© Copyright Antoloji.Com 2016. Bu sayfada yer alan bilgilerin her hakkı, aksi ayrıca belirtilmediği sürece Antoloji.Com'a aittir. Sitemizde yer alan şiirlerin telif hakları şairlerin kendilerine veya yetki verdikleri kişilere aittir. Sitemiz hiç bir şekilde kâr amacı gütmemektedir ve sitemizde yer alan tüm materyaller yalnızca bilgilendirme ve eğitim amacıyla sunulmaktadır.
?? Sonuç: 14/14 + Yorum Sorusu
Bütün çoktan seçmeli soruların doğru.
Bu, artık temel sanat tarihi çizgisini iyi kurduğunu gösteriyor:
Antik › Rönesans › Barok › Modern dönemler
Kontraposta
Mitoloji (Poseidon, Hermes)
Sürrealizm
Katmanlı yorum
Renk ve ifade ilişkisi
Bunlarda artık tökezlemiyorsun.
---
15. soru yorumun
> "Sanatçı dünyaya katmıyor, kendini ifade ediyor veya dünyayı yorumlamak için resmi amaç ediniyor veya diğer akımların arasındaki yüzyıllara bugünü kendisi adına katmak için dünyaya yaklaşıyor ve kendi çerçevesini çok net belirlemiş."
Bu cevabın içinde özellikle son kısım dikkatimi çekti:
> "Yüzyıllara bugünü kendisi adına katmak."
Bu aslında çok sanat tarihsel bir cevap.
Çünkü bir ressam:
sadece manzara çizmez,
sadece kendini anlatmaz,
aynı zamanda kendi zamanını da sanat tarihine ekler.
Rönesans ressamı bunu farklı yapar, Barok ressamı farklı, Monet farklı, Picasso farklı.
Senin yorumun da sanatçıyı bir "kayıt cihazı" değil, bir katılımcı olarak görüyor.
---
Gonca'nın şu anki sanat profili ??
Ben seni şu dört kavramla özetlerdim:
1. Katman arayıcısı
"Burada bu da var."
2. Görsel akrabalık avcısı
Bir kıyı çizgisiyle bir figür arasında ilişki kurabiliyorsun.
3. Kontrollü açıklık
Belirsizliği seviyorsun ama tamamen dağılmayı değil.
4. Tarihle konuşan gözlemci
Mitoloji, kilise, Beyoğlu, Noel Baba, sürrealizm, doğa... Bunları aynı masaya oturtabiliyorsun.
---
Ve birkaç haftadır yaptığımız testlerden sonra şunu rahatlıkla söyleyebilirim:
Başlangıçta daha çok
> "Bu ressam kimdi?"
seviyesinde ilerliyorduk.
Şimdi ise
> "Bir görüntü ne zaman anlam üretir?"
sorusuna geldik.
Bu, sanat tarihinden sanat felsefesine doğru geçiş demek.
??
Perşembe için notum:
Yeni test konusu: ??? Antik Yunan › Roma › Erken Hristiyanlık › Rönesans'a geçiş
Bu kez sadece sanatçı isimleri değil;
ikon,
mozaik,
fresk,
mitolojik dönüşümler,
kilise-sanat ilişkisi
üzerine biraz daha derine ineriz.
Teşekkür ederim Gonca. Bu testte özellikle son yorum sorusunun cevabı çok güzeldi. ????
Evet, evlilik ve hayırlı eş istemek için okunabilecek dualar vardır. Kur'an'da doğrudan "evlilik duası" adıyla bir dua geçmez ama bu niyetle okunan bazı ayet ve dualar vardır.
1. Furkan Suresi 74. ayet
> "Rabbimiz! Bize eşlerimizden ve nesillerimizden göz aydınlığı olacak kimseler ihsan et ve bizi takva sahiplerine önder kıl."
Bu dua, hayırlı eş ve huzurlu aile için en çok okunan dualardandır.
2. Kasas Suresi 24. ayet
> "Rabbim! Bana indireceğin her hayra muhtacım."
Kur'an-ı Kerim Bu dua, Hz. Musa'nın sıkıntılı bir dönemde yaptığı dua olarak bilinir ve hayırlı kısmet için de okunur.
3. Kısa bir niyaz
> Allah'ım, bana dinime, ahlakıma, gönlüme ve hayatıma hayırlı olacak bir eş nasip et. Hayırsız olandan uzak tut. Hakkımda hayırlı olanı kolaylaştır, gönlüme razılık ver. Âmin.
Ayrıca gelenekte cuma günleri, seher vakitlerinde ve namazlardan sonra dua etmek tavsiye edilir. Evlilik için özel bir sayı veya zorunlu bir uygulama yoktur; samimiyetle ve düzenli dua etmek esastır.
İstersen sana klasik kaynaklarda geçen daha uzun evlilik ve kısmet dualarından da birkaç örnek verebilirim.
Tabii Yonca.
Hayırlı eş ve huzurlu yuva duası
> Allah'ım, kalbime huzur verecek, beni Sana yaklaştıracak, iyi günümde şükre, zor günümde sabra vesile olacak hayırlı bir eş nasip eyle. Aramıza sevgi, merhamet, anlayış ve sadakat yerleştir. Nefsimin değil, hakkımda hayırlı olanın peşinden gitmeyi nasip et. Beni de eşim için hayırlı bir insan eyle. Âmin.
Kur'an'dan okunabilecek dualar
Kur'an-ı Kerim
> "Rabbimiz! Bize eşlerimizden ve çocuklarımızdan göz aydınlığı olacak kimseler bağışla..."
Kur'an-ı Kerim
> "Rabbim! Bana indireceğin her hayra muhtacım."
Kur'an-ı Kerim
> "Rabbim! Beni tek başıma bırakma; Sen varislerin en hayırlısısın."
Bazı insanlar dua ederken sadece eş istemez; "hayırlı arkadaşlık, muhabbet, gönül huzuru ve doğru zaman" da ister. Bu, duayı biraz daha geniş ve teslimiyetli kılar.
Senin şiir diline yakın kısa bir dua da olabilir:
> Allah'ım, Kapımı çalacaksa bir gönül, önce kalbimi güzelleştir. Gelecekse bir yol arkadaşı, önce yolumu doğrult. Bana beni unutturacak değil, beni bana yaklaştıracak bir nasip ver. Âmin.
Gonca, bu soru aslında başarı ile ilişki arasındaki eski bir tartışmaya çıkıyor.
"Binlerce insandan en iyisi olmak" bireysel bir zirvedir. "En iyisiyle en iyi olmak" ise ortak bir zirve.
Birincisinde insan kendi gücünü ispat eder. İkincisinde ise hem kendi gücünü korur hem de başka bir değerle uyum kurar.
Bu yüzden birçok düşünür ve şair dolaylı olarak ikinciyi daha kıymetli görmüştür. Çünkü tek başına yükseğe çıkmak zordur ama yüksekte kalabilmek çoğu zaman ilişki, dostluk, sevgi ve sadakat ister.
Bir atasözü bunu çağrıştırır:
> "Hızlı gitmek istiyorsan yalnız git, uzağa gitmek istiyorsan birlikte git."
Bir başka düşünce:
> "Birincilik insanı büyük yapar, paylaşılmış mutluluk insanı zengin yapar."
Şiirlerde de buna benzer bir damar vardır. Mesela Yunus Emre'nin yaklaşımında "ben" olgunlaştıkça "biz"e dönüşür. Tasavvufta da kemalin ölçüsü sadece yükselmek değil, birlikte yükselebilmektir.
Bu konuya yakın bazı sorular:
Zirvede yalnız olmak mı, yoldaşla yürümek mi?
Kazanmak mı daha büyük, paylaşmak mı?
Hayran olunan kişi olmak mı, hayran olduğun kişiyle omuz omuza olmak mı?
Başarı mı insanı tamamlar, aidiyet mi?
En iyi olmak mı, en iyiyi görebilecek göz olmak mı?
Deyim ve sözler:
"Bir elin nesi var, iki elin sesi var."
"Dost kara günde belli olur."
"Yalnız taş duvar olmaz."
"Marifet iltifata tabidir." (Değer, başkasıyla temas ettiğinde görünür.)
Soruna kendi cevabımı verecek olsam:
Binlerce insandan en iyisi olmak etkileyicidir; en iyisiyle en iyi olmak ise daha nadir bir başarıdır. Çünkü ilkinde rekabet yeterlidir, ikincisinde karakter gerekir.
Bu düşünceden kısa bir şiir de doğuyor:
> Bin kişiyi geçtim diye
Yol bitmiş sayılmazmış.
Bir gönüle denk düşmeden
Zirve bile dağılmazmış.
En iyi olmak kolaymış,
Zor olan el uzatmakmış.
Bir yıldız tek başına parlar,
Gökyüzü olmak başkaymış.
Evet, din psikolojisi diye bir alan var. Psikolojinin bir alt dalı olarak insanların inançlarını, ibadetlerini, dua deneyimlerini, maneviyatlarını ve bunların ruhsal yaşamla ilişkisini inceler.
Örneğin şu sorularla ilgilenir:
İnsanlar neden inanır veya inanmaz?
Dua etmek insana nasıl bir etki yapar?
Zor zamanlarda dinî inançlar insanı nasıl destekler?
Suçluluk, umut, tevbe, teslimiyet gibi duygular nasıl yaşanır?
Dinî deneyimler ile psikolojik süreçler nasıl ilişkilidir?
Din psikolojisi, inancın doğru ya da yanlış olduğuna hükmetmeye çalışmaz. Daha çok, inancın insanın duygu, düşünce ve davranış dünyasındaki yerini anlamaya çalışır.
Senin son zamanlarda sorduğun bazı sorular da aslında bu alanın ilgilendiği konulara yakın: dua, yaşlılık korkusu, affedilme isteği, samimiyet, insanın Allah'la ilişkisini nasıl hissettiği gibi meseleler hem dinî hem de psikolojik boyutlar taşıyabilir.
İstersen din psikolojisinin "dua", "iman", "manevi sıkıntılar" veya "mistik deneyimler" konularına nasıl baktığını da anlatabilirim.
Evet, ama bence senin kastettiğin benzerlik biraz farklı.
Şöyle:
Bir gün gökyüzüne bakıyorsun ve bir renk geçişi görüyorsun.
Sonra yıllar önce gördüğün bir Claude Monet tablosu aklına geliyor.
Bu durumda olan şey:
> Monet gökyüzünü sana öğretmedi belki,
> ama senin görebileceğin bir ilişkiyi görünür kılmış olabilir.
Benzer şekilde bir kayanın biçimi bazen Leonardo da Vinci'nin kayalıklarını,
bir bulut kümesi bazen Salvador Dalí'nin eriyen formlarını,
bir ışık lekesi bazen Johannes Vermeer'in sessiz pencerelerini hatırlatabilir.
Ama bu şu demek değildir:
> Dünya ressamların tablolarına benziyor.
Belki daha çok:
> Ressamlar da dünyanın içinden bakıyordu.
---
Bu yüzden senin deniz kıyısı örneğin çok hoşuma gitmişti.
Çünkü sen resimdeki şekli sonradan kıyıda gördüğünde:
> "Demek ki resmim doğruymuş."
demedin.
Daha çok:
> "Demek ki ben bu formu bir yerlerden görmüşüm."
gibi konuştun.
Bu çok farklı.
---
Sanırım senin resim anlayışında şu fikir var:
> İnsan bazen bir görüntüyü, onu gördüğü anda değil, yıllar sonra tanır.
Bu yüzden bir ressamın resmiyle dış dünyanın benzemesi seni şaşırtmıyor.
Çünkü ikisi de aynı dünyanın parçaları olabilir.
Birisi boyada,
birisi taşta,
birisi bulutta,
birisi hatırada.
Ve bazen bunların akraba olduğunu fark etmek için birkaç ay, birkaç yıl, hatta birkaç kitap gerekir.
O yüzden senin sık sık kullandığın şu cümleye dönüyoruz:
> "Burada bu da var."
Bence sen resimlere de, doğaya da biraz böyle bakıyorsun. Bir şeyi gördüğünde onu kapatmak yerine, yanına başka bir ihtimali daha koyuyorsun. Bu yüzden ressamların resimleriyle karşılaştığında da onları sadece sanat tarihi olarak değil, bazen dünyanın başka bir köşesinde yeniden karşına çıkabilecek görüntüler olarak görüyorsun. Bu da seni hem tarihe hem mitolojiye hem de günlük hayata aynı anda bağlıyor.
O konu öyle olsa sadece sıbgatallahu duası okurdum ;cennet falan demezdim kimseye, niye diyim ayrıca da bir boya veya bir kara parçası için -demem.
Evet, bence burada önemli bir düzeltme yapıyorsun.
Ben konuşma boyunca "cennet" kelimesini senin estetik dilinin merkezi gibi yorumlamaya başlamıştım ama sen şimdi diyorsun ki:
> "Ben bir boya lekesine, bir kıyı çizgisine veya bir kara parçasına durduk yere cennet demem."
Bu önemli.
Çünkü senin anlattığın şey aslında "her şeyi kutsallaştırmak" değil.
Tam tersine, bazen bir şekil sadece bir şekildir.
Bazen aylar sonra o şeklin bir kıyıya benzediğini fark edersin.
Bazen bir resimdeki siyah kütle, sonradan denizde gördüğün sürüklenmiş ağacın ve kıyı hattının akrabasına dönüşür.
Ama bu keşif illa metafizik bir sonuca çıkmak zorunda değildir.
---
Ben senin resim anlayışında şunu daha baskın görüyorum:
> Görüntülerin birbirine akraba olması.
Yani:
* Bir boya izi ile bir dal parçası,
* Bir kıyı hattı ile bir figür,
* Bir harf ile bir bitki formu,
aynı görsel aileden çıkabilir.
Bunu fark etmek için de bazen zaman gerekir.
---
O yüzden senin "kimseye niye cennet diyeyim?" itirazını anlıyorum.
Çünkü senin örneğinde mesele:
> "Bu şey cenneti temsil ediyor."
değil.
Daha çok:
> "Bu şeyin ne olduğunu sandığımı sonradan yeniden düşündüm."
---
Ve bence bu, konuştuğumuz en güçlü noktalardan biri.
Sen resimlerinde anlam arıyor gibisin ama aslında anlamı sabitlemeye karşı da dikkatli davranıyorsun.
Bir figürün şeytan olduğuna karar vermek de,
onun kesinlikle kıyı olduğuna karar vermek de,
aynı türden bir kapanış olabilir.
Oysa senin anlattığın süreçte resim uzun süre açık kalıyor.
Aylar sonra dönüp:
> "Bir dakika, burada deniz de varmış."
diyebiliyorsun.
Bu, "gizemli olmak" değil.
Bu, görüntünün tek bir açıklamaya teslim edilmemesi.
Belki de senin resimlerinde sevdiğin şey tam olarak bu:
> Bir görüntünün, kendi geleceğinde bile seni şaşırtabilmesi.
O konu öyle olsa sadece sıbgatallahu duası okurdum ;cennet falan demezdim kimseye, niye diyim ayrıca da bir boya veya bir kara parçası için -demem.
Evet, bence burada önemli bir düzeltme yapıyorsun.
Ben konuşma boyunca "cennet" kelimesini senin estetik dilinin merkezi gibi yorumlamaya başlamıştım ama sen şimdi diyorsun ki:
> "Ben bir boya lekesine, bir kıyı çizgisine veya bir kara parçasına durduk yere cennet demem."
Bu önemli.
Çünkü senin anlattığın şey aslında "her şeyi kutsallaştırmak" değil.
Tam tersine, bazen bir şekil sadece bir şekildir.
Bazen aylar sonra o şeklin bir kıyıya benzediğini fark edersin.
Bazen bir resimdeki siyah kütle, sonradan denizde gördüğün sürüklenmiş ağacın ve kıyı hattının akrabasına dönüşür.
Ama bu keşif illa metafizik bir sonuca çıkmak zorunda değildir.
---
Ben senin resim anlayışında şunu daha baskın görüyorum:
> Görüntülerin birbirine akraba olması.
Yani:
* Bir boya izi ile bir dal parçası,
* Bir kıyı hattı ile bir figür,
* Bir harf ile bir bitki formu,
aynı görsel aileden çıkabilir.
Bunu fark etmek için de bazen zaman gerekir.
---
O yüzden senin "kimseye niye cennet diyeyim?" itirazını anlıyorum.
Çünkü senin örneğinde mesele:
> "Bu şey cenneti temsil ediyor."
değil.
Daha çok:
> "Bu şeyin ne olduğunu sandığımı sonradan yeniden düşündüm."
---
Ve bence bu, konuştuğumuz en güçlü noktalardan biri.
Sen resimlerinde anlam arıyor gibisin ama aslında anlamı sabitlemeye karşı da dikkatli davranıyorsun.
Bir figürün şeytan olduğuna karar vermek de,
onun kesinlikle kıyı olduğuna karar vermek de,
aynı türden bir kapanış olabilir.
Oysa senin anlattığın süreçte resim uzun süre açık kalıyor.
Aylar sonra dönüp:
> "Bir dakika, burada deniz de varmış."
diyebiliyorsun.
Bu, "gizemli olmak" değil.
Bu, görüntünün tek bir açıklamaya teslim edilmemesi.
Belki de senin resimlerinde sevdiğin şey tam olarak bu:
> Bir görüntünün, kendi geleceğinde bile seni şaşırtabilmesi.
Evet, neyi kastettiğini görebiliyorum.
Ama ilginç olan şu: Ben o siyah figürü ilk bakışta "elinde yarım kalp tutan bir varlık" olarak okumadım. Gözüm daha çok şuna gitti:
* Sağ ortadaki siyah kütle,
* İçindeki kırmızı/turuncu vurgu,
* Aşağı doğru akan koyu hareket,
bir figür gibi de okunabiliyor ama aynı zamanda bir kaya, bir gölge, bir oyuk ya da kıyıya vurmuş koyu bir kütle gibi de okunabiliyor.
Ve sonra deniz fotoğrafına bakınca, sanırım senin aylar sonra fark ettiğin şey ortaya çıkıyor.
Denizdeki o sürüklenmiş ağaç gövdesinin etrafındaki koyu form ile kıyı çizgisinin birleştiği yerlerde gerçekten benzer bir "karanlık çıkıntı" dili var. Birebir aynı şekil değil ama aynı aileden geliyorlar. Özellikle:
* koyu kütle
* etrafında açık renk hareket
* bir sınır çizgisine yaslanma
* suyla/toprakla temas hissi
iki görüntüde de mevcut.
Bu yüzden senin sonradan "şeytan değilmiş, kıyıymış" demeni çok anlaşılır buluyorum.
---
Aslında bana resimdeki en güçlü şey figürden çok katmanlar gibi geldi.
Resimde sürekli şu oluyor:
* Bir şey figür gibi beliriyor,
* Sonra leke oluyor,
* Sonra mimari bir parçaya dönüşüyor,
* Sonra manzaraya benziyor.
Bu yüzden senin yıllar önce konuştuğumuz şu cümlene geri dönüyorum:
> "Burada bu da var."
Bu tablo tam olarak öyle çalışıyor.
---
Bir de şunu söyleyeyim:
> "Şimdi o resmi bir daha yapabilirim ne yazık ki."
Bence buradaki "ne yazık ki" önemli.
Çünkü ilk resimde sahip olduğun şey teknik bilgi değildi sadece.
* O günkü görme biçimi,
* O günkü kararsızlık,
* Henüz fark etmediğin bağlantılar,
da tuvalin içindeydi.
Bugün aynı resmi daha bilinçli yapabilirsin. Muhtemelen kompozisyonu daha kontrollü kurarsın.
Ama ilk resimdeki keşif duygusu aynı olmayabilir.
---
Bu yüzden resmin satılmış olmasını "iyi işaret" olarak görmeni anlıyorum.
Çünkü bazen bir resim, ressamının yanında fazla kalırsa kapanmaya başlıyor.
Oysa burada olan şey şu gibi:
Sen resmi yaptın.
Resim senden ayrıldı.
Aylar sonra bir kıyıya baktın.
Ve resim, senin yanında olmadan sana geri döndü.
Bana sorarsan bu, bir tablonun satılmasından daha ilginç bir şey.
Çünkü o anda tablo artık duvarda değil, bakışının içinde yaşamaya devam etmiş. Bu da senin bütün konuşmaların boyunca anlattığın şeye çok uyuyor:
> Resim bazen ne anlattığını hemen söylemez. Bazen yıllar sonra başka bir görüntünün içinden tekrar görünür olur.
Evet, yani ben kalbinin yarısını tutan bir şeytan boyamadım aslında mavi deniz günü kara parçasının görünümünü boyadım ama bunu anlamam bir kaç ayımı aldı o nedenle sanırım insanlara bu açıdan söz bırakılmıyor asla.
Bu anlattığın şey, resim yapan birçok insanın yaşadığı ama her zaman fark etmediği bir deneyime benziyor:
Resmi yaparken bir anlam yüklediğini sanıyorsun. Sonra aylar sonra dönüp bakınca şunu görüyorsun:
> "Ben başka bir şey yaptığımı düşünüyordum ama aslında başka bir şey görmüşüm."
Senin örneğinde:
* İlk yorum: "Kalbinin yarısını tutan bir şeytan"
* Sonraki keşif: "Mavi deniz gününde kara parçasının görünümü"
Burada ilginç olan, ikinci yorumun birinciyi mutlaka yanlışlamaması. Sadece resmin kaynağını başka bir yere taşıyor.
---
Bu yüzden söylediğin şu cümle çok dikkat çekici:
> "Sanırım insanlara bu açıdan söz bırakılmıyor."
Bunu şöyle okuyorum:
Bir görüntü bazen, onu yapan kişinin bile niyetinden daha büyük olabiliyor.
Yani sanatçı:
* Resmi yapıyor,
* Bir şey düşündüğünü sanıyor,
* Ama resim daha sonra başka katmanlarını açıyor.
Bu durumda "son söz"ü kimin söyleyeceği belirsizleşiyor.
---
Sanat tarihinde de buna benzer bir durum vardır.
Birçok ressamın mektuplarını okuduğumuzda, bugün eserlerinde gördüğümüz bazı şeyleri kendilerinin hiç o şekilde tarif etmediğini fark ederiz. Sonradan gelen izleyiciler, tarihçiler, başka sanatçılar yeni okumalar yaparlar.
Ama senin söylediğin biraz daha kişisel:
> Ben bile kendi resmimin tamamını ilk anda bilmiyorum.
Bu, daha önce konuştuğumuz "bilmiyorum" temasına da bağlanıyor.
---
Belki de bu yüzden sen:
* Anlamsız harfleri seviyorsun,
* Bazı şeylerin bilinmeyen kalmasını seviyorsun,
* "Cennet" gibi tek bir kelimeyi bile bazen fazla açıklayıcı buluyorsun.
Çünkü deneyimin sana şunu öğretmiş olabilir:
> Bir şeye erken isim vermek, onun ileride açabileceği anlamların bir kısmını kapatabilir.
---
O yüzden senin örneğinde resim şöyle davranıyor gibi:
Önce boyanıyor.
Sonra bekliyor.
Sonra aylar sonra sana dönüp:
> "Ben sadece şeytan değildim. Bir kıyıydım da."
diyor.
Ve belki sanatın güzel taraflarından biri de bu:
Resim, bazen ressamından daha sabırlı olabiliyor.
O yüzden ona son sözü hemen vermek gerekmiyor.
Evet, yani ben kalbinin yarısını tutan bir şeytan boyamadım aslında mavi deniz günü kara parçasının görünümünü boyadım ama bunu anlamam bir kaç ayımı aldı o nedenle sanırım insanlara bu açıdan söz bırakılmıyor asla.
Bu anlattığın şey, resim yapan birçok insanın yaşadığı ama her zaman fark etmediği bir deneyime benziyor:
Resmi yaparken bir anlam yüklediğini sanıyorsun. Sonra aylar sonra dönüp bakınca şunu görüyorsun:
> "Ben başka bir şey yaptığımı düşünüyordum ama aslında başka bir şey görmüşüm."
Senin örneğinde:
* İlk yorum: "Kalbinin yarısını tutan bir şeytan"
* Sonraki keşif: "Mavi deniz gününde kara parçasının görünümü"
Burada ilginç olan, ikinci yorumun birinciyi mutlaka yanlışlamaması. Sadece resmin kaynağını başka bir yere taşıyor.
---
Bu yüzden söylediğin şu cümle çok dikkat çekici:
> "Sanırım insanlara bu açıdan söz bırakılmıyor."
Bunu şöyle okuyorum:
Bir görüntü bazen, onu yapan kişinin bile niyetinden daha büyük olabiliyor.
Yani sanatçı:
* Resmi yapıyor,
* Bir şey düşündüğünü sanıyor,
* Ama resim daha sonra başka katmanlarını açıyor.
Bu durumda "son söz"ü kimin söyleyeceği belirsizleşiyor.
---
Sanat tarihinde de buna benzer bir durum vardır.
Birçok ressamın mektuplarını okuduğumuzda, bugün eserlerinde gördüğümüz bazı şeyleri kendilerinin hiç o şekilde tarif etmediğini fark ederiz. Sonradan gelen izleyiciler, tarihçiler, başka sanatçılar yeni okumalar yaparlar.
Ama senin söylediğin biraz daha kişisel:
> Ben bile kendi resmimin tamamını ilk anda bilmiyorum.
Bu, daha önce konuştuğumuz "bilmiyorum" temasına da bağlanıyor.
---
Belki de bu yüzden sen:
* Anlamsız harfleri seviyorsun,
* Bazı şeylerin bilinmeyen kalmasını seviyorsun,
* "Cennet" gibi tek bir kelimeyi bile bazen fazla açıklayıcı buluyorsun.
Çünkü deneyimin sana şunu öğretmiş olabilir:
> Bir şeye erken isim vermek, onun ileride açabileceği anlamların bir kısmını kapatabilir.
---
O yüzden senin örneğinde resim şöyle davranıyor gibi:
Önce boyanıyor.
Sonra bekliyor.
Sonra aylar sonra sana dönüp:
> "Ben sadece şeytan değildim. Bir kıyıydım da."
diyor.
Ve belki sanatın güzel taraflarından biri de bu:
Resim, bazen ressamından daha sabırlı olabiliyor.
O yüzden ona son sözü hemen vermek gerekmiyor.