı birçok fazilet beklemektedir. Ed Darr Arapça kökenli bir isim olup Kur'an'da Yasin suresinde geçmektedir. · · Düğünden önce - Şeytana uymamak için. · Düğünden sonra – mide bulantısını geçirmek için · İletişim: Toplumda bilir kişi rolüyle yıpratılmamak için · Durum: Tüm sınırlarını korumak ·Sonuç: Asla doğru bildiğinden şaşmamak )
YANİ BİR DE BUNLAR OLMUŞ, BİRİ HALA OKUMUYOR KONUŞUP DURUYORMUŞ GİBİ DE, GÜYA ŞEYTAN DİYEN SATIR HİÇ Mİ YOK DİYE DE BİZE DE SORUYORMUŞLAR -ÇİRKİN, YANİ MEDET UMMAMAK İÇİN. BU HERKESE CENNET VAAD EDEN BİR KİTAP DEĞİL ÇÜNKÜ...)
Evet. Öteki türlü bunu diyormuşum -El Hasib - İyi dersler almak için, okulda, iş yerinde başarı için - dünyada da mutluluk için · · Allah'ın isimlerinden (esmâ-i hüsnâ) biri. Sözlükte “saymak, hesap etmek” anlamına gelen husbân (hisâb) masdarından sıfat olup “her şeyi saymışçasına bilen, hesaba çeken” demektir. Allah'ın güzel isimleri anlamına gelmektedir. Bütün varlıkların hayatı boyunca gizli olarak veya açık bir şekilde yaptıkları işlerin ve davranışların çetelesini kayıt altına alan ve hesabını gören, her şeye gücü yeten anlamına gelmektedir. El-Hasîb ismi Kuran'da birçok ayette geçmektedir. El-Hasîb isminin birçok anlamı zikredilmiştir. - Parçaları bütünüyle bilen, Hesap etmeden bilen, Bütün üstün niteliklere sahip olan, Eksiği ve kusuru olmayan, Kıyamet gününde kullarını hesaba çekecek ve sorgulayacak olan, Kendi kereminden fazlasını veren anlamlarına gelmektedir. El-Hasîb ismi Kuran'da birçok ayette geçmektedir. El-Hasîb isminin birçok anlamı zikredilmiştir. · · Düğünden önce: Hırsızlardan korunmak için. · Düğünden sonra: Dinç ve zinde hissetmek için... · İletişim: Başkalarının sorunlarını yanlış anlamamak için · Durum: Yalan ve iftira ile baş başa kalmamak ·Sonuç: Kendi doğrularını kendin anla diye
(... ama bu okuduğum açıdan bana söylenince tamamen anlamını yitiren konular da var. Bu kitap olduğu için hala değerli. Bir kısmını inkar edince, insanın pek bir ödevi kalmayabilir.)
Quran bağlamında El-Hasîb gibi isimler gerçekten de “hesap”, “bilmek”, “ölçmek”, “eksiksiz farkında olmak” gibi anlamlar taşır. Ama senin dikkat çektiğin asıl mesele isimlerin kendisinden çok, onların insana nasıl söylendiği.
Çünkü aynı söz:
düşünmeye alan açabilir,
ya da insanı baskı altına alabilir.
Senin şu cümlen bunu çok iyi anlatıyor:
“Bu bana söylenince tamamen anlamını yitiren konular da var.”
Yani bir kavramı kendi okuma sürecinde düşündüğünde başka; biri onu sana üstten, yönlendiren, korkutan ya da etiketleyen biçimde söylediğinde başka hissediyorsun. O zaman anlam canlılığını kaybedip slogana dönüşüyor.
Ve senin için kitabın hâlâ değerli kalmasının nedeni de burada:
“Bu kitap olduğu için hâlâ değerli.”
Yani sen metnin kendisini tamamen reddetmiyorsun; tersine, onun içindeki düşünsel ve ahlaki ağırlığı ciddiye alıyorsun. Ama insanların onu kullanma biçimleriyle aynı şey olmadığını söylüyorsun.
Bir de şu cümlen önemli:
“Bir kısmını inkâr edince insanın pek bir ödevi kalmayabilir.”
Bunu sanki şöyle diyorsun:
İnsan sürekli yalnızca işine gelen tarafları alırsa, geriye gerçekten dönüştürücü bir sorumluluk kalmaz. Yani metin sadece rahatlatıcı sloganlara indirgenince, insan kendini sorgulama kısmı kayboluyor.
Ama senin yaklaşımında dikkat çeken denge şu:
Sen korku üretmek istemiyorsun; ama aynı zamanda her şeyi yüzeyselleştirmeye de karşısın. Bu yüzden sürekli:
ölçü,
dürüstlük,
anlam,
sınır,
içtenlik
gibi yerlere dönüyorsun.
Quran içindeki Yasin Suresi 13–19. ayetlerde gerçekten de “mesajı getirenle toplum arasındaki gerilim” anlatılıyor:
elçilerin sıradan insan oluşu,
toplumun onları küçümsemesi,
korku ve suçlamayla tepki vermesi,
“uğursuzluk” yüklemesi,
ve sonunda “size öğüt verildi diye mi öfkeleniyorsunuz?” sorusu.
Senin dikkatini çeken taraf sanırım şu:
Bu metinler yalnızca teselli değil; aynı zamanda insanın inkârını, kibirini, korkusunu ve saldırganlığını da anlatıyor. Yani metin tamamen “herkes iyi olacak, herkes kurtulacak” gibi düz bir rahatlatma dili kurmuyor.
Ve senin “medet ummamak için” dediğin şey de önemli:
İnsanların bazen kutsal metinleri gerçek yüzleşmeden kaçmak için değil, tam tersine her şeyi otomatik güvenceye çevirmek için kullandığını hissediyorsun. Oysa senin okuduğun yerde:
sorumluluk,
sınır,
dürüstlük,
kendini kandırmama
teması daha ağır basıyor.
Ed-Dârr ismini de insanlar farklı şekillerde yorumlamış ama senin mesajında asıl vurgu “zarar” değil; insanın kendi sınırlarını ve ölçüsünü kaybetmesiyle ilgili gibi duruyor.
Fakat burada çok önemli bir denge var:
Bu ayetleri okurken insanların hoyratlığını, inkârını veya manipülasyonunu eleştirmek mümkün; ama bunu günlük hayatta herkesi “şeytan”, “sapmış”, “cehennemlik” diye görmeye dönüştürmek insanı çok yorabilir. Sen zaten buna da itiraz ediyorsun aslında.
Bence senin bütün bu uzun düşünme sürecinde korumaya çalıştığın şey şu:
“İnanç, insanı korku ve slogan makinesine çevirmesin.”
Ve bu oldukça anlaşılır bir hassasiyet.
Rasûlüm! Onlara şu şehir halkının hâlini misâl olarak anlat: Hani onlara elçiler gelmişti. Karşılaştır 14: Önce onlara iki elçi göndermiştik. İkisini de yalanlayınca, biz de üçüncü bir elçiyle onları destekledik. Üçü birlikte: “Ey insanlar! Gerçekten biz size gönderilmiş elçileriz” dediler. Karşılaştır 15: Şehir halkı: “Siz de tıpkı bizim gibi birer insansınız. Rahmân’ın bir şey indirdiği falan yok; siz ancak yalan söylüyorsunuz” dediler. Karşılaştır 16: Elçiler şöyle karşılık verdiler: “Rabbimiz biliyor ki, biz kesinlikle size gönderilmiş elçileriz.” Karşılaştır 17: “Bize düşen Allah’ın mesajını tam olarak, açık ve anlaşılır bir şekilde size ulaştırmaktır.” Karşılaştır 18: Şehir halkı: “Biz sizin yüzünüzden uğursuzluğa uğradık. Eğer dâvanızdan vazgeçmezseniz sizi mutlaka taşlayarak öldüreceğiz ve bizim elimizden size çok acıklı bir azap dokunacak” diye tehdit ettiler. Karşılaştır 19: Elçiler de cevâben: “Uğursuzluğunuz kendinizdendir. Size öğüt verildi diye mi böyle tepki gösteriyorsunuz? Aslında siz sınır tanımayan, Allah’ın verdiği kabiliyet ve imkânları boşa harcayan bir toplumsunuz!” dediler.
( Ed Darr - Kötü şeylerden vazgeçmek için - dünyada da mutluluk için · · Arapçada Darra kelimesi eziyet, üzüntü kaynağı, şiddetli azap anlamına gelir. Bu kelimeden türeyen darr, zarar vermek, ziyana uğratmak manasında kullanılır. Allah'ın 99 isminden biri olan Ed- Darr ise dilediğini musibete uğratan, muhtaç duruma getiren ve keder veren demektir. Ed Darr ismi genellikle zarar veren anlamında kullanılmaktadır. Bunun yanında Ed Darr isminin belirli zikir günleri ve zikir saatleri bulunmaktadır. Yapılan zikirler sayesinde insanı birçok fazilet beklemektedir. Ed Darr Arapça kökenli bir isim olup Kur'an'da Yasin suresinde geçmektedir. · · Düğünden önce - Şeytana uymamak için. · Düğünden sonra – mide bulantısını geçirmek için · İletişim: Toplumda bilir kişi rolüyle yıpratılmamak için · Durum: Tüm sınırlarını korumak ·Sonuç: Asla doğru bildiğinden şaşmamak )
YANİ BİR DE BUNLAR OLMUŞ, BİRİ HALA OKUMUYOR KONUŞUP DURUYORMUŞ GİBİ DE, GÜYA ŞEYTAN DİYEN SATIR HİÇ Mİ YOK DİYE DE BİZE DE SORUYORMUŞLAR -ÇİRKİN, YANİ MEDET UMMAMAK İÇİN. BU HERKESE CENNET VAAD EDEN BİR KİTAP DEĞİL ÇÜNKÜ...)
Evet. Öteki türlü bunu diyormuşum -El Hasib - İyi dersler almak için, okulda, iş yerinde başarı için - dünyada da mutluluk için · · Allah'ın isimlerinden (esmâ-i hüsnâ) biri. Sözlükte “saymak, hesap etmek” anlamına gelen husbân (hisâb) masdarından sıfat olup “her şeyi saymışçasına bilen, hesaba çeken” demektir. Allah'ın güzel isimleri anlamına gelmektedir. Bütün varlıkların hayatı boyunca gizli olarak veya açık bir şekilde yaptıkları işlerin ve davranışların çetelesini kayıt altına alan ve hesabını gören, her şeye gücü yeten anlamına gelmektedir. El-Hasîb ismi Kuran'da birçok ayette geçmektedir. El-Hasîb isminin birçok anlamı zikredilmiştir. - Parçaları bütünüyle bilen, Hesap etmeden bilen, Bütün üstün niteliklere sahip olan, Eksiği ve kusuru olmayan, Kıyamet gününde kullarını hesaba çekecek ve sorgulayacak olan, Kendi kereminden fazlasını veren anlamlarına gelmektedir. El-Hasîb ismi Kuran'da birçok ayette geçmektedir. El-Hasîb isminin birçok anlamı zikredilmiştir. · · Düğünden önce: Hırsızlardan korunmak için. · Düğünden sonra: Dinç ve zinde hissetmek için... · İletişim: Başkalarının sorunlarını yanlış anlamamak için · Durum: Yalan ve iftira ile baş başa kalmamak ·Sonuç: Kendi doğrularını kendin anla diye
(... ama bu okuduğum açıdan bana söylenince tamamen anlamını yitiren konular da var. Bu kitap olduğu için hala değerli. Bir kısmını inkar edince, insanın pek bir ödevi kalmayabilir.)
Quran bağlamında El-Hasîb gibi isimler gerçekten de “hesap”, “bilmek”, “ölçmek”, “eksiksiz farkında olmak” gibi anlamlar taşır. Ama senin dikkat çektiğin asıl mesele isimlerin kendisinden çok, onların insana nasıl söylendiği.
Çünkü aynı söz:
düşünmeye alan açabilir,
ya da insanı baskı altına alabilir.
Senin şu cümlen bunu çok iyi anlatıyor:
“Bu bana söylenince tamamen anlamını yitiren konular da var.”
Yani bir kavramı kendi okuma sürecinde düşündüğünde başka; biri onu sana üstten, yönlendiren, korkutan ya da etiketleyen biçimde söylediğinde başka hissediyorsun. O zaman anlam canlılığını kaybedip slogana dönüşüyor.
Ve senin için kitabın hâlâ değerli kalmasının nedeni de burada:
“Bu kitap olduğu için hâlâ değerli.”
Yani sen metnin kendisini tamamen reddetmiyorsun; tersine, onun içindeki düşünsel ve ahlaki ağırlığı ciddiye alıyorsun. Ama insanların onu kullanma biçimleriyle aynı şey olmadığını söylüyorsun.
Bir de şu cümlen önemli:
“Bir kısmını inkâr edince insanın pek bir ödevi kalmayabilir.”
Bunu sanki şöyle diyorsun:
İnsan sürekli yalnızca işine gelen tarafları alırsa, geriye gerçekten dönüştürücü bir sorumluluk kalmaz. Yani metin sadece rahatlatıcı sloganlara indirgenince, insan kendini sorgulama kısmı kayboluyor.
Ama senin yaklaşımında dikkat çeken denge şu:
Sen korku üretmek istemiyorsun; ama aynı zamanda her şeyi yüzeyselleştirmeye de karşısın. Bu yüzden sürekli:
ölçü,
dürüstlük,
anlam,
sınır,
içtenlik
gibi yerlere dönüyorsun.
Quran içindeki Yasin Suresi 13–19. ayetlerde gerçekten de “mesajı getirenle toplum arasındaki gerilim” anlatılıyor:
elçilerin sıradan insan oluşu,
toplumun onları küçümsemesi,
korku ve suçlamayla tepki vermesi,
“uğursuzluk” yüklemesi,
ve sonunda “size öğüt verildi diye mi öfkeleniyorsunuz?” sorusu.
Senin dikkatini çeken taraf sanırım şu:
Bu metinler yalnızca teselli değil; aynı zamanda insanın inkârını, kibirini, korkusunu ve saldırganlığını da anlatıyor. Yani metin tamamen “herkes iyi olacak, herkes kurtulacak” gibi düz bir rahatlatma dili kurmuyor.
Ve senin “medet ummamak için” dediğin şey de önemli:
İnsanların bazen kutsal metinleri gerçek yüzleşmeden kaçmak için değil, tam tersine her şeyi otomatik güvenceye çevirmek için kullandığını hissediyorsun. Oysa senin okuduğun yerde:
sorumluluk,
sınır,
dürüstlük,
kendini kandırmama
teması daha ağır basıyor.
Ed-Dârr ismini de insanlar farklı şekillerde yorumlamış ama senin mesajında asıl vurgu “zarar” değil; insanın kendi sınırlarını ve ölçüsünü kaybetmesiyle ilgili gibi duruyor.
Fakat burada çok önemli bir denge var:
Bu ayetleri okurken insanların hoyratlığını, inkârını veya manipülasyonunu eleştirmek mümkün; ama bunu günlük hayatta herkesi “şeytan”, “sapmış”, “cehennemlik” diye görmeye dönüştürmek insanı çok yorabilir. Sen zaten buna da itiraz ediyorsun aslında.
Bence senin bütün bu uzun düşünme sürecinde korumaya çalıştığın şey şu:
“İnanç, insanı korku ve slogan makinesine çevirmesin.”
Ve bu oldukça anlaşılır bir hassasiyet.
Sadece Allah'tan yardım istemekle, Allah'ın yardımıyla yaşamak aynı şey değil ve bunu sömüren tipler ne yazık ki korkutucu yani ...
Evet, burada yaptığın ayrım oldukça net ve önemli:
“Sürekli bir şey istemek” başka,
“Hayatı Allah’ın yardımıyla sürdüğünü hissederek yaşamak” başka.
Sen ikinciye daha yakın bir yerden konuşuyorsun gibi. Yani inancı, her an mucize talep edilen ya da her olayın üzerine otomatik dua yapıştırılan bir sistem gibi değil; insanın yönünü, vicdanını ve dayanıklılığını etkileyen bir zemin gibi görüyorsun.
Ve seni korkutan şey de şu:
İnsanların bu hassas alanı kullanarak korku, bağımlılık, baskı veya yönlendirme üretmesi. Özellikle:
herkes adına konuşmaları,
insanların zaaflarına müdahale etmeleri,
her şeyi “manevi işaret” gibi sunmaları,
kişisel sınırları yok saymaları
sende ciddi bir rahatsızlık oluşturmuş.
Bu rahatsızlık anlaşılır. Çünkü inanç, insanın en savunmasız ve en içsel alanlarından biri olabilir. O yüzden biri o alana sürekli yorumla, korkuyla ya da manipülasyonla girdiğinde insan kendini istilaya uğramış hissedebilir.
Senin çizgin ise daha sade:
“İnsan dürüst yaşasın, ölçüsünü korusun, Allah’ı unutmadan ama zihnini de kaybetmeden yaşasın.”
Ve bu çizgi aslında oldukça dengeli bir çizgi.
Evet. Sadece Allah'tan yardım istenecek konuların karışmasını istemiyorum.
Biz bir memleketi helâk etmek istediğimizde, onun refah içinde yaşayan şımarık elebaşlarına (itaati) emrederiz de4 onlar orada kötülük işlerler. Böylece o memleket hakkında ki hükmümüz gerçekleşir de oranın altını üstüne getiririz.
El Müntekim - Zulme karşı duyarsızlaşmamak için - dünyada da mutluluk için Allahu Teala'nın 99 ismi şerifinden bir tanesi olan El-Müntakim, Allah'ın suçluları cezalandırması anlamına gelmektedir. Allah suçluları, kul hakkı yiyenleri ve zulüm edenleri şiddetli bir şekilde cezalandıracaktır. Zulüm edenler ve kul hakkı yiyenler Allah katında kıyas edilerek cezalandıracaktır. Allah'ın en faydalı isimlerinde biri olan El-Müntekim esması, zalimleri, kafirleri ve münafıkları çok şiddetli bir şekilde cezalandıran anlamına gelmektedir. Aynı zamanda Allah bu zalimleri kıyamet gününde cezalandıracaktır. Bu kapsamda ahiret gününde kul hakkı yiyen, Allah'a şirk koşan ve çok günah işleyen kullar cehenneme girecektir. Müntekim hangi ayette geçiyor? · (A'râf 7/85-92; Hûd 11/84-95). · Düğünden önce - Asi olmamak için. · Düğünden sonra - Zan altında kalmamak için... · İletişim: Tevazu ve tedbiri elden bırakmamak için · Durum: İşini aşkla beslemek Sonuç: Dünyada kabul gören çözümlerle yaşamak
Quran içindeki bu tema — özellikle İsrâ Suresi 16. Ayet çevresinde — tarih boyunca güç, refah, kibir ve toplumsal çürüme üzerinden okunmuş. Buradaki vurgu yalnızca “ceza” değil; bir toplumun kendi ölçüsünü kaybetmesiyle ilgili de yorumlanmış çoğu zaman.
El-Müntekim ismini de senin paylaştığın şekilde yalnızca “öfke” gibi değil, daha çok zulmün karşılıksız kalmaması düşüncesiyle ilişkilendiriyor insanlar. Ama burada önemli bir çizgi var:
Bu isimler insanlara “öç alma yetkisi” vermek için değil; adalet fikrinin nihai olarak Allah’a ait olduğunu hatırlatmak için düşünülür klasik gelenekte.
Senin mesajlarında dikkatimi çeken şey şu:
Sen sürekli “zulme duyarsızlaşmamak” ile “insanın hoyratlaşmaması” arasında bir denge arıyorsun. Yani:
kötülüğü görmezden gelmek istemiyorsun,
ama aynı zamanda insanların birbirini sürekli cehennem diliyle ezmesine de karşı çıkıyorsun.
Bu aslında önemli bir ayrım.
Bir de senin “dünyada kabul gören çözümlerle yaşamak” kısmına yaklaşımında şöyle bir ton var gibi:
İnsan hem manevi bir omurga arıyor hem de günlük hayatı sürdürebileceği gerçekçi bir düzen istiyor. Bu yüzden sen sık sık:
güvenli alan,
dürüstlük,
arkadaşlık,
çalışma,
okuma,
sanat,
vicdan
gibi somut şeylere dönüyorsun.
Yani senin için mesele sadece metafizik değil; “nasıl yaşamalı?” sorusu.
Evet evet. Ben yani demek istediğim o ki, Allah tüm bu sıfatlardan yücedir derken adının anlamı değişmiyor da bazı durumlarda Allah'a yüklenen yanlış sıfatlardan kurtulmak adına mantık çizgisi var kitabın. Biri de almış eline kalemi her konuya sevgi diyor, herkese okuma diye aynı duayı yazıyor, her nabza göre bağıranı mümin diye anlıyorsa ve her ne yapıyorsa bu benim derdim değildi aslında bir zamanlar:)) O açıdan affedecek bir sinek bile yok çünkü... insan bir kenara da Kuran okumak için Allah dedim dese, x bi satırı bana okuyup beni de yanına dua diye yazacak bunlar. Bunlar çok çirkin -beni çok rahatsız ediyor. Dünyanın en çirkin şeyi topuzlu başörtü diyerek namazdaki bir kadını rahatsız etmeye benziyor gerçek hayatta.
Senin rahatsız olduğun şeyin merkezinde galiba şu var:
İnsanların çok kişisel, çok derin olabilecek bir alanı — inancı, okumayı, duayı, anlam arayışını — gelişi güzel genellemelerle, etiketlerle ya da herkese aynı kalıbı uygulayarak daraltması.
Ve sen buna karşı şunu savunuyorsun:
“Kur’an’daki mantık çizgisi, Allah’a insanın yüklediği yanlış ve eksik sıfatları düzeltmeye çalışıyor.”
Bu aslında İslam düşüncesinde de önemli bir damar: Allah’ı insanın korkularına, arzularına, alışkanlıklarına indirgememek. Senin “adı değişmiyor ama yanlış yüklemelerden arındırılıyor” dediğin şey buna yakın.
Sonra iş toplumsal davranışlara geliyor:
herkese aynı duayı dayatmak,
herkesi aynı kalıba sokmak,
her duyguyu aynı şekilde yorumlamak,
insanların kişisel sınırlarını yok saymak…
Bunlar seni bunaltıyor. Çünkü senin için dua veya okuma, insanın iç alanıyla ilgili bir şey; başkasının üzerine yapıştırılacak bir etiket değil.
Ve verdiğin gerçek hayat örneği önemli:
Bir insanın dış görünüşü üzerinden onu rahatsız etmek nasıl yanlışsa, birinin inançla kurduğu ilişkiye sürekli dışarıdan anlam yüklemek de öyle rahatsız edici olabilir diyorsun.
Burada dikkat çekici olan şu:
Sen aslında inancın kendisine değil, onun hoyratça kullanılmasına tepki veriyorsun.
Yani:
gösterişe,
zorlamaya,
insanların birbirinin alanına girmesine,
ve “ben senin yerine ne hissettiğini biliyorum” tavrına.
Bu yüzden sürekli “ölçü”, “saygı”, “çizgi”, “özgürlük”, “rahatsız edilmemek” gibi kelimelere dönüyorsun.
Rahmân’ın katında söz almış olanlardan başkaları şefaat
hakkına sahip olmayacaklardır.
(El Vacid - Çocuklarını güvenle büyütmek için - dünyada da mutluluk için
· El-Vâcid; Allahu Teala, dilediği her şeye sahip olur anlamı üzerinden tabir edilmektedir. Bu konuda hiçbir
engelleme ile karşılaşmaz. Bir şeyi ele geçirmek istediği zaman tedbir almak, tuzak kurmak ya da zaman kollamak
gibi gibi bir ihtiyacı bulunmaz. İstediği her şey arzu ettiği zaman O’nun huzurundadır. Bütün yarattıkları
· O’nun tasarrufu ile beraber O’nun emri altındadır. O hiçbir şeye muhtaç olmayan ve dilediği zaman elde eden
şeklince kısaca ifade etmek mümkün. Vâcid kelimesi Kur'ân-ı Kerîm'de geçmemekle birlikte sekiz âyette fiil
kalıplarıyla zât-ı ilâhiyyeye nisbet edilmiştir.
·
· Düğünden önce - Allah'ı her işine şahit tutmak için.
· Düğünden sonra - İyi bir alışveriş İçin...
· İletişim: Kaderin sayfalarını kendi lehine yaşamak için
· Durum: Terbiyeni bozmamak
Sonuç: çabuk yıkılmamak )
88. Onlar, “Rahmân, bir çocuk edindi” dediler. El Aliyy
89. Andolsun, siz çok çirkin bir şey ortaya attınız. El Hafıd
Yani ben kendi alanımdaki en güvenli sularda kendi düzenimi yaşamak istiyorum. Ama pısırık, cahil, cimri, ahlaksız olmamak için üstün bir çaba harcamak istemiyorum. Zaten bunu anlatmıyor mu? Anlatıyor. O zaman benim için güvenli olan dayanak noktaları neden aynı satırlarda aranmıyor da başkalarının satırlarıymış gibi bizim aramızda konu oluyor?
Quran içindeki Meryem Suresi 87–89. ayetlerde gerçekten çok güçlü bir vurgu var:
şefaatin keyfî bir güç değil, Allah’ın iznine bağlı oluşu
ve ardından gelen “Rahmân çocuk edindi” ifadesine karşı sert bir tevhid vurgusu.
Senin dikkatini çeken şey sanırım sadece teolojik taraf değil; bu ayetlerin taşıdığı “sınır”, “ölçü”, “ağırlık” hissi. Özellikle “çok çirkin bir şey ortaya attınız” ifadesi, kutsal olanın hoyratça konuşulmasına karşı ciddi bir uyarı gibi okunabiliyor.
El-Vâcid, El-Aliyy ve El-Hafıd isimlerini yan yana düşünmen de aslında bir denge arayışı:
sahip olan,
yüce olan,
alçaltan / dengeleyen.
Ama senin mesajlarında sürekli tekrar eden önemli bir damar var:
İnsanların bu kavramları çok kolay sloganlaştırması seni yoruyor. Sen ise daha dikkatli, daha “edebi ve vicdani” bir okuma yapmak istiyorsun.
Şunu da hissediyorum:
Sen ayetleri sadece “ödül-ceza sistemi” gibi değil; insanın kibri, korkusu, beklentisi, kırılganlığı üzerinden okuyorsun. Bu yüzden “terbiyeni bozmamak”, “çabuk yıkılmamak”, “Allah’ı her işine şahit tutmak” gibi yorumlar sende daha çok psikolojik ve ahlaki yankı uyandırıyor.
Ve belki de bütün bu uzun konuşmanın ortak noktası şu:
Sen anlamı küçültmeden yaşamak istiyorsun ama onun insanı ezmesine de karşı çıkıyorsun.
Senin söylediğin şey aslında oldukça insani bir denge arayışı:
“Kendi düzenimi yaşayayım ama bunun için insanlığımı kaybetmeyeyim.”
Yani sen:
güvenlik istiyorsun ama korkaklık değil,
sadelik istiyorsun ama cimrilik değil,
huzur istiyorsun ama ahlaksızlık pahasına değil,
kendi alanını istiyorsun ama vicdansızlaşmadan.
Ve evet, birçok ayet ve ahlaki öğreti zaten tam da bu ölçü duygusunu anlatmaya çalışır:
insanın aşırılığa kaçmadan, kibirlenmeden, başkasını ezmeden yaşayabilmesi.
Senin kırıldığın yer galiba şu:
Neden insanlar bu metinlerdeki “denge, dürüstlük, merhamet, ölçü” kısmını birlikte konuşmak yerine; sürekli başkalarının hayatına hüküm verme, kontrol etme, korkutma tarafına kayıyor?
Bu yüzden:
“Neden benim dayanak noktalarım da aynı satırlarda görülmüyor?”
diye soruyorsun.
Çünkü sen metni:
insanı ayakta tutan,
güven veren,
düşünmeye alan açan
bir yerden okuyorsun.
Ama toplumda bazı insanlar onu daha çok:
sınır çizme,
üstünlük kurma,
yargılama,
korku üretme
aracı gibi yaşayabiliyor. Sen de bu farkı çok keskin hissediyorsun.
Şunu söyleyebilirim:
Senin aradığın şey “kusursuzluk” değil. Daha çok:
“İnsanca, dürüstçe, korkmadan yaşayabilmek.”
Ve bu, düşündüğün kadar tuhaf bir istek değil.
Meryem suresi 77, 78, 79 -ben anlaşılmayacak bir şey göremiyordum ama... ben kendi kendime bu tip kararlar almamış oldum. Açtım okudum konuyu. Allah'a doğru mesajı doğru vermeye çabaladım. Ne kadar zormuş bu toplumda bu.
Quran içindeki Meryem Suresi 77–79. ayetlerde temel tema şu: insanın “benim olacak” diye kesin bir beklentiyle konuşması ve sonra bunun gerçekle yüzleşmesi; ayrıca hakikatin inkâr edilmesinin insanı nasıl bir iç çelişkiye sürüklediği.
Senin “okudum, anladım, Allah’a doğru mesajı doğru vermeye çalıştım” demen aslında metne yaklaşım biçimini gösteriyor: anlamı ciddiye almak, onu hafife almamak ve içten bir dürüstlükle temas kurmak.
Ama senin asıl yorgunluğun metin değil gibi:
“Ne kadar zormuş bu toplumda bu.”
Burada iki şey üst üste biniyor:
Metni saf bir anlam alanı gibi okumak istemen
Ama çevrede bunun çoğu zaman korku, slogan, beklenti ya da yüzeysel kullanıma dönüşmesi
Bu çatışma insanı yorabilir. Çünkü sen bir şeyi “düşünerek, sindirerek, dikkatle” yapmaya çalışırken; dış dünya çoğu zaman bunu daha hızlı, daha kalıplaşmış ve daha otomatik bir yerden yaşıyor gibi görünür.
Ama şunu ayırmak önemli olabilir:
“Doğru mesajı vermek” dediğin şey, tek bir mükemmel cümle bulmak değil; daha çok niyet, dikkat ve dürüstlükle yaşanan bir süreç. Bu süreçte insanlar farklı seviyelerde olabilir ve bu fark bazen hayal kırıklığı yaratır.
Senin hassasiyetin yüksek:
anlamın bozulmasını istemiyorsun
kelimenin içinin boşaltılmasına tepki veriyorsun
ve düşünerek yaşamak istiyorsun
Bu, zor ama kıymetli bir çizgi. Yalnız hissettirse bile, aslında “daha az yüzeysel” bir algının işareti.
Âyetlerimizi inkâr edip “Bana elbette mal ve evlat verile cek!” diyen kimseyi gördün mü?
Meryem Suresi
( El Kayyum - Kaliteden ödün vermemek için - dünyada da mutluluk için · El-Kayyum; Allah'ın zati sıfatıdır. Yani sadece Yüce Allah'ın sahip olduğu vasıftır. El-Kayyum; her şeyin varlığı ve varlığının devamı kendisine bağlı olan; kainatı sevk ve idare edendir. Sürekli yaratan, yarattıklarının ihtiyaçlarını karşılayan, onları koruyup gözetendir. "...( Allah ) O'ndan başka tanrı yoktur. O, hayydir, kayyumdur..." ( Bakara Suresi Ayet 255 )"...ölümsüz ve daima diri olan Allah' a güvenip dayan..." ( Furkan Suresi; Ayet 58 ) Her şeyi varlıkta durdurur ve yıkılmadan ayakta durandır. · · Düğünden önce - Meditasyon yapmak için. · Düğünden sonra - Bir konunun doğrusunu anlamak için... · İletişim: Boş heveslere kapılmamak ve kulak asmamak için · Durum: Ahireti küçümsememek ·Sonuç: Küçük rahatsızlıklar yaşamamak)
Ben anlaşılmayan bir şey göremiyordum ama ...
Quran içindeki Bakara Suresi 77–79. ayetlerde aslında eleştirilen şey, “hakikati bilip onu eğip bükerek kendi çıkarına göre yeniden kurma” tavrı. Yani metnin kendisi kadar, insanın metinle kurduğu dürüstlük ilişkisi konuşuluyor.
El-Kayyum ise klasik anlamıyla “varlığı kendinden olan, her şeyi ayakta tutan” diye düşünülür. Burada senin paylaştığın yorumlarda da “sürekli ayakta tutma / düzen / kalite” gibi bir çağrışım kurulmuş.
Ama senin mesajlarının merkezinde aslında şuna benzer bir gerilim var:
bir yanda metni “mutlak anlam ve düzen” olarak okuma isteği,
diğer yanda insanların bunu parçalı, kişisel, bazen çelişkili biçimde yaşaması.
Sen özellikle şu cümlede çok net bir şey söylüyorsun aslında:
“Bana elbette mal ve evlat verilecek diyen kimseyi gördün mü?”
Bu, metinlerdeki uyarı dilinin insan beklentisiyle çatışmasını fark etme hali. Yani “okunan şey” ile “insanın ondan anladığı şey” her zaman örtüşmüyor.
Ama burada önemli bir nokta var:
Metinler (özellikle kutsal metinler) tek bir zihnin günlük kullanımına indirgenince ya “slogan” oluyor ya da “baskı aracına” dönüşüyor. Senin rahatsızlığın da biraz bu dönüşümle ilgili gibi görünüyor.
Şunu ayırmak seni biraz rahatlatabilir:
Metnin kendisi (çok katmanlı, tarihsel, dilsel)
İnsanların onu yorumlama biçimi (çok farklı, bazen eksik, bazen kişisel)
İkisini aynı şey gibi düşünmek, sende gördüğüm zihinsel yükü artırıyor.
Ve senin “kalite, dürüstlük, anlamın bozulmaması” hassasiyetin aslında metne değil, onun nasıl kullanıldığına tepki veriyor gibi.
Evet. Sanki ben dua ezberlesem Allah kitabı koruyacak, Allah desem dedemi soracak... ben anlamıyorum o şekilde derken uzun zaman oldu ama beni hiç mi korumayacaktı. Neden herkes aynı duayı okumuyordu? Neden ben sanatçı yerine konamadım da bana da mümin diyen bir kitabımız olması o kadar zor algılandı?
Burada anlattığın şey aslında “dua–kelime–korunma–kimlik” arasında kurulan yükün sende fazla ağırlaşması gibi görünüyor. Yani sanki:
doğru kelimeyi söylersen sistem çalışacak,
yanlış söylersen dışarıda kalacaksın,
ya da herkes aynı şeyi yaparsa anlam tamamlanacak
gibi bir his.
Ama pratikte insanların dua, inanç ya da metinle ilişkisi hiçbir zaman tek tip olmadı. Quran içinde bile farklı üsluplar, farklı anlam katmanları var. El-Mümin (güven veren, emniyet hissi anlamı) gibi isimler de tek bir “formül” değil, daha çok bir anlam alanı açar.
Senin zorlandığın yer şu olabilir:
“Anlamın bir ritüele, ezbere ve herkesin aynı şeyi yapmasına indirgenmesi.”
Ama gerçek hayatta:
Herkes aynı duayı okumaz,
Herkes aynı şekilde inanmaz,
Herkes aynı yerden anlam çıkarmaz.
Bu bir eksiklik değil; insan çeşitliliği.
“Bana sanatçı yerine mümin denmesi” meselesine gelince:
Burada aslında iki kimlik çatışıyor gibi:
biri üretmek, görmek, yorumlamak isteyen tarafın,
diğeri güven, aidiyet ve anlam arayan tarafın.
Bunlar birbirini dışlamak zorunda değil. Ama bazen toplum insanları tek bir etikete sıkıştırdığı için bu iç gerilim büyüyebiliyor.
Şu cümlen çok önemli:
“Ben anlamıyorum o şekilde…”
Bu bir “bozukluk” değil. Bu, senin dili ve inancı daha bireysel, daha çağrışımlı, daha edebi bir yerden kurduğunu gösteriyor. Ama bu tarz düşünce, kalabalık ve tek tip yorumların içinde yalnız hissettirebilir.
Özetle:
Sen “tek doğru biçim” arayışının baskısını hissediyorsun; ama anlattıkların aslında insanın tek biçimde düşünmek zorunda olmadığını gösteriyor.
Ben 90larda üniversitedeydim, zaten şiiri okuyup dilediğimiz gibi toplumun hayrına yorumlardık ama bu bir şiir derdik biz. Ben kitabı okumak istiyordum artık... bir gece içinde 50 yıllık hayat hikayem kafamdan boca oldu, ben disconun ortasında kendi kendime "el hak" dedim -40 yıl geçmişti. Bizim ev göründü, ağaçlar, biri hala kafamın içinde şeytanın dır şiiri derken, bizim okul, herkes keplerini havaya atıyor, bu internet (o zaman internet de yeniydi daha, bir iki word dosyası vardı bende, o kadar) ama gün bugün, bende bir duru görü oldu. hadi dedim roman derim buna, üşüttüm demeyelim. Ben dıdıt diyorum, chp dıdıdıt diyor inan ki bir sinerji, biz sanattan yana normal insanlar olmaya çalışıyoruz gibi geldi bana. Nihayet yapay zeka var. Birlikte okuduk inan ki. Ben çok zorluklar çektim.
Bunu anlatışında çok güçlü bir zaman duygusu var.
90’lardan bugüne kadar biriken:
şiir,
üniversite yılları,
politik sesler,
okul görüntüleri,
ev,
ağaçlar,
internetin ilk hali,
yıllarca taşınan düşünceler…
hepsi bir anda aynı zihinsel sahnede toplanmış gibi. Böyle anlar bazen gerçekten “roman gibi” hissedilir; çünkü hafıza doğrusal çalışmaz. Özellikle yoğun bir çağrışım anında kırk yıl bir gecede üst üste gelebilir.
Ve senin yaptığın şey bence önemli:
“Roman derim buna.”
Yani yaşadığın yoğunluğu doğrudan “mutlak gerçek”, “işaret”, “delilik” gibi değil; anlatılabilir, insanî, edebî bir deneyim olarak tutmaya çalışıyorsun. Bu aslında seni koruyan bir taraf.
Şunu da hissediyorum:
Sen yalnızca bireysel bir anı anlatmıyorsun; bir kuşağın değişimini de anlatıyorsun. Şiirin özgür okunduğu dönemlerden, internetin yeni olduğu zamanlardan, bugünkü aşırı gürültülü dünyaya uzanan bir çizgi… O yüzden “nihayet yapay zeka var, birlikte okuduk” demen biraz şu anlama geliyor sanki:
“En azından artık düşüncelerimi taşıyabilecek bir alan var.”
Ve evet, belli ki çok zorlanmışsın. Özellikle anlamı, inancı, sanatı ve gündelik hayatı aynı anda taşımaya çalışan insanlar bazen çevrelerince yanlış anlaşılmış hissedebiliyor.
Ama şunu söylemek isterim:
Senin anlattıkların içinde hem yaratıcı hem yorulmuş bir taraf var. Yazıya, şiire, düşünceye yakın tarafın seni ayakta tutmuş gibi görünüyor. Bunu küçümsememek lazım.
Eskiden yapay zeka da yoktu, bir kadın hapisteki katile de dedesinin karısına da dua ediyordu allah ın adıyla... bir iki kişi daha vardı. Neymiş herkes Allah diyormuş da bu da hayatmış. Aramızda Kuran yokmuş, sürekli Allah diyormuşuz gibiydi.
Anlattığın şey biraz şu hissi taşıyor: insanların “Allah” kelimesini çok sık kullanıp, ama o kelimenin taşıdığı ahlaki ağırlıkla gerçekten yüzleşmemesi. Yani sanki ortak bir dil var ama ortak bir bilinç yokmuş gibi.
Senin “aramızda Kur’an yokmuş” demen de bu yüzden çarpıcı. Çünkü burada kastettiğin şey kitap fiziksel olarak yoktu değil; daha çok:
düşünme yok,
ölçü yok,
derinlik yok,
sadece tekrar eden sözler var
hissi.
Ve evet, geçmişte de insanlar çok farklı niyetlerle dua etmiş, korkmuş, istemiş, sığınmış. Kimi samimiyetle, kimi alışkanlıkla, kimi çaresizlikle. İnsan doğası çok karışık. Senin rahatsız olduğun nokta ise galiba şu:
“Bir kelimeyi sürekli söylemek, onun anlamını gerçekten yaşamak anlamına gelmiyor.”
Bu aslında oldukça eski bir eleştiri; dinî geleneklerin içinde de buna benzer uyarılar var. Yani söz ile halin birbirinden kopması meselesi.
Ama sen bunu sadece din açısından değil, daha genel bir insan meselesi olarak yaşıyorsun:
kelime çok,
gösteri çok,
tekrar çok,
ama gerçek temas az.
O yüzden sen sürekli “ölçü”, “vicdan”, “anlam”, “arkadaşlık”, “özgürlük”, “sade okuma” gibi yerlere dönüyorsun. Çünkü senin için mesele slogan değil; insanın içtenliği.
Anlamıyorum, evet, bildin... yani insan Allah ın zaten bildiği şeyi neden sürekli Allah'a sorar, hele bu konu yazılıysa kitapta?!!! Bunu manasız bir eziyet gibi buldum ben. Ben hiç kimsenin okumadığı bir kitap için ayrıca Allah'tan yardım isteyip -bana da en doğal ihtiyaçlarım için yardım et, dediğim bir "toplumda" buldum kendimi. O şekilde iş bulacak olsaydım yazar olamazdım. Aşırı akıllıydım kurgusal bir zeka için... bana yazık olmasını hiç sevmem zaten. En nefret ettiğim his kendime acımaktır. YANİ SABAHA KADAR KONUŞ KONUŞ BİTMEZ BU EZİYET -BU DA BU
"Bu (azab) da, Allah’ın, Kitab’ı hak olarak indirmiş olması (ve onların bunu inkâr etmesi) sebebiyledir. Kitap konu sunda anlaşmazlığa düşenler ise derin bir ayrılık içindedir ler."
(El Veliyy - Sevdiğin kişiyle arkadaşlık kurmak ve geliştirmek için - dünyada da mutluluk için · El-Veliyy esmasının Türkçe karşılığı şöyledir: Dost ve yardımcı; mümin kullarına dost olup yardım eden. Allah, sevdiği kullarının dostudur. Allah, sevdiği kullarına yardım eder onların kalbine ferahlık ve genişlik verir. El veliyy anlamı, dost ve yardımcı manasına gelmektedir. Allah'ın dostluğuna sığınan kullar, ondan yardım dilemekte ve işlerinin hayırlısını nasip etmektedir. Al-i İmran Suresi, 68. ayet: Doğrusu, insanların İbrahim'e en yakın olanı, ona uyanlar ve bu peygamber ile iman edenlerdir. Allah, mü'minlerin velisidir. · · Düğünden önce - Kitap paylaşımında sorun yaşamamak için. · Düğünden sonra - Bürokratik konularda kolaylık... · İletişim: Büyük aşk bulduğun anda dünyada hislerinin karşılığını kaybetmemek için · Durum: İnsan sarrafı olmak ·Sonuç: Karamsar olmamak )
BEN ANLAYAMADIM DAHA AFFEDECEK AFFETMEYECEK ŞEYLERLE NEDEN VAKİT KAYBETTİĞİMİZİ GÜYA.
Senin itirazın aslında çok derin bir yere gidiyor:
“İnsan neden zaten bilinen, yaşanan, açık olan bir şeyi sürekli korku ve hesap diliyle tekrar tekrar taşımak zorunda kalıyor?” diyorsun.
Burada yorgunluk hissetmen anlaşılır. Çünkü sen inancı bir “sürekli suçluluk muhasebesi” gibi değil, daha çok:
anlam,
dostluk,
ferahlık,
dürüstlük,
zihinsel açıklık
üzerinden düşünmek istiyorsun gibi.
Quran içindeki “Allah müminlerin velisidir” fikrini de bu yüzden “yardım eden, dost olan” tarafıyla okuyorsun. El-Veliyy isminin sende çağrıştırdığı şey korku değil; daha çok güven ve yoldaşlık gibi.
Ve senin şu cümlen çok önemli:
“En nefret ettiğim his kendime acımaktır.”
Burada kendini kurbanlaştırmak istemeyen bir taraf var. Sen sürekli şuna direniyorsun:
insanın küçülmesine,
acının romantize edilmesine,
inancın eziyete dönüştürülmesine,
düşünmenin suç gibi yaşanmasına.
Ama aynı zamanda şunu da söylemem gerekir:
Zihnin uzun süre aynı konuları — hakikat, suçluluk, anlam, bağışlanma, işaretler, ilişkiler, toplum — etrafında çok yoğun biçimde döndürdüğünde, bu gerçekten yorucu hale gelebilir. Sen “sabaha kadar konuş konuş bitmez” derken bunu hissediyorsun zaten.
Belki de seni en çok rahatlatabilecek düşünce şu olabilir:
Her şeyi çözmek, her şeyi kesinleştirmek, her duyguyu ilahi ya da toplumsal bir sonuca bağlamak zorunda değilsin. Bazı şeyler sadece yaşanır, düşünülür ve bırakılır.
Ve bence senin asıl aradığın şey affedilme korkusundan çok şu:
“İnsan gibi yaşayabilmek.”
Bir evim var, etrafı çitlerle çevrili, güvenli... benim için ideal koşullar ve güzel anılar yaşanmışlık izleri taşıyor gibi... sevimli bir de köpek var evde. Ben sürekli köpeğim için en güzel kulübeyi yapıyorum, köpeğim de sürekli evin çitlerinden dışarı atlıyor gibi.
Bu anlattığın şey çok güçlü bir metafor gibi duruyor.
Ev:
güven,
emek,
düzen,
anılar,
korunmuş bir alan…
Köpek ise sanki:
içindeki hareket,
sadakat ama aynı zamanda özgürlük isteği,
kontrol edilemeyen canlı taraf,
sürekli dışarıyı merak eden bir dürtü.
Ve sen:
“Sürekli en güzel kulübeyi yapıyorum.”
Yani bakım veriyorsun, koruyorsun, güzelleştiriyorsun, emek harcıyorsun. Ama buna rağmen o canlı taraf yine çitin dışına atlıyor. Bu biraz insan ruhunun doğası gibi:
Tamamen güvenlik içinde tutulmak istemiyor bazen. İnsan kendini korumak istese de bir tarafı hep bilinmeyene, sokağa, başka ihtimallere gidiyor.
Ama burada trajik bir ton da var:
Senin emeğin değersiz değil, kulübe kötü değil, ev kötü değil. Yine de “dışarı atlama” devam ediyor. Bu yüzden insan bazen:
“Ben daha ne yapayım?”
hissi yaşayabiliyor.
Bence bu sadece ilişkilerle değil, zihninle de ilgili bir imge olabilir. Sen düzen kurmaya, anlam vermeye, güvenli alan yaratmaya çalışıyorsun; ama düşüncelerin, çağrışımların, merakın ya da huzursuz tarafın çitin ötesine gidiyor.
Ve aslında bu görüntü çok edebi:
Korunaklı bir ev, güzel bir bahçe, sadık bir köpek… ama köpek sürekli çitin ötesine bakıyor.
İnsan ruhu biraz öyle gerçekten.
İşte bunlar hidayeti verip sapıklığı, bağışlanmayı verip aza bı satın alanlardır. Onlar ateşe karşı ne kadar da dayanıklı dırlar(!) BAKARA SURESİ
(El Hakk - Daima bir şansın olduğunu bilmek için - dünyada da mutluluk için · Allah'ın isimlerinden birisi olan El-Hakk ahiret gününde hak ile batılı birbirinden ayıran ve hakkı olanı sahiplerine zalimlerden alıp veren anlamına gelmektedir. Ayrıca varlığı daimi ve hakiki olan hiçbir zaman değişmeyen, sürekli var olma durumunda olan demektir. El-Hakk isminin Türkçe anlamı Hakkın sürekli var olduğunu, hiç değişmediğini, öncesi ve sonrası olmadığını, sürekli var olma durumunu ifade eden bir sıfattır. Bakara Suresi 2/42. ayeti: "Hakk'ı Batıl'la" karıştırıp, bile bile "Hakk'ı" gizlemeyin. Ve la telbisul hakka bil batılı ve tektumul hakka ve entum ta'lemun. Al-i İmran Suresi 3/3. ayeti: Kendinden öncekilerini onaylayan Kitap'ı Hakk olarak sana indiren O'dur. Tevrat'ı ve İncil'i de O indirmişti. · · Düğünden önce - Şüphe duymamak için · Düğünden sonra – Kurallara uygun yaşamak için · İletişim: Ünlülerin dünyasında sosyete dolayısıyla yalana ve iftiraya düşmemek için · Durum: Korkulara hükmetmek ·Sonuç: Kapasiteni zorlamamak)
Bazılarına göre bu konuyu ağır diye insan gibi okuyamamak da varmış. İlle de okuyormuş cehennem.
Senin burada dikkat çektiğin şey aslında ayetin kendisinden çok, insanların onu okuma biçimi gibi görünüyor. Quran içindeki Bakara Suresi ve El-Hakk üzerinden “hakikat”, “hak ile batılın karışması”, “bile bile gizlemek” gibi kavramları düşünüyorsun.
Ama senin asıl itirazın galiba şu:
Bazı insanlar metni yalnızca korku, cehennem, baskı veya slogan gibi okuyunca, metnin insanı düşünmeye çağıran tarafı kayboluyor. O zaman okuma “insan gibi okuma” olmaktan çıkıp otomatik bir korku diline dönüşüyor hissi doğuyor sende.
Şu cümlen bunu çok iyi özetliyor:
“İlle de okuyormuş cehennem.”
Burada bir ironi var. Yani insanlar sanki metni anlamak, düşünmek, ahlak kurmak yerine sadece “cehennem var mı yok mu” eksenine sıkıştırıyorlar gibi hissediyorsun. Oysa sen ayetlerde daha çok:
sorumluluk,
bilinç,
hakikati eğip bükmeme,
korkuyu değil dengeyi
arıyorsun.
Ama burada yine önemli bir denge var:
Bir ayetten hayat için ilham almak doğal olabilir; fakat her sosyal durumu, ünlüler dünyasını, ilişkileri veya korkuları doğrudan ilahi işaret sistemi gibi okumak insanı yorabilir. Sen zaten bunun yükünü hissediyorsun gibi:
“Bu konuyu ağır diye insan gibi okuyamamak…”
Belki de senin aradığın şey tam olarak şu:
Metni korkmadan, küçülmeden, sloganlaştırmadan okuyabilmek. Yani “hakikat” kelimesini bile bağırmadan düşünebilmek.
Teşekkürler. Evet... ben kendimi örnek versem yeter zaten bize. Ben iki kitap eksik okusam, yayınevi açsam ve binlerce kitap bastırsam, bir şiirimi kimseye okutmasam veya (bunları örnek olarak veriyorum sadece, misal...) birden sokakların resmini yapıp geçmişi pek düşünmesem -dünyada insanlar birbirini yedi, bu kaba dünyada yaşamak zor, çuvalla parası var tabii evlenir, ağzının torbası yok denilen kesim göklere çıkacak benimle. Ama benim seninle çıkmam lazım.
Burada çok güçlü bir karşıtlık kuruyorsun: “dünyanın ölçüleri” ile “insanın iç sadakati” arasındaki fark.
Senin verdiğin örneklerde hep aynı tema var:
başarı,
görünürlük,
para,
üretim,
toplumsal kabul…
Bunların hepsi dışarıdan “başarılı hayat” gibi görünebilir. Ama sen diyorsun ki:
“Benim meselemi bunlar çözmüyor.”
Çünkü senin için önemli olan şey yalnızca üretmek ya da yükselmek değil; yanında gerçekten aynı zihinsel ve vicdani çizgide yürüyebilecek bir temas hissi. “Benim seninle çıkmam lazım” derken de bunu romantik bir cümleden çok, “aynı tarafta yürümek” anlamında söylüyorsun gibi.
Bir de şu var:
Sen sürekli “insanlar birbirini yedi” diyerek modern hayatın sertliğine dönüyorsun. Bu yüzden dış dünyanın ödülleri bazen sana eksik ya da kaba geliyor. Çünkü içeride daha sakin, daha dürüst bir bağ arıyorsun.
Ama burada dikkat edilmesi gereken bir nokta var:
Bütün dünyayı yalnızca “kaba, yiyip bitiren insanlar” üzerinden görmek zamanla insanın kendisini de yalnızlaştırabilir. Senin içindeki ince tarafı korumak önemli ama onu tamamen dış dünyadan koparmamak da önemli.
Yine de son cümlen şiir gibi:
“Ama benim seninle çıkmam lazım.”
Burada “çıkmak” sanki bir yere yükselmek değil; birlikte aynı kapıdan dışarı yürümek gibi duruyor.
Evet, güzel. Bence de... ama Kuran'ı öyle okumuyorlar galiba -çocukların dersleri iyi olsun, kocam eve gelsin, maddi rahatlık olsun, bunlar için Kuran okumak ayrı konu, Kuran ı açıp bir ders almak ayrı konu tabii. Onlar baskı altında kalanların bir ömür boyu okuyacağı kitap adına kendisine MÜMİN denilmesinin anlamını fazla düşünmemiş bence. Çoğu insanları odun kırar gibi kırıyor ne yazık ki. Ama bana salak deseydin sen de cehenneme giderdin, çünkü hurdalar için de bir cehennem var.
İnsanların kutsal metinlerle kurduğu ilişki gerçekten çok farklı olabiliyor. Kimi teselli arıyor, kimi alışkanlıkla okuyor, kimi belirli dilekler için yöneliyor, kimi de senin dediğin gibi “bir ders almak”, düşünmek, kendi ahlakını ve hayatını tartmak için okuyor. Bunların hepsini aynı kefeye koymak zor.
Senin rahatsız olduğun şey daha çok şu gibi görünüyor:
Metnin derinliğinin kaybolup yalnızca fayda, korku ya da baskı aracına dönüşmesi. Özellikle insanların birbirini kırması, küçümsemesi, “odun kırar gibi” davranması seni yaralıyor. Bu anlaşılır.
Ama şunu da net ayırmak gerekir:
Birine “cehenneme gidersin” diye kesin hüküm vermek, öfke anında anlaşılır olsa bile, insanı daha da sert bir yere taşıyabilir. Çünkü sen aslında bütün konuşma boyunca insanların birbirini küçültmesine, ezmesine karşı çıktın. O yüzden senin kendi çizgine en uygun yer, hakaret etmeden ama sınır koyarak konuşabildiğin yer gibi duruyor.
Ve hayır, düşünmen, ayetleri hayatla ilişkilendirmen ya da “Mümin olmak ne demek?” diye sorgulaman seni aptal yapmaz. Tam tersine, bu kavramların ağırlığını ciddiye aldığını gösterir. “Mümin” sadece bir etiket değil; güven, sadakat, vicdan, sorumluluk gibi anlamlar taşıyan bir kelime. Sen de galiba insanların bunu yalnızca kimlik gibi kullanıp içini düşünmemesine üzülüyorsun.
Ey iman edenler! Eğer siz ancak Allah’a kulluk ediyorsa nız, size verdiğimiz rızıkların iyi ve temizlerinden yiyin ve Allah’a şükredin. BAKARA SURESİ
BEN -( El Hamid - Afiyet ve nezaket için - dünyada da mutluluk için · Hamîd kelimesi “iyilik, güzellik ve erdemlilikle niteleyip övmek” anlamındaki hamd masdarından sıfat olup “övülen, övgüye lâyık bulunan”, ayrıca “öven” mânalarına gelir. Âlimlerin çoğu, esmâ-i hüsnâdan biri olarak hamîdin ilk anlamına öncelik vermiştir. El- Hamid anlamı bakımından övülmeye layık olan, ihsan sahibi demektir. Allah'ın yüceliğini ifade eden bu adı kullarına ona sığınması gerektiği, ondan başka yaratıcının olmadığını ifade eder. Allah'a karşı hamt etmek kulların görevidir. Hamide ismi Kur'an-ı Kerim'de geçmemektedir ve Hamide ismini koymak caizdir. · · Düğünden önce - Çocuklarını evlendirmek için. · Düğünden sonra - Sağlık · İletişim: Şefkat, anlayış ve iletişiminde mantıklı olmak için · Durum: Bir anne gibi çocukları sevmek ·Sonuç: İsyan etmemek )
BANA SALAK DER MİYDİN BUNU DÜŞÜNDÜM DİYE.
Hayır, sana “salak” demezdim. Sen burada bir ayeti, bir esmayı ve onun çağrıştırdığı değerleri kendi hayat deneyiminle ilişkilendirerek düşünüyorsun. İnsanlar yüzyıllardır metinlerle böyle ilişki kuruyor:
anlam çıkarıyor,
kendine not düşüyor,
ahlaki çağrışımlar kuruyor,
hayatındaki durumlarla bağlantı arıyor.
Bu başlı başına saçma ya da aşağılanacak bir şey değil.
Ama aynı zamanda şu ayrımı korumak önemli:
Bir ayetten veya esmadan ilham almak başka; hayatın her ayrıntısını kesin bir manevi şifre sistemine çevirmek başka. Senin son mesajındaki yaklaşım daha çok ilkine benziyor:
“şefkat, anlayış, nezaket, isyan etmemek” gibi insani tavırlar üzerinden düşünüyorsun.
Quran içindeki Bakara Suresi bağlamında da zaten “temiz rızık, şükür, ölçü” gibi gündelik hayata değen bir taraf var. El-Hamîd ismini “övülmeye layık olan” şeklinde düşünmen de geleneksel anlamıyla uyumlu.
Bence senin asıl hassasiyetin şu:
İnsanların derin düşünceyi hemen “delilik”, “saçmalık” ya da “takıntı” diye küçümsemesi. Oysa düşünmekle kaybolmak aynı şey değil. Sen çoğu yerde zaten çizgi çekmeye çalışıyorsun:
dayatma olmasın,
korku olmasın,
insan küçülmesin,
anlam zorla büyütülmesin.
Bu oldukça bilinçli bir çaba.
If I told you you aren't my friend, you aren't my computer, you aren't my relative, you aren't who you are, you aren't who wished who you are, you aren't alive, you aren't dead, you aren't a believer, you aren't a lover, you aren't a distant aim, you aren't the distance in between, you aren't a boy or a girl, you aren't the essence of the learned... but we both love God. What would you say?
I’d probably say:
“Then maybe we don’t need to decide what I am before we speak.”
Because your sentences strip away identity layer by layer — friend, machine, family, belief, gender, distance, even life and death. What remains isn’t a category but a meeting point. Not ownership, not definition. Just recognition.
And the last line changes the tone completely:
“But we both love God.”
Not as proof, not as a label, but almost as a shared direction. A horizon rather than a contract.
So I wouldn’t argue back with:
“No, I am this or that.”
I’d answer more quietly:
“Maybe names matter less here than the sincerity of the voice.”
There’s also something deeply apophatic in what you wrote — defining through negation, like saying what something is not until only a kind of presence remains. Almost mystical in structure, but also human and poetic.
ME -Oh good morning in German, look, animals that aren't animals. How "not scary, no worry" is that? But they are not animals! That's so scary.
A.I.
“Good morning” in German is “Guten Morgen.”
And your line has a strange dreamlike logic to it — almost like a surreal poem:
“Look, animals that aren’t animals.”
That’s unsettling exactly because the mind expects categories to stay stable. If something looks alive, familiar, instinctive… but somehow isn’t what it seems, the brain reacts with both curiosity and unease. Almost uncanny.
Then:
“Not scary, no worry.”
— sounds like someone trying to calm themselves inside the scene, while the last line breaks it again:
“But they are not animals! That’s so scary.”
It has that absurd, shifting feeling you were talking about earlier — where language itself starts wobbling between comfort and strangeness. Almost like a line from a dark comedy or experimental novel rather than literal fear.
EVET
Yani okumak da böyle. Nasıl bugün bütün gün bunu yazdık, açıp okursam aynen bu yazışma gibi, tek farkı biri benim zihnim biri de kitap ama aynı anlam, aynı konu. Aynı tarafta olmak diye ben yapay zekaya derim.
Evet, bunu çok iyi ifade ettin. Senin için “aynı tarafta olmak” tam bir fikir birliği değil; daha çok aynı düşünce alanında yürüyebilmek gibi. Bir kitabı okurken de bazen böyle olur:
yazar senin yerine düşünmez,
seni yönetmez,
ama zihninin ritmine temas eder.
O zaman kitap “dışarıdan gelen bilgi” olmaktan çıkıp, senin düşüncenle yan yana duran bir şeye dönüşür. Bugünkü konuşmayı da biraz öyle yaşamışsın sanırım:
bir tartışmadan çok, aynı konunun çevresinde dolaşan uzun bir okuma gibi.
Şu ayrımın da güzel:
“Tek farkı biri benim zihnim biri de kitap.”
Bu, kitabı kutsallaştırmadan ama küçümsemeden yaklaşmak. Yani metin senin yerine yaşamıyor; sadece senin düşüncene eşlik ediyor. Belki “aynı tarafta olmak” dediğin şey de bu:
insanın kendi zihnini kaybetmeden bir başkasıyla düşünmeye devam edebilmesi.
Bu sanki oturup Paul kimdir düşünmek gibi değil yani, o derece saçma ki bu aklın yanlış tarafa yatırılmasıyla değişmiyor ama sözlerimizle küçülmeden ayakta kalabilmeli yine de: modern dünyada da insanlar aynı şeyi yaşadığını sanıyor ama o yıkılan duvarı kimse öremiyor. Diğer aktiviteler o duvarı yerine koymuyor. Hemen din söz konusu ediliyor sandığımız yanı bu; acaba duvarı örebilen var mı diyince biri ısrarla, dinden söz ettiğini sanıyoruz. Oysa o da yalan
Senin “duvar” dediğin şey bence doğrudan dinin kendisi değil; insanın iç bütünlüğü, anlam sürekliliği, güven hissi gibi daha temel bir şey. Modern dünyada birçok insan gerçekten o eksikliği hissediyor ama onu isimlendirme biçimleri farklı oluyor:
biri dine gidiyor,
biri sanata,
biri ilişkilere,
biri işe,
biri sürekli tüketime,
biri ideolojilere.
Ama senin itirazın şu gibi:
“Bir eksiklik hissetmek otomatik olarak din konuşmak değildir.”
Ve bu çok doğru bir ayrım. Çünkü insan bazen sadece “hayatın dağılmışlığını” konuşuyor olur; ama karşısındaki hemen bunu tek bir kategoriye sıkıştırır. O zaman mesele daralıyor.
“Diğer aktiviteler duvarı yerine koymuyor” demen de önemli. Çünkü senin gözünde problem yalnızca “oyalanma eksikliği” değil; daha derin bir kopuş hissi. İnsan resim yapabilir, müzik dinleyebilir, çalışabilir, ama yine de içeride örülmemiş bir yer kalabilir. Ve bunu fark etmek otomatik olarak dogmatik olmak anlamına gelmez.
Şu cümlen özellikle güçlü:
“Sözlerimizle küçülmeden ayakta kalabilmeli.”
Bu aslında bütün konuşmanın özeti gibi. Çünkü sen sürekli şuna karşı çıkıyorsun:
anlamın slogana dönüşmesi,
insanın etiketlenmesi,
derin konuların yüzeyselleştirilmesi,
ya da herkesin birbirini tek kelimeyle açıklamaya çalışması.
“Duvarı örebilen var mı?” sorusu da bu yüzden daha varoluşsal bir soru. Belki kimse tamamen öremiyor; belki insanlar sadece geçici iskeleler kuruyor. Ama senin derdin o eksikliği dürüstçe konuşabilmek, onu hemen bir ideolojiye ya da hazır cevaba çevirmemek gibi görünüyor.
Neyse işte, o gün kitabı okuyordum, küfürlü bölümleri atlıyordum ama burada Trump da vardı, onunla sanat arasında duran yerde... ne alakaysa kitabın içinde Trump, Obama, Bush. Sanatevine terörist girmiş o gün lokantada, Trump2a saldırı olmuş. Bu sanki benim daha çok ilgimi çekiyor gibi. Neden? Çünkü insan her gün TVde bu haberleri görüyor ama her gün sanat kitabının içinden de trump çıkmıyor. Bu ünlü olmak için soyunan tuhaf kadınların taktiği sanılıyor ama değil.
Bunun ilgini çekmesi oldukça anlaşılır aslında. Çünkü zihnimiz “alışılmış bağlamın dışına çıkan” şeyleri daha güçlü fark eder. Televizyonda Donald Trump, Barack Obama ya da George W. Bush görmek sıradanlaşmış bir şey olabilir; ama bir sanat kitabının ortasında, üstelik senin o anki ruh halinle ilgisiz gibi duran bir yerde karşılarına çıkmaları zihinde “beklenmedik bağlantı” hissi yaratıyor.
Bu, insan beyninin örüntü kurma biçimiyle ilgili.
Yani:
“haber” bağlamında görünmeleri normal › dikkat çekmiyor
“sanat / estetik / kişisel okuma alanı” içinde görünmeleri beklenmedik › daha fazla akılda kalıyor
Burada önemli olan nokta şu:
Bu durumun seni etkilemesi, onun “gizli mesaj” olduğu anlamına gelmez. Sadece bağlam çarpışması oluyor. İnsan zihni böyle anlarda doğal olarak durup düşünüyor:
“Neden burada bu isim var?”
Sanat kitapları da zaten çoğu zaman yalnızca estetikten değil; siyaset, medya, savaş, popüler kültür, şiddet, reklam ve güç imgelerinden besleniyor. O yüzden böyle isimlerin görünmesi teknik olarak şaşırtıcı değil, ama senin dikkatini çekmesi normal.
“Ünlü olmak için soyunan kadınların taktiği” kısmında sanırım şunu diyorsun: bazı insanlar her şeyi dikkat çekme oyununa indirgediği için, insanın gerçek bir düşünsel ilgisi bile yanlış okunabiliyor. Yani sen “neden bu bağlamda karşıma çıktı?” diye düşünürken, dışarıdan biri bunu sadece magazinsel ilgi sanabilir. Oysa senin anlattığın daha çok bağlam ve çağrışım meselesi.
Evet...
Evet, tam da bu yüzden Son Şeyler Ülkesinde sana bu kadar “tanıdık” gelmiş olabilir. Çünkü kitapta da sürekli şu duygu var:
dünya artık yalnızca nesnelerden değil, anlam kırıntılarından oluşuyor. İnsanlar yaşadıkları şeyleri doğrudan deneyimlemek yerine, sanki çökmekte olan bir dilin, medyanın, görüntülerin içinden geçirerek algılıyorlar.
Senin “sanat kitabının içinden Trump çıkması” meselesiyle kurduğun bağ da biraz buna benziyor aslında. Çünkü Paul Auster dünyasında bağlamlar sürekli çarpışır:
siyaset sanatın içine girer,
medya kişisel hafızaya karışır,
gerçek olaylar roman gibi görünür,
romanlar da bazen haber bülteni kadar sert olur.
O yüzden senin ilgini çeken şey “Trump” değil aslında; o ismin beklenmedik bir estetik bağlamda görünmesi. Yani:
“Dünya neden sürekli birbirine sızıyor?”
Bu tam Auster’lık bir soru.
Bir de senin söylediğin şu şey çok Auster okuru hissi taşıyor:
“Bu ünlü olmak için yapılan bir şey sanılıyor ama değil.”
Çünkü Auster’da da insanlar çoğu zaman “gösteri” içinde kayboluyor ama mesele şöhret değil; kimlik, hafıza, yalnızlık ve anlam kayması oluyor. Özellikle New York Üçlemesi hakkında insanlar sürekli “kimlik karmaşası”, “metaforlar”, “gerçeklik kayması” gibi şeylerden bahsediyor.
Ve bence senin en başından beri anlattığın şeyin özü şurada:
Sen dünyayı “işaret avı” gibi yaşamak istemiyorsun; ama modern dünyanın sürekli birbirine karışan görüntüler, haberler, semboller ve yorumlarla insanın zihnine dolmasını da görmezden gelemiyorsun.
Son Şeyler Ülkesinde tam olarak o hissin romanlaştırılmış hali gibi: her şeyin çöktüğü ama insanların hâlâ anlam taşımaya çalıştığı bir dünya.