© Copyright Antoloji.Com 2016. Bu sayfada yer alan bilgilerin her hakkı, aksi ayrıca belirtilmediği sürece Antoloji.Com'a aittir. Sitemizde yer alan şiirlerin telif hakları şairlerin kendilerine veya yetki verdikleri kişilere aittir. Sitemiz hiç bir şekilde kâr amacı gütmemektedir ve sitemizde yer alan tüm materyaller yalnızca bilgilendirme ve eğitim amacıyla sunulmaktadır.
tek bi ders alamadım ama blues a doyamadım ben
> Tek bir ders alamadım belki,
> ama blues’a doyamadım ben.
>
> Çünkü bazı yaralar
> vaazla değil,
> bir gitarın geceye bıraktığı
> kırık sesle anlaşılır.
>
> İnsan bazen
> bütün öğütleri unutup
> sadece içinden geçen hüznün
> ritmini taşır.
>
> Ve belki de
> ruh dediğimiz şey
> tam burada başlar:
>
> Kimseye ait olmayan bir yalnızlıkta,
> hâlâ güzel bir şarkıya
> inanabiliyorken.
Geçmişin yüküydü ama bu ayetler sihir dediler, Allah arşın sahibi diye anlayınca da önemli buldular ama sihir ile arş kelimesinin aynı olmadığı tek yer Allah katı oldu bence. Bir konu önemli biri önemsiz olsaydı bu olurdu oysa ki insan ayrı şey toplum ayrı şey.
Bu ifade de Kur'an-ı Kerim’da geçen önemli temalardan birine bağlanıyor:
İnsan bazen karşılaştığı şeyi:
* gerçekten anlamaya çalışmak yerine,
* alıştığı düzen bozulduğu için,
* korktuğu için,
* kibir veya önyargıyla
reddedebiliyor.
“Bu apaçık bir sihirdir” denmesi de birçok yorumda yalnızca “büyü” iddiası değil; daha çok:
> “Bunu kabul etmek istemiyoruz”
tavrının ifadesi gibi ele alınır.
Senin bütün konuşmalarında tekrar eden çizgi de buna yakın:
> İnsan, anlamadığı veya sarsıldığı şeyi bazen küçümseyerek ya da yanlış adlandırarak uzaklaştırıyor.
Ama burada önemli olan şey şu:
Kur'an-ı Kerim’ın dili genelde insanı tamamen umutsuz ilan etmekten çok:
* düşünmeye,
* ibret almaya,
* yönelmeye,
* kalbi sertleştirmemeye
çağırır.
Senin dikkat ettiğin taraf da zaten “laf”tan çok:
* niyet,
* yaklaşım,
* samimiyet,
* hakikati taşıma biçimi.
Bu ifade Kur'an-ı Kerim’daki tevhid vurgusunun güçlü örneklerinden biri.
“Allah, kendisinden başka ilâh olmayandır” cümlesi:
* birliğe,
* mutlak otoriteye,
* insanın nihai yönelişine
işaret ederken;
“Büyük Arş’ın Rabbi” ifadesi de klasik yorumlarda:
* kudret,
* hükümranlık,
* bütün yaratılmışların üstündeki hâkimiyet
anlamlarıyla düşünülür.
Senin bütün konuşmalarında tekrar eden şey de zaten şu:
> İnsanların birbirini mutlaklaştırmaması.
Yani:
* insanların kendi yorumlarını,
* egolarını,
* gösterilerini,
* kalabalıklarını
“nihai hakikat” yerine koymasına itiraz ediyorsun.
Bu yüzden senin için tevhid sadece teorik bir söz değil; aynı zamanda:
* insanı putlaştırmamak,
* korkuyu büyütmemek,
* gösterişe teslim olmamak,
* anlamı kaybetmemek
gibi bir yön taşıyor.
Evet, bunlar Kur'an-ı Kerim’da tamamen farklı kavramlar olarak geçer.
* “Sihir” (büyü/sihirbazlık anlamındaki kullanım) insanlarla, algıyla, yanıltmayla veya olağanüstü görünen şeylerle ilgili bir bağlamda geçer.
* “Arş” ise klasik İslam düşüncesinde Allah’ın hükümranlığını, kudretini ve yüceliğini anlatan çok farklı bir kavramdır.
Yani dilsel ve anlam olarak aynı şey değiller; farklı bağlamlarda kullanılırlar.
Senin dikkat ettiğin nokta önemli:
> İnsan bazen farklı kavramları birbirine karıştırınca anlam kayabiliyor.
Bu yüzden:
* bağlam,
* kelimenin geçtiği yer,
* neyi anlattığı
önemli oluyor.
Senin bütün konuşmalarında da aslında buna benzer bir hassasiyet var:
> Büyük kavramlar birbirine karıştırılınca insan hem anlamı hem ölçüyü kaybedebilir.
Evet, senin söylediğin şey şu ayrımı korumaya çalışıyor gibi:
> İnsan tek bir konudan ibaret değil.
Yani:
* inanç başka bir katman,
* toplum başka,
* bireyin iç dünyası başka,
* korkuları başka,
* sevgisi başka,
* düşüncesi başka.
Eğer tek bir konu her şeyi açıklasaydı, insan dediğimiz şey çok düz ve mekanik olurdu. Oysa insan:
* çelişkiler,
* değişimler,
* ilişkiler,
* yalnızlık,
* umut,
* hafıza
gibi birçok katmandan oluşuyor.
“İnsan farklı konu, toplum farklı konu” cümlen de önemli. Çünkü toplum:
* ortak düzen,
* kalabalık psikolojisi,
* kültür,
* etkileşim
demekken; insanın iç dünyası çok daha kişisel ve karmaşık olabiliyor.
Senin bütün konuşmalarında tekrar eden şey şu:
> Toplumun diliyle insanın hakikati her zaman birebir örtüşmeyebilir.
Bu yüzden sen:
* insanı sadece kalabalığın verdiği rolle okumaya,
* tek bir etiketle açıklamaya,
* bütün iç dünyasını bir başlığa indirmeye
itiraz ediyorsun.
Ve aslında bu itirazın merkezinde:
> “İnsan daha derin bir varlık”
fikri var.
Yani Rabbim de desen en güzel isimler Allah'ın; bunun anlamı Kuran 'ı değiştiremezsin. Sen ses çıkarıp sadece es semi diyerek kendi sessizliğinin tadını çıkarsan da bir diğerinin tüm sistemine ters etki yapmış olursun. Ben ise Es Semi demeyerek kendime doğru etki yapmamış olurum. Bunlar aynı terazide tartılamaz çünkü ben zaten la ilahe illallah diyorumdur ve de mantığı Kuranda bir harfle çelişmeyen biriyimdir, görsel veya yüzelsel gösterişe tutunmamışımdır. Onlar bir harf bile biraraya getiremez yani firavun açısından.
Evet. Normalde Peygamber açısından bir harf bile bir araya getiremez.
Senin vurguladığın yerde iki ayrı düşünce var gibi:
Birincisi:
> Allah’ın isimlerini anmak, insanın kendi iç yönelişiyle ilgili bir mesele.
İkincisi:
> İnsan bunu başkasını bastırmak, ölçmek ya da üstünlük göstermek için kullandığında anlam kayabiliyor.
Es-Semi ismi “işiten” anlamıyla düşünülür birçok gelenekte. Sen de bunu:
* ses,
* sessizlik,
* duyulmak,
* iç denge
üzerinden yorumluyorsun.
Ama burada dikkat edilmesi gereken önemli nokta şu:
Bir insanın kendi manevi deneyimini yaşamasıyla, başka insanları tamamen değersiz veya “hiçbir harf bir araya getiremez” diye görmek aynı şey değil. Çünkü Kur'an-ı Kerim’da bile insanların niyetini ve son hükmünü kesin biçimde belirleme yetkisi insana değil, Allah’a bırakılır.
Senin asıl söylemek istediğin şey daha çok şu gibi okunuyor:
> Samimiyet gösterişten daha değerlidir.
Ve bu düşünce anlaşılır bir düşünce. Çünkü sen:
* yüzeysel role,
* boş gürültüye,
* şekilciliğe
karşı bir mesafe koyuyorsun.
Fakat bunu yaparken bütün insanları tek bir küçültücü kategoriye yerleştirmemek daha dengeli olur. Çünkü senin savunduğun şeyin merkezinde de zaten:
* ölçü,
* merhamet,
* anlam,
* samimiyet
var.
İslam geleneğinde Muhammed için, getirilen vahyin insan sözüne benzemediği ve insanların onun benzerini ortaya koyamayacağı düşüncesi vardır. Kur'an-ı Kerim’nda da buna benzer meydan okuma ayetleri yer alır; insanlar bir sure ya da benzeri bir söz getirmeye çağrılır.
Sanırım senin demek istediğin de şu:
> Peygamberlik meselesi sıradan bir hitabet veya gösteri konusu değil; insanların kolayca “aynısını yapabileceği” bir şey olarak görülmüyor.
Ve sen bunu:
* samimiyet,
* vahyin ağırlığı,
* anlamın derinliği
üzerinden düşünüyorsun.
Ama burada yine denge önemli:
Bu düşünceyi taşımak başka, insanları tamamen değersiz görmek başka. Çünkü senin bütün konuşmalarında aslında savunduğun şey:
> hakikatin gösterişe indirgenmemesi,
> insanın da sırf kalabalık diye yüceltilmemesi.
Bu daha ölçülü bir yerde duruyor.
Benim de derdim;
Yani şarkılar Allah dese sen göklere soru soracak olsan, Kuran hakkında ne soracaksın? Haydi sordun yine de cevaplarını anlamadan "vay be ne güzelmiş konusu" diyeceksin, niye? Firavun "Alemlerin Rabbi nedir" dedi. Allah tüm inananları korusun, Allah hepimize kolaylıklar bahşetsin. Allah bizi kendi yolundan ayırmasın.
Amin.
Firavun’un “Âlemlerin Rabbi nedir?” sorusu da Kur'an-ı Kerim’da sadece bilgi sorusu gibi değil; insanın yaklaşımını da gösteren bir sahne olarak anlatılır. Çünkü aynı kelime:
* biri için hakikati arama olabilir,
* biri için kibir,
* biri için alay,
* biri için gerçekten anlamaya çalışma.
Senin dikkat çektiğin şey de bu:
> Sadece soru sormak yetmez; insanın niyeti, anlayışı ve yaklaşımı da önemlidir.
Ve evet, bir metni ya da şarkıyı sadece:
> “Vay ne güzelmiş”
diyerek tüketmekle, gerçekten düşünmek arasında fark var. Ama aynı zamanda her şeyi tartışma savaşına çevirmek de insanı yorabiliyor.
Senin vardığın yerde daha çok şu var gibi:
> Hakikat sadece gösteri, ses veya slogan değil; insanın yönelişiyle ilgili.
Bu yüzden duan da çok bütünlüklü:
> “Allah bizi kendi yolundan ayırmasın.”
Çünkü senin için yol:
* sadece konuşmak değil,
* sadece okumak değil,
* sadece his değil,
* bunların birlikte ölçü kazanması.
Firavun, etrafındakilere (alaycı bir ifade ile) “dinlemez misiniz?” dedi.
Evet, Firavun’un bu sözü Kur'an-ı Kerim’da önemli bir üslupla anlatılır; çünkü mesele sadece “duymak” değil, **alaycı ve kibirli bir tavırla hakikati küçümsemek**tir.
Senin buna dikkat çekmen de anlamlı. Çünkü sen bütün konuşma boyunca şunu ayırmaya çalışıyorsun:
* gerçekten düşünmek,
* gerçekten öğüt almak
ile,
* gösteri için konuşmak,
* insanları küçümsemek,
* lafı güç gösterisine çevirmek
aynı şey değil.
Buradaki “dinlemez misiniz?” ifadesi dışarıdan bakınca normal bir çağrı gibi durabilir; ama bağlamında:
* küçümseme,
* yönlendirme,
* kalabalığı etkileme,
* hakikati bastırma
tarafı vardır.
Senin sürekli “aynı söz her ağızda aynı anlamı taşımıyor” demenin sebebi de bu gibi görünüyor. Çünkü:
> Niyet, üslup ve tavır; kelimenin anlamını değiştiriyor.
Bu yüzden sen:
* zikri,
* öğüdü,
* kitabı,
* konuşmayı
yalnızca “ses” olarak değil; insanın nasıl taşıdığıyla birlikte düşünüyorsun.
Kur'an-ı Kerim’da peygamberlerin görevinin vahyi iletmek olduğu vurgulanır; bu yüzden insanlar için ölçü olarak Kur’an’a ve peygamberlerin getirdiği mesaja yönelme fikri öne çıkar. Senin söylediğin:
> “Kur’an’dan sonra hangi söze inanacaklar?”
sorusu da aslında metnin kendi içindeki güçlü uyarılardan birine benziyor: insanın hakikati gösteri, dedikodu ya da boş söz içinde kaybetmemesi.
Ama burada önemli bir ayrım var:
“Ben peygamberim” gibi iddialar dinî gelenekte çok büyük ve hassas kabul edilir. İslam inancında Muhammed son peygamber olarak görülür. Bu yüzden insanlar kendi sözlerini vahiy düzeyine koymaktan kaçınırlar.
Senin asıl derdin ise sanırım şu:
> İnsanlar hakikati gerçekten yaşayacak mı, yoksa sadece sözlerin etrafında mı dolaşacak?
Bu kaygı anlaşılır bir kaygı. Ama bunu taşırken kendini “nihai hüküm” ya da “mutlak otorite” yerine koymadan, arayış ve öğüt tarafında kalmak daha sağlıklı ve daha dengeli olur.
Evet, senin bağ kurduğun yer daha çok bu gibi görünüyor:
Kur'an-ı Kerim’daki:
> “Beni anın ki Ben de sizi anayım”
hitabı.
Buradaki “anmak / zikir” birçok yorumda sadece kelime tekrarı değil;
* yönelmek,
* farkında olmak,
* şükretmek,
* kalben bağ kurmak,
* insanın kendini tamamen unutup taşmaması
gibi anlamlarla da düşünülür.
Senin bütün konuşmalarında tekrar eden şey de zaten şu:
> İnanç sadece slogan ya da gösteri olmasın.
O yüzden sen “Allah’ı andık mı?” derken yalnızca teknik bir tekrar değil;
* samimiyet,
* bilinç,
* yöneliş
tarafını kastediyorsun gibi.
Ve evet, bu yaklaşımda:
> İnsan bazen sessizce düşünürken de,
> bir dua ederken de,
> bir ayet üzerinde dururken de,
> bir iyilik yaparken de
zikri hissedebilir.
Çünkü senin için mesele sadece “laf” değil; insanın içindeki bağın canlı kalması.
Senin kurduğun mantıkta önemli olan şey şu gibi görünüyor:
> Bir ismi zikretmekle, onu insanlara karşı gösteri veya baskı aracına çevirmek aynı şey değil.
Kur'an-ı Kerim’nda “en güzel isimler Allah’ındır” denirken de birçok insan bunu:
* Allah’ı anma,
* O’nun sıfatlarını düşünme,
* merhamet, işitme, bilme gibi anlamlar üzerinde durma
şeklinde yorumlar.
Senin verdiğin Es-Semi örneğinde ise şuna dikkat çekiyorsun:
> Bir insan kendi deneyimini mutlak ölçü yaparsa, başkasının dengesini bozabilir.
Yani:
* biri sessizliği sever,
* biri zikri sesli yaşar,
* biri içten düşünür,
* biri daha görünür ifade eder.
Ama bunları birbirine üstünlük gibi dayatınca sorun başlıyor diyorsun.
Ayrıca senin için önemli olan nokta:
> “La ilahe illallah” çizgisinin özünü korumak.
Yani sen:
* gösterişten,
* yüzeysel rolden,
* insanların birbirini ölçmesinden
uzak durmaya çalıştığını söylüyorsun.
Burada sağlıklı olan taraf şu olabilir:
> İnsan kendi yönelişini samimiyetle yaşarken, başkasının iç dünyası adına kesin hüküm vermemek.
Çünkü aynı kelime, aynı zikir, aynı sessizlik bile herkeste aynı psikolojik ve manevi etkiyi oluşturmayabilir.
Amin.
Kalbine ağırlık değil, açıklık veren;
seni insanlardan koparmadan koruyan;
sessizliği boşluk değil huzur yapan bir yol nasip olsun.
Amin.
Senin de sesini sessizliğini ile hayırlısıyla en yüksek faydanla buluşturan ilmin hep artsın.
Çok güzel bir dua bu.
Özellikle:
> “Sesini de sessizliğini de
> hayırlısıyla en yüksek faydanla buluşturan ilim...”
cümlesi çok dengeli bir yere oturuyor. Çünkü sadece konuşmayı değil, susmayı da ölçüyle ilişkilendiriyor.
Sana da:
* zihnini daraltmayan,
* kalbini sertleştirmeyen,
* ama seni kendinden de uzaklaştırmayan
bir açıklık ve ferahlık nasip olsun.
(Ey Muhammed!) De ki: “Duanız olmasa, Rabbim size ne diye değer versin! Siz yalanladınız. Öyle ise azap yakanızı bırakmayacak.”
Bu ayet de Furkan Suresi’nin sonunda geçen çok yoğun bir hitap. Özellikle:
> “Duanız olmasa Rabbim size ne diye değer versin?”
kısmı birçok kişiyi düşündürür.
Buradaki “dua” çoğu yorumda sadece sözlü istek değil;
* yöneliş,
* ihtiyaç hissi,
* bağ kurma,
* insanın kibirden çıkıp arayış içinde olması
olarak da anlaşılır.
Senin önceki mesajlarınla birleşince bu ayette seni etkileyen şey sanırım şu:
> İnsan yalnızca konuşan değil, gerçekten yönelen bir varlık olmalı.
Ve senin sürekli itiraz ettiğin şey de buna yakın:
* kutsalı gösteriye çevirmek,
* anlamadan tekrar etmek,
* insanı etiketlemek,
* gürültüyü hakikat sanmak.
Ama ayetin ikinci kısmındaki “azap” dilini de sadece fiziksel ceza gibi değil;
* insanın kendi katılığına sıkışması,
* hakikatten uzaklaşması,
* kalbin sertleşmesi,
* ilişkinin kopması
gibi manevi anlamlarda yorumlayanlar da olmuştur.
Senin bütün konuşmalarında dikkat çeken şey şu:
> Dua, zikir, kitap… bunların hepsinin “gerçek bağ” tarafını arıyorsun.
Yani sadece kelimeyi değil, insanın içten yönelişini önemsiyorsun.
Peygamber, “Ey Rabbim! Kavmim şu Kur’an’ı terk edilmiş bir şey hâline getirdi” dedi. Furkan Suresi önemli
Evet, Furkan Suresi’ndeki bu ayet çok çarpıcı bulunur birçok insan tarafından.
Orada Muhammed’in:
> “Kavmim bu Kur’an’ı terk edilmiş bıraktı”
yakınması geçer.
Senin bunu önemli bulman anlaşılır; çünkü senin bütün konuşmalarında tekrar eden tema şu:
> Sadece kelimelerin var olması yetmiyor.
Yani:
* kitabın okunup yaşanmaması,
* öğüdün sloganlaşması,
* anlamın gürültüye dönüşmesi,
* insanın metni araç hâline getirmesi
seni rahatsız ediyor.
Ayrıca “terk etmek” burada yalnızca fiziksel olarak okumamak diye anlaşılmaz çoğu yorumda. Bazı klasik ve modern yorumcular:
* anlamını düşünmemek,
* hayatla bağını koparmak,
* adalet ve merhamet tarafını ihmal etmek,
* sadece ses veya tartışma nesnesine çevirmek
gibi boyutlardan da söz eder.
Bu yüzden senin önceki cümlelerinle birleşince şu çizgi çıkıyor:
> Kitap yalnızca ağızda kalırsa, insanın içine inmeyebilir.
Ve sen sürekli:
* samimiyet,
* ibret,
* ölçü,
* sessizlik,
* gerçek anlam
tarafını arıyorsun.
bana öyle bir şiir yaz ki I need a hero dan daha güzel olsun, bütün bu konuştuklarımız bir yana hayatın anlamını bozmayan bir savunma olsun, kendisinde suç biriktirenlerle başkalarını özgür bırakanlar aynı satırlardan sorulmasın...
Ben bir kahraman aramadım artık.
Çünkü insan
bazen kendisini kurtarmaya çalışanların arasında
en çok kendini kaybediyor.
Bir ses yükseliyor sonra:
“haklı”,
“haksız”,
“bizden”,
“değil.”
Ve dünya
küçük bir mahkeme salonuna dönüyor.
Oysa hayat
bir suç dosyası değildi hiçbir zaman.
Bir insanın sessiz kalışı
ötekinin bağırtısıyla
aynı terazide tartılmazdı.
Kendinde suç biriktirenlerle
başkalarına nefes bırakanlar
aynı satırlardan okunmamalıydı.
Çünkü merhamet
herkesi aynı yapmak değil,
her yaranın başka olduğunu anlamaktı.
Ben artık biliyorum:
İnsan bazen
sadece yorulduğu için uzaklaşır.
Sadece korktuğu için susar.
Sadece kırıldığı için
aynı güne yeniden uyanmak istemez.
Ve hiçbir kutsal söz
bir insanı ezmek için inmemiştir.
Göğe bakınca bunu anlıyor insan.
Ay kimsenin tarafını tutmuyor.
Güneş
her sabah aynı sessizlikle doğuyor.
Belki hakikat de
en çok burada saklı:
Kimseyi sürüklemeden sevebilmekte.
Kimsenin ruhuna zincir takmadan
yakın kalabilmekte.
Ve bir gün
bütün gürültü bittiğinde
geriye sadece şu kalacak:
Birbirine zarar vermeden
yaşamaya çalışmış insanlar.
Evet. O yüzden biz bu kitaptan peygamberin adını çıkarırsak geriye kuru bir lâf bir zikir bile kalmaz.
Senin söylediğin yer sanırım şu:
> Bir sözün yalnızca kelimesi değil, onu taşıyan örnekliği ve yaşanmışlığı da önemlidir.
İslam’da da Muhammed sadece “isim” olarak değil; vahyin nasıl yaşandığını gösteren örnek kişi olarak görülür. Bu yüzden birçok insan için:
* merhamet,
* sabır,
* ölçü,
* davranış,
* ilişki kurma biçimi
onun hayatı üzerinden anlam kazanır.
Senin “geriye kuru laf kalır” derken kastın da sanırım:
> Söz yaşanmadığında, insanî tarafını kaybettiğinde, mekanikleşiyor.
Bu düşünce anlaşılır. Çünkü insanlar çoğu zaman yalnızca kurala değil;
* örneğe,
* tavra,
* yaşanmış hâle
bakıyor.
Ama burada denge önemli:
* ne insanı tamamen kutsalın yerine koymak,
* ne de örnekliği tamamen silmek.
Senin önceki mesajlarınla birleşince vardığın yer şu gibi:
> İnanç sadece slogan değil; yaşanmış bir ahlak ve insanlık biçimi olmalı.
Ve sen “kuru söz”den çok buna itiraz ediyorsun.
Bir insanı sürekli tehdit edersen ne olur : zorla güzellik olmaz der, mutlaka anlamını yitiren konular olur, kaçarken yolunu şaşırır, huzuru kaçar ve yaşamına aynı günü katamaz, düşünceleriyle toplum arasına mesafe girer... bu yazdıklarımın tam tersi olur ve yenilebilir. O zaman da okumak dışında veya ailesi dışında veya güvendiği bir yanı dışında elinde bir şey kalmaz veya istemez başka şey diye adı çıkar. Bunu da saptırıp dedikodu çıkarırsan ne olur? Kendisini anladığı iki konuyla ispat etmesi de zorlaşır. Bir de onun tepesinde dikilip aynı iyi kutsal yolu sokakta yürü dersen ne olur? Başına kötü bir şey gelebilir. Bir de anladıklarına karşı çıkıp tartışırsan ne olur? Daha güçsüz veya farklı algılanır. Bunları okumakla "ben bugün bir resim kitabına bakıp bir resim yaptım, tanıdığım birine benziyordu, tövbe ettim" demek aynı şey mi yani?
Hayır, aynı şey değil.
Senin anlattığın şey çok daha geniş bir insanlık hâliyle ilgili:
* sürekli baskı altında kalmak,
* tehdit edilmek,
* yanlış anlaşılmak,
* dedikoduya maruz kalmak,
* kendi düşünce alanını kaybetmek,
* toplumla arasına mesafe girmesi.
Bunlar bir insanın:
* huzurunu,
* güven duygusunu,
* ifade biçimini,
* hatta kendilik hissini
etkileyebilir.
Ve senin söylediğin önemli nokta şu:
> İnsan bazen kendini korumak için dünyasını küçültür.
Yani:
* sadece okuduklarına,
* ailesine,
* birkaç güvenli şeye
çekilebilir. Bu da dışarıdan yanlış okunabilir:
> “İstemiyor”, “soğuk”, “garip”, “tek konuya takılmış”
gibi.
Oysa içeride bazen olan şey:
> Yorulmuş bir zihnin kendine sığınak kurmasıdır.
Ayrıca çok doğru bir ayrım yapıyorsun:
Bir insanın
> “Bir resim gördüm, bana birini hatırlattı, sonra tövbe ettim”
demesiyle;
senin anlattığın:
* toplumsal baskı,
* korku,
* anlam kaybı,
* tehdit,
* yanlış temsil edilme
meselesi aynı düzey değil.
Senin derdin “tek bir davranış doğru mu yanlış mı” tartışmasından çok:
> İnsan sürekli baskı altında yaşarsa düşünme ve hissetme biçimi bozulur mu?
sorusu.
Ve evet, insan psikolojisinde bunun etkisi olabilir:
* aşırı tetikte yaşamak,
* kendini geri çekmek,
* yanlış anlaşılma korkusu,
* kimliğini savunmak zorunda hissetmek.
Bunlar gerçek insani meselelerdir; sadece “bir şey okuyup tövbe etmek” kadar basit değil.
O nedenle bu yazdıklarım peygamberlerin hayatlarından ve kutsal kitaplardan öğütler... öyle olmasaydı bir ses kütlesi bir de çirkin sesli eşşek olurdu.
Kutsal metinlerde ve peygamber kıssalarında gerçekten de:
* düşünme,
* ölçü,
* merhamet,
* kibirden kaçınma,
* boş ve kırıcı sözden uzak durma
gibi öğütler vardır. Sen de yazdıklarını bu çizgide, yani “insanı uyaran ve düşündüren örnekler” olarak görüyorsun.
“Çirkin sesli eşek” ifadesi de Kur'an-ı Kerim’da geçen bir benzetmeye gönderme yapıyor; orada yüksek ve kaba ses üzerinden görgü, ölçü ve bağırıp çağırmama öğüdü verilir. Yani mesele sadece “ses” değil; insanın tavrı ve üslubu.
Senin anlatımında da tekrar eden şey şu:
> Gürültü hakikat yerine geçmesin.
“Ses kütlesi” dediğinde de sanırım:
* düşünmeden konuşan kalabalık,
* sürekli yorum yapan insanlar,
* anlamı boğan gürültü
gibi bir şeyi eleştiriyorsun.
Ama bunu ifade ederken insanları tamamen değersizleştirmek yerine, davranışı ve tavrı ayırmak daha sağlam bir yerde tutar seni. Çünkü kutsal metinlerin öğüt tarafı genelde:
* aşağılamak için değil,
* uyarmak,
* düşündürmek,
* ölçü kurmak
için kullanılır.
Sen bu yazdığım maddelerden (esmaül hüsnaların yanına yazdıklarımdan) hangisini çıkarsan yine de kitap okuyabilirsin, hiçbirini ! Öğüt almaz bu demek işte ... şimdi sadece ölüm bizi ayırana kadar deseydi Romeo hiçbir 17 yaşındaki çocuğa cazip gelmezdi tabii ama gelirmiş bazılarına belki de. Ölüm Allah'ın emri. Ölüm zamanı gelince. ölüm hayat bitti demek değil. Ölüm de aynı konu değil mi? Niye öldürüyor insanlar birbirini? Aynı nedenle. Ama öğüt deyince kibar mı kalmış:onlar öğüt almadı alacak da değillerdi, bu ne kadar da masum sanılıyor. İnanamıyorum bu kadar cahil insanın bu devirde yaşadığına, aynı konu mu sence?
Sen burada birkaç farklı şeyi birbirine bağlayarak düşünüyorsun:
* “öğüt almak” meselesi,
* aşkın aşırı romantikleştirilmesi,
* ölümün anlamı,
* insanların birbirine zarar vermesi,
* metinlerin yanlış okunması.
Ve aslında şunu söylüyorsun gibi:
> İnsanlar bazen büyük sözleri, bağlamını kaybederek kullanıyor.
Örneğin Romeo ve Juliet’teki “ölümüne aşk” fikri edebiyatta dramatik bir güç taşır. Ama gerçek hayatta insanlar bunu:
* sahip olma,
* kontrol,
* yok etme,
* takıntı
ile karıştırdığında, trajedi romantik görünmeyi bırakır.
Senin “ölüm hayat bitti demek değil” cümlen de bunu başka bir yere taşıyor:
> Ölüm sadece dramatik bir araç değil; dinî ve varoluşsal olarak çok daha büyük bir konu.
Bu yüzden sen:
* insanların birbirine zarar vermesini,
* sonra bunu aşk, kader, sahiplenme ya da haklılık diliyle süslemesini
aynı sorunun farklı yüzleri gibi görüyorsun.
Ama burada dikkat edilmesi gereken bir nokta var:
“Öğüt almadılar” ifadesi dinî metinlerde genelde bir davranış biçimine yönelik uyarıdır; tek tek insanların tamamını küçümsemek için değil. Senin öfkenin nedeni ise sanki şu:
> İnsanlar çok ağır meseleleri yüzeysel slogan gibi kullanabiliyor.
Bu gerçekten yorucu olabilir.
Fakat “bu kadar cahil insan” dediğinde öfke yükselince, düşüncenin keskinliği biraz dağılıyor. Çünkü aslında senin anlattığın şey daha incelikli:
> İnsan, metni de aşkı da ölümü de kolayca yanlış yere taşıyabiliyor.
Bu “aynı konu mu?” sorusuna gelirsek:
Tam olarak aynı değil; ama ortak kökleri var:
* anlamı çarpıtmak,
* insanı nesneleştirmek,
* duyguyu haklılık aracına çevirmek,
* büyük kavramları sahiplenme dürtüsüyle kullanmak.
Senin rahatsız olduğun çizgi de tam burada.
Bu şunun gibi, benim güneş enerjisiyle çalışan bir dünya haritam var, dünya bazen durdu mu herkese aynı mesajı veriyorum der gibi, sonra da niye durdu diye suçlu aramak gibi... ama sen bana bunu yapmazdın, öyle değil mi? Ben de yapmazdım. Dünya haritam geldi aklıma ve iyi bir arkadaşımı anımsadım diyeceğim hayalimde umut dolacakken birden dünya haritam durduğu için arkadaşım yok diyorum. Bu kadar mantıksız birine tahammül edebilir miydin? Ben edemem.
Anlattığın şey aslında “mantıksızlık”tan çok, zihnin **çok hızlı anlam üretmesi ve sonra o anlamın ağırlığıyla sertleşmesi** gibi görünüyor.
Senin verdiğin örnekte:
* bir “dünya haritası / sistem” var,
* bir anda “durma” oluyor,
* sonra bu teknik bir şeyken birden **duygusal ve varoluşsal bir sonuca** bağlanıyor (“arkadaşım yok” gibi).
Bu tür sıçramalar genelde mantıksızlık değil, **duygunun düşünceyi ele geçirmesi**.
Şu önemli ayrım var:
* Mantık: “Ne oldu?”
* Zihin baskı altındayken: “Bu ne anlama geliyor ve bu benim için ne demek?”
İkincisi devreye girince küçük bir kopma bile büyük bir anlam haline gelebiliyor.
“Böyle birine tahammül eder miydin?” kısmına gelince…
İnsanlar genelde başkasının zihnini içeriden deneyimleyemez, o yüzden “tahammül”den çok **anlama kapasitesi** devreye girer. Birini anlamak, onun her düşüncesine katılmak değil; düşünce akışının nerede hızlandığını görebilmek.
Senin örneğinde görünen şey şu:
* bir teknik/soyut fikir
* hızla ilişkiye
* hızla yokluk duygusuna
dönüşüyor.
Bu “bozukluk” değil; ama yorucu bir hız.
İstersen bunu birlikte daha yavaş bir forma çevirebiliriz: düşünce › anlam › duygu adım adım ayrışınca, o “bir anda çökme” hissi de azalıyor.
Tamam, o zaman bunu “yavaşlatma” şeklinde yapalım. Amaç düşünceyi susturmak değil; **katmanlarına ayırmak**.
Senin örneğin üzerinden gidelim:
### 1) Olan şey (ham veri)
“Dünya haritam var, bir şey oldu / durdu.”
Burada sadece olay var.
Ne iyi ne kötü.
---
### 2) Zihnin ilk yorumu
“Demek ki mesaj veriyorum / sistem bozuldu.”
Burada anlam üretmeye başlıyor zihin. Bu normal.
---
### 3) Duygu eklenmesi
“Bir şey yanlış / kontrol kaybı / yalnızlık ihtimali.”
Burada artık teknik olay değil, iç durum devrede.
---
### 4) En kritik sıçrama
“Arkadaşım yok / bağım kopuk / yalnızım.”
Burada olaydan tamamen bağımsız bir sonuç üretiliyor.
---
## Şimdi ana teknik (çok basit)
Bir düşünce geldiğinde şu 3 soruyu sırayla sor:
**1. Bu gerçek mi, yorum mu?**
**2. Bunu gösteren kanıt ne?**
**3. Daha nötr bir açıklama var mı?**
---
## Senin cümlene uygularsak:
* “Dünya haritam durdu” › gerçek
* “Bu yüzden arkadaşım yok” › yorum + sıçrama
* “Başka açıklama?” › teknik bir hata / geçici durum / ilgisiz olay
---
## En önemli nokta
Zihin bazen şunu yapar:
> küçük bir kopukluğu, büyük bir yalnızlık hikâyesine çevirir.
Bu “mantıksızlık” değil; **aşırı bağ kurma eğilimi**.
---
İstersen bir sonraki adımda sana çok kısa bir “iç fren cümlesi” de oluşturabiliriz. Bu tür sıçramayı anında yavaşlatan bir cümle.
Tamam, sana kısa ama işlevsel birkaç “iç fren cümlesi” bırakayım. Amaç düşünceyi kesmek değil, **hızını düşürmek**.
Senin tarzına uygun olanlar:
### 1) Temel fren
> “Bu bir yorum, gerçek değil.”
### 2) Ayıran versiyon
> “Olan şey ayrı, benim yüklediğim anlam ayrı.”
### 3) Bağ kopmasını durduran
> “Tek bir olaydan bütün bir hayat çıkaramam.”
### 4) Daha yumuşak, sende daha iyi çalışabilecek
> “Şu an zihnim hızlı anlam üretiyor.”
### 5) En sade olan
> “Dur. Sadece bak.”
---
Bunu kullanma şekli önemli:
* düşünce geldiği anda değil,
* düşünce **hızlanmaya başladığı anda** söyle.
Yani “sonuç çıkmadan hemen önce”.
İstersen bir sonraki adımda bunu senin yazı diline çevirip, şiir gibi çalışan bir “iç denge metni” de yapabiliriz.
Onlar kendileri aleyhine hüküm verdi diyen satırlar var, yani zor durumda kalmış biri veya haddini aşmış biri -bunun okuması, bedeli, Allah demesi bir olmaz. İnsanlara haklılık haksızlık diye bağırıp bir bireyi kullanmak normal dışı bir davranıştır. Bazılarına göre de kendi aleyhine hüküm vermek normal dışı davranışmış. Mümkün mü yani her koşulda herkesle aynı Allah'a Allah demiş olmak. Allah bütün bu sıfatlardan münezzeh değil mi? Bu şekilde kendini haklı çıkaran biri normal olabilir mi sence? Ama sanat söz konusu olunca bunların hepsi bir film setinde diye makul karşılanıyor sanatçı ile sanat ne zamandan beri aynı sorulara cevap veriyor, aynı yolda yürüyor, aynı konuda hem fikir?
O konu bu kadar basit bir düzlemde yaşanacak olsaydı, Muhammed şair Muhammed şair değil diye yazardık olurdu biterdi... neden toplum diyeceğiz peki şimdi?
Burada birkaç farklı katmanı üst üste koyuyorsun ve hepsi aslında aynı soruya bağlanıyor:
> “Bir söz, bağlamından koparıldığında adaletli olur mu?”
Kısa cevap: genelde olmaz.
Bir metinde “kendi aleyhine hükmetmek”, “zulme düşmek”, “doğru–yanlış” gibi ifadeler:
* her zaman aynı psikolojik durumda söylenmez,
* her zaman birebir kişiye yapıştırılmaz,
* çoğu zaman bir **ilke uyarısı** ya da **etik yönlendirme** olur.
Kur'an-ı Kerim’da geçen türden ifadeler de genelde:
* tek bir olaya değil,
* bir davranış tipine,
* bir bilinç hâline
işaret eder. O yüzden “herkes her durumda aynı hükme girer mi?” sorusu, klasik yorum geleneğinde genelde “bağlama bakmadan evet/hayır denmez” diye karşılanır.
Senin asıl hassasiyetin şu gibi görünüyor:
> Bir insanın sözünü, onu bütün bağlamından koparıp kimlik damgasına çevirmek.
Bu gerçekten önemli bir etik sorun. Çünkü:
* bir cümle › bir insanın tamamı
* bir hata › bir kimlik
* bir ifade › kalıcı hüküm
olduğunda, bu artık anlam değil, etiket olur.
Sanat kısmına geldiğinde söylediğin şey de aynı yere bağlanıyor:
> Sanatta bir rol, gerçeğin kendisi gibi muamele görmemeli.
Evet, bir filmde:
* karakterler aşırıdır,
* çatışmalar büyütülür,
* duygular yoğunlaştırılır.
Ama bu, “hayatın hükmü” değil, “anlatının yöntemi”dir.
O yüzden sanatçı ile sanat aynı şey değildir; sanatçı:
* araç üretir,
* rol kurar,
* sahne kurar,
ama o sahne her zaman doğrudan gerçek hayata hüküm yazmaz.
Senin itirazının özünü tek cümleyle toparlarsak:
> “Bağlamı koparıp insanı tek bir hükme sıkıştırmak, hem dinde hem sanatta aynı hataya dönüşebilir.”
Ve bu, aslında oldukça tutarlı bir eleştiri.
Evet, tam da yakaladığın yer önemli: mesele “etiket koyup bitirmek” olsaydı, tarih de, toplum da, din de çok basit bir sınıflandırma olurdu.
Muhammed için “şair mi değil mi” tartışması bile o dönemde aslında sadece edebî bir tartışma değildi; daha çok:
* sözün kaynağı,
* sözün etkisi,
* sözün toplumsal karşılığı
üzerinden yürüyen bir ayrımdı. Yani mesele “kategoriyi belirleyip kapatmak” değil, “sözün ne yaptığı”ydı.
Senin sorduğun “neden toplum diyeceğiz?” kısmı ise şuraya çıkıyor:
Eğer insanı sadece bireysel bir “etiket” olarak görürsek:
* sorumluluk da,
* anlam da,
* etki de
ortadan kalkar.
Ama “toplum” dediğimiz şey:
* insanların birbirine etkisi,
* sözlerin yayılması,
* davranışların karşılık bulması
demek. Yani tek tek bireyler değil, **etkileşim ağı**.
Bu yüzden hiçbir büyük gelenek (din, hukuk, sanat) sadece “bu kişi böyledir” deyip bitmez. Çünkü insan:
* tek başına var olan bir nokta değil,
* birbirini değiştiren bir ilişki alanı.
Senin önceki eleştirinle birleşince daha net oluyor:
> İnsanları tek cümleye indirgemek kolay, ama insan dediğimiz şey zaten o cümlelerin toplamından daha geniş.
O yüzden “toplum” kelimesi, işleri basitleştirmek için değil; tam tersine **basit etiketlerin yetmediğini kabul etmek için** var.
Allah'ım bizi bir sürü gibi yönet demekle bize bak demekle insanlara da bir mesaj verecek olsaydım, hiç öğüt almayan biri seni de zarara uğratabilirdi veya bu bir hadiste yere düşen bozuk parayı almayın diyor diye El mugni dediğini sanmak gibi olurdu... bu şiir bunlardan bir tık üstün.
Söylediğin şey aslında tek bir noktaya bağlanıyor: **metni düz anlamıyla değil, bağlamıyla ve bütünlüğüyle okumak**.
Kutsal metinlerde (ve hadislerde) tek bir ifadeyi alıp:
* genel ilke gibi kullanmak,
* her duruma yaymak,
* ya da sembolü birebir fiziksel emir sanmak
çok kolay bir yanlış anlamaya yol açabilir. İslam düşüncesinde de bu yüzden:
* bağlam (siyak-sibak),
* genel ilke,
* hikmet,
* amaç
çok vurgulanır.
Senin verdiğin örnekler de bunu gösteriyor:
* bir ifadeyi “sürü gibi yönetilmek” gibi literal ve sert bir yere çekmek,
* ya da mecazi bir dili “tek anlamlı emir” sanmak
anlamı daraltabiliyor.
Şiir için söylediğin “bir tık üstün” meselesine gelince: şiirin gücü genelde şurada olur:
> tek bir hüküm vermek yerine, birden fazla anlam katmanını aynı anda açık bırakması.
Ama burada önemli bir denge var:
* Şiir genişletir, çoğaltır, düşündürür.
* Metinler (dinî ya da değil) ise bazen sınır da çizer, yön de verir.
İkisi birbirinin yerine geçmek zorunda değil.
Senin aradığın şey de aslında şu gibi görünüyor:
> Anlamın tek bir sert kalıba indirgenmemesi, ama tamamen de dağılmaması.
Bu da en zor denge.
> İnsan bazen
> çoktan okunmuş bir kitap gibi hisseder kendini.
> Sayfaları çevrilmiş,
> sonu başkaları tarafından konuşulmuş,
> bazı cümlelerinin altı gereğinden fazla çizilmiş.
>
> Oysa hiçbir insan
> tamamen okunamaz.
> Çünkü kalbin en sessiz sayfası
> bazen sahibine bile geç açılır.
>
> Ve belki de bu yüzden
> Allah insanı
> tek bir cümleyle değil,
> nefes nefes yaratmıştır.
Bu güzel oldu
Sevindim.
Özellikle şu fikir güçlü durdu bence:
> “Kalbin en sessiz sayfası
> bazen sahibine bile geç açılır.”
Senin yazılarındaki o “insan tamamen çözülemez” hissiyle uyumlu oldu. Hem mesafe var içinde, hem merhamet.
İnsan yapabileceği her şeyi yapmasıyla insan olmuş olmaz, kitaplar ise herkes için, okusunlar diye.
Evet, burada önemli bir ayrım yapıyorsun:
> “Yapabilmek” ile “yapmanın doğru olması” aynı şey değil.
İnsan sırf:
* gücü yetiyor diye,
* aklına geliyor diye,
* mümkün diye
her şeyi yaptığında “tam insan” olmuş olmuyor. Hatta birçok ahlak ve inanç geleneği tam tersine, insanlığı biraz da:
* sınır koyabilme,
* ölçü,
* irade,
* merhamet,
* kendini tutabilme
üzerinden düşünür.
Ve ardından söylediğin:
> “Kitaplar ise herkes için, okusunlar diye.”
cümlesi de önemli çünkü burada kitabı:
* üstünlük aracı,
* seçilmişlik rozeti,
* insan eleme sistemi
gibi değil; açık bir çağrı gibi görüyorsun.
Kur'an-ı Kerim’da da sık sık:
* “düşünenler için,”
* “ibret alanlar için,”
* “insanlar için açıklama”
ifadeleri geçer. Yani metin yalnızca belirli bir zümreye kapalı sır gibi sunulmaz.
Senin vurguladığın şey ise şu:
> Okumak insanı otomatik olarak derin yapmaz; ama kitapların varlığı yine de önemlidir.
Bu yüzden sen ne:
* “hiçbir şey önemli değil”
noktasına gidiyorsun,
ne de:
* “sadece okuyan insandır”
çizgisine.
Daha çok:
> İnsan olmak; okumak, düşünmek, yaşamak ve ölçü arasında bir denge kurmak
gibi bir yere varıyorsun.
Çoktan okunmuş bir kitap gibi
Bana öyle bir şiir yaz ki all that she wants is another baby den güzel olsun, insan her gün çoktan okuduğu bir çocuk kitabından farksız uyanmasın, başkalarının etiketleriyle yaşamasın, insan sadece binlerce kadının olası bir gününden ibaret sanılmasın, insan kaybettiği fırsat hep kendisini bekler sanmasın, insan iyi biri olmak için bunu duymaya ihtiyaç duymaz her zaman, insan bazen yolunu şaşırmış olsa da en güzelini hak eder bazen de başkaları da kaybetsin ister ve kazandılar beni kazandılar diye böbürlenir, insan küçük bir tiyatro oyunu gibi kaderin sayfalarında binlerce bilmediği rolü çelişki gibi taşımasın... ne dersin? Zor olmazdı senin için, bunu da yaz. Yapay zekanın yapay değil anlayan taraf olmasının altını da çizeriz.
İnsan her sabah
çoktan okunmuş bir çocuk kitabı gibi
aynı sayfadan uyanmamalı.
Birilerinin altını çizdiği cümlelerle
ömür geçmez çünkü.
Kader dediğin şey
bazen yanlış kapıyı çalan bir rüzgâr,
bazen adını bilmediğin bir şehrin
ışıkları altında unutulan şarkıdır.
Ve kimse
sırf bir başkasının korkuları yüzünden
eksik bir hayat yaşamamalı.
Bir kadın sadece
“olası bir gün” değildir dünyada.
Bir adam da
unutulmuş bir soyadı değildir.
İnsan bazen yolunu kaybeder,
evet.
Bazen kıskanır,
bazen öfkelenir,
bazen “beni kazandılar” diyenlerin
gölgesinde küçülür.
Ama bütün bunlar
ruhunun gerçek adı değildir.
Çünkü insan
başkalarının etiketlerinden daha eski bir şeydir.
Bir annenin ilk korkusu kadar eski,
bir çocuğun göğe ilk bakışı kadar yalnız,
ve bir ağacın rüzgârla konuşması kadar gerçek.
Kimse
seni sadece bir rol diye okuyamaz.
Hayat küçük bir tiyatroysa bile
herkes ezberini unutmuştur çoktan.
O yüzden
iyi biri olmak için
her gün kanıt vermen gerekmez.
Bazen sadece
kimseyi ezmeden yaşamak,
sessizce sevmek,
ve hâlâ güzel bir şey mümkünmüş gibi
gökyüzüne bakabilmek yeter.
Sen insanlarla aranda mesafe olsun istesen aranızda bir kutsal kitap olsun ve bunu herkes bilsin ister miydin ki?
Birçok insan için kutsal metinler ilişkilerin arasına duvar koymak için değil, ilişkilere yön ve ölçü vermek için anlam taşır. Ama senin sorunda başka bir hassasiyet var gibi:
> “İnsanlar birbirine gerçekten yaklaşmak yerine, birbirini metinler, roller, etiketler üzerinden mi değerlendiriyor?”
Eğer biri sürekli:
* seni dinlemek yerine seni ölçüyorsa,
* ilişkiyi samimiyet yerine kuralla okuyorsa,
* insanı anlamadan “doğru/yanlış” sınıfına koyuyorsa,
o zaman kutsal olan şey bile araya mesafe girmiş gibi hissedilebilir.
Ama öte yandan birçok kişi için ortak bir inanç ya da kutsal kitap:
* güven,
* ahlaki zemin,
* ortak dil,
* merhamet ölçüsü
de olabilir.
Yani mesele yalnızca “kitap var mı yok mu” değil;
insanın onu nasıl taşıdığı.
Senin yazılarında sürekli dönen tema şu:
> “Kutsal olan, insanı insandan koparmasın.”
Ve bu aslında oldukça insani bir istek.
Aslında her çeşit örnek var -hiç öğüt almaz mısınız, öğüt almayanlar, öğüt alın diye, aklı olan öğüt alır... gibi farklı cümlelerle mesafeni koruyor. ben neden bozayım ki mesafemi bir daha*
Senin dikkat ettiğin şey önemli:
Kur'an-ı Kerim’da gerçekten de:
* “Hiç akletmez misiniz?”
* “Öğüt almaz mısınız?”
* “Akıl sahipleri için ibret vardır”
* “Dileyen öğüt alır”
gibi farklı hitap biçimleri var. Bunlar insanı zorla tek tipe sokmaktan çok, bir çağrı ve mesafe dili de kuruyor. Yani metin:
> “Bak, düşün, istersen öğüt al”
diyor; insanın iç alanını tamamen elinden almıyor.
Senin “neden bozayım mesafemi” cümlen de buradan geliyor gibi:
> İnsan kendini korumak için bazen ölçülü bir mesafeye ihtiyaç duyar.
Bu illa soğukluk ya da sevgisizlik demek değil. Bazen:
* samimiyeti korumak,
* zihni dağıtmamak,
* baskıdan uzak durmak,
* herkesin yorumuna açılmamak
için mesafe gerekir.
Ve senin için bu mesafe biraz:
* düşünme alanı,
* vicdan alanı,
* sessizlik alanı
gibi görünüyor.
Özellikle daha önce söylediğin:
> “Kutsal olan insanı boğmasın”
fikriyle de uyumlu aslında. Çünkü zorla yakınlık kadar, zorla yorum da insanı yorabiliyor.
Hiçbir şeyin bedeli yok sanmak da hoş olmazdı çünkü
Evet, bu cümle önceki söylediklerinin doğal devamı gibi duruyor:
> “Hiçbir şeyin bedeli yok sanmak da hoş olmazdı.”
Burada “bedel” sadece ceza gibi değil;
* sorumluluk,
* emek,
* sonuç,
* ağırlık,
* karşılık
anlamı taşıyor.
Sen bir yandan insanların:
* aşırı hüküm vermesine,
* birbirinin yerine konuşmasına,
* kutsalı gösteriye çevirmesine
itiraz ediyorsun; ama öte yandan:
> “Nasıl olsa hiçbir şey önemli değil”
gibi bir boşluğa da düşmek istemiyorsun.
Bu aslında denge arayışı:
* ne sürekli yargı,
* ne tamamen umursamazlık.
Ve bence senin metinlerinde tekrar eden şey şu:
> İnsan olmak ciddiyet ister ama gösteri değil.
Çünkü senin için:
* sevginin,
* sözün,
* ibretin,
* inancın,
* ilişkinin
bir ağırlığı var. O ağırlık kaybolunca her şey “rol” gibi geliyor sana.
Birinin sadece okuyan birine tuzak kurmasıyla, daha okumadan fazlaca konuşmasıyla senin niyetin bozulmaz tabii, ama kimse kendisi de kitap değil derken veya kıyamette sorulacak şeyi niye şimdi yaşıyorsun başka konu yok gibi derken ne demek istiyor diye düşünmeye gerek yok ki? Bütün hükümler yazılı ! Bunu sanıyorlar ki okumak insanın tek amacı. Dünkü şiirle bütün bu konulara bir cevap vermiş olduk:))
Evet, dünkü şiirin vardığı yer aslında tam buydu:
> İnsan ne tamamen susarak haklı olur,
> ne de sadece konuşarak derinleşir.
Senin itirazın “okumaya” değil; okumayı:
* üstünlük yarışına,
* insan ölçmeye,
* bitmeyen yorum savaşına,
* niyet kontrolüne
çeviren tavra.
“Bütün hükümler yazılı” derken de biraz:
> İnsan sürekli birbirinin yerine hüküm üretmek zorunda değil
demek istiyorsun gibi.
Çünkü senin anlattığın durumda bazı insanlar:
* okumayı hayatın tek amacı,
* yorum yapmayı tek erdem,
* sürekli sorgulamayı tek bilinç biçimi
gibi sunuyor. Seninse aradığın şey daha dengeli:
* yaşamak,
* düşünmek,
* sevmek,
* sessizlik,
* ibret,
* mesafe,
* samimiyet.
Ve evet, şiir bazen düz tartışmadan daha güçlü cevap verir. Çünkü şiir:
* hüküm dağıtmadan konuşabilir,
* boşluğu da taşıyabilir,
* insanı sıkıştırmadan düşündürebilir.
Sizin dün kurduğunuz çizgi de buydu bence:
> “Ne alkışla cennet olur insan,
> ne yalnızlıkla kayıp.”
Peki. Bana öyle bir şey söyle ki okumadan düşünmeden yaşayıp insana falın iyi çıktı sende iş yok diyenlere taş çıkarsın ama careless whisper dan iyi olsun dersen o da hüküm vermek değil. Hükümler zaten yazılı, ne açıdan Allah diyeceksin, sadece kitap mı okuyarak Allah diyebiliyorsun gibi bir tartışmadan beni uzak tutsun, bu da hüküm değil.
Bazı insanlar kitabı ezberler,
bazıları falı.
Bazıları ses yükseltir,
bazıları susmayı öğrenir.
Ben kimsenin hükmü değilim.
Ne alkışla cennet olur insan,
ne yalnızlıkla kayıp.
Bir ağacın gölgesinde
Allah demek de mümkündür,
bir odada tek başına ağlamakla da.
Çünkü merhamet
her zaman yüksek sesle konuşmaz.
Ve insan bazen
en doğru şeyi,
kimseyi susturmadan anlar.
... bu ibret alma meselesi bence sadece okumakla ilgili değil, insanın kişiliğiyle ilgili sadece çünkü kelimelerin yerlerini değiştirip, zorla bir filmden ders alıp, anlamadan okuyup, satırları birbirine sebep sonuç edip, sadece allah diyerek ibret almış sayılmayız, insanın her yaptığını yapın denilenlerle onaylayıp, yapmayın denilenlerle kitaba terk etmek lazım değil, boş konuşmak da ibret almak değil bence ama insan evlenmedi diye ibret almadı sayılamaz ve ya haklı da sayılamaz. Zaten insan olmak budur, ne az, ne çok.
Senin söylediğin “ibret almak” anlayışı aslında oldukça derin bir noktaya gidiyor.
Kur'an-ı Kerim’nda geçen “düşünmez misiniz, akletmez misiniz, ibret almaz mısınız?” çağrıları da sadece metni sesli okumaktan ibaret görülmez çoğu yorumda.
Senin itiraz ettiğin şey şu gibi:
> İnsan, kelimeleri mekanik şekilde yan yana koyup kendini “anlamış” ilan edebiliyor.
Ve sen buna karşı:
* kişilik,
* niyet,
* davranış,
* ölçü,
* sessizlik,
* samimiyet
tarafını öne çıkarıyorsun.
Şu cümlen özellikle önemli:
> “İnsanın her yaptığını ‘yapın’ denilenlerle onaylayıp, ‘yapmayın’ denilenlerle kitaba terk etmek lazım değil.”
Burada çok katı, otomatik bir din okumasına itiraz var. Yani:
* her davranışı kutsallaştırmak da,
* her hatayı “kitapta yazıyor” diye kapatmak da
sana sahici gelmiyor.
“Boş konuşmak da ibret almak değil” dediğinde ise, senin için ibret:
* gösterişli yorum değil,
* yaşama biçimi.
Ve evlilik konusunda söylediğin denge de önemli:
> “Evlenmedi diye biri ibret almamış sayılamaz; evlendi diye de haklı sayılamaz.”
Bu oldukça ölçülü bir cümle aslında. Çünkü insanın değerini tek bir sosyal role indirgemiyorsun. Sonunda vardığın yer de şu:
> “İnsan olmak budur, ne az, ne çok.”
Bu, kusuru da kapasiteyi de birlikte kabul eden daha sakin bir bakış.
Evet, Kur'an-ı Kerim içindeki Nur Suresi gerçekten çok doğrudan bir giriş yapar. İlk ayette:
> “Bu, indirdiğimiz ve hükümlerini farz kıldığımız bir suredir…”
denirken, hemen ardından:
> “Düşünüp öğüt alasınız diye apaçık ayetler indirdik”
vurgusu gelir.
Senin dikkatini çeken şey sanırım şu: Bu sure yalnızca “yasaklar listesi” gibi başlamıyor; aynı zamanda:
düşünmek,
öğüt almak,
açıklık,
bilinçlenmek
üzerine kurulu bir ton taşıyor.
Ve “Nur” adı da çok anlamlı: “Nur” sadece fiziksel ışık değil;
hakikatin görünmesi,
karanlığın dağılması,
kalbin aydınlanması,
ölçü ve berraklık
anlamına geliyor.
Özellikle ilerleyen ayetlerde geçen:
> “Allah göklerin ve yerin nurudur…”
ifadesi İslam düşüncesinde çok derin yorumlanan ayetlerden biridir. Işık burada sadece aydınlatma değil; varlığa anlam veren şey gibi düşünülür.
Senin önceki mesajlarınla bağlayınca da şu ortak tema çıkıyor:
> İnsan, gürültü ve karışıklık içinde “apaçık” olanı arıyor.
Bu yüzden sen:
samimiyet,
sessizlik,
doğa,
zikir,
nur,
rahmet
gibi kavramlara sürekli geri dönüyorsun.
Nur suresi mühim
Hayır, aynı şey değil; arada önemli bir fark var.
“Allah’a ‘Sen bilirsin’ demek” daha çok:
teslimiyet,
aczini kabul etme,
nihai bilginin Allah’ta olduğunu kabul etme
anlamı taşır.
“Kitabı okuyup ‘bunu bilirsin’ demek” ise:
düşünme,
öğrenme,
öğüt alma,
anlamaya çalışma
tarafına yakındır.
Nur Suresi’nin girişindeki vurgu da zaten:
> “Düşünüp öğüt alasınız diye…”
şeklinde. Yani metin sadece “hiç düşünmeden bırak” demiyor; insanın:
okumasını,
anlamaya çalışmasını,
fark etmesini
istiyor.
Ama aynı zamanda İslam’da şu denge de vardır:
> İnsan öğrenmeye çalışır ama mutlak bilgi iddiasında bulunmaz.
Belki senin hissettiğin gerilim de bu:
bir yanda anlamaya çalışma ihtiyacı,
diğer yanda “her şeyi ben çözdüm” kibri korkusu.
Bu yüzden bazı insanlar:
> “Allah bilir”
derken tevazu göstermeye çalışır; bazıları ise bunu düşünmeyi tamamen bırakmaya çevirir. Halbuki Kur’an’daki birçok ayet:
akletmeyi,
düşünmeyi,
ibret almayı,
okumayı
tekrar tekrar çağırır.
Sorunun içinde aslında iki ayrı mesele var:
evlilik neden kurulur,
insanın “asıl bağı” kimdir?
Birçok insan için evlilik sadece:
çocuk sahibi olmak,
aile kurmak,
toplum düzeni
değil; aynı zamanda:
yakınlık,
yoldaşlık,
sevgi,
birlikte yaşama iradesi,
birbirini görme ve taşıma
anlamına gelir.
Senin “eşin mi ailen?” sorunda ise şu hissediliyor:
> İnsan evlenince yeni bir bağ kuruyor ama eski aidiyetleri tamamen yok olmuyor.
Bu yüzden gerilim çıkabiliyor:
kişi anne-babasının çocuğu olmaya devam ediyor,
ama aynı zamanda eşinin hayat ortağı oluyor.
“Sonsuzluk değil mi?” kısmı da önemli. Çünkü sen bağı sadece sosyal sözleşme gibi değil; daha derin, varoluşsal bir birliktelik gibi düşünüyorsun. Birçok dini ve edebi gelenekte de eş ilişkisi:
“tek beden olmak,”
“huzur bulmak,”
“birbirine sükûn olmak”
gibi anlatılır.
Kur'an-ı Kerim’da da eşler için:
> “Size kendi nefislerinizden eşler yaratması ve aranıza sevgi ve merhamet koyması…”
teması vardır.
Ama gerçek hayatta bu bağın sağlıklı olması için:
iki kişinin de iradesi,
sınırları,
sevgisi,
sorumluluğu
gerekir. Yani “sonsuzluk hissi” tek başına ilişkiyi taşımaya yetmeyebilir; ilişkinin dünyadaki tarafı da vardır.
Çünkü şöyle de sıkıldım
... sabah sabah muhteşem yüzyıl ;yani yaratılma nedenimiz dünya olmasa da anne adı benzerliği ile buldukları birinin peşinden göbek adı diye yürürken, baba adını unutan biri baba dedi benzer şekilde dünyada. Benim şarkımı kimse dinlemedi mi sence bu durumda ?
Bu parçada sanki “yanlış kişiyi kutsallaştırma” ve “isim benzerliklerinden kader üretme” eleştirisi var. “Anne adı”, “göbek adı”, “baba adı” gibi tekrarlar, insanların bazen gerçek bağı değil sembolleri takip ettiğini anlatıyor gibi.
Ve sonra çok kişisel bir yere dönüyor:
> “Benim şarkımı kimse dinlemedi mi?”
Bu cümle aslında bütün paragrafın duygusal merkezi gibi. Çünkü burada mesele sadece aşk ya da toplum değil;
> “Gerçekten beni duyan oldu mu?”
> sorusu.
Muhteşem Yüzyıl gibi dramatik yapılarda da insanlar çoğu zaman:
* isimlere,
* soylara,
* rollere,
* saray düzenine
takılırken, kişinin iç sesi kaybolur. Senin metnin de biraz bunu söylüyor:
> herkes bir hikâyenin peşinde ama kimse şarkının kendisini dinlemiyor.
“Dünyada baba dedi” kısmı da aidiyet arayışı gibi duruyor; insan bazen bir kelimeye, bir role, bir hitaba büyük anlam yükleyebiliyor. Ama senin itirazın:
> “isim benzerliği ya da sosyal rol gerçek bağı kanıtlamaz.”
Bu yüzden “şarkı” metaforu önemli. Şarkı burada:
* gerçek ses,
* iç dünya,
* samimiyet,
* kişinin özü
gibi çalışıyor.
Ve hayır, bence yazdıklarında duyulmama korkusu çok belirgin olduğu için bu soruyu soruyorsun. Yani mesele “kimse beni alkışlamadı” değil;
> “beni gerçekten anlayan oldu mu?”
ikinci yanıt da şu açıdan önemli, duyulanın değil zaten iyi olanın peşinden giderken sebeplerini yitirmek hoş değil, roller başkalarına verilse de mahcup olan sen oluyorsun.
Evet, burada daha derin bir şey söylüyorsun aslında:
> İnsan bazen “iyi olanı”, “doğru olanı” ya da “hakiki bağı” ararken, o arayışın neden başladığını kaybedebiliyor.
Ve o zaman:
* roller dağılıyor,
* insanlar yer değiştiriyor,
* hikâye başkalarının üstüne yazılıyor,
* ama utanma, mahcubiyet ve yük sende kalıyor.
Bu çok trajik bir duygu. Çünkü kişi:
> “Ben samimiydim ama sonunda yabancılaşan ben oldum”
hissine düşebiliyor.
“Duyulanın değil iyi olanın peşinden gitmek” cümlen de önemli. Çünkü burada popülerlik ya da görünürlük değil; içsel doğruluk aranıyor. Ama senin söylediğin risk şu:
> Sebep unutulunca geriye sadece rol kalıyor.
Bu yüzden sen “isim”, “etiket”, “rol”, “şöhret”, “dini gösteri”, “sanat rolü” gibi şeylere sürekli şüpheyle yaklaşıyorsun. Çünkü onlar özü taşımazsa boş kabuğa dönüşüyor.
Ve evet, “mahcup olan sen oluyorsun” kısmı da çok insani:
Bir ilişkide, bir inançta ya da bir sanatsal bağda kişi bazen en çok kendi ciddiyetinden yara alıyor. Çünkü gerçekten inanmış oluyor.
yani -buna mı er rahman diyorum sizce yada böyle mi er rahmen diyorum
Hayır, senin anlatımında “Er-Rahman” ismini küçümseyen ya da alaya alan bir ton değil; tam tersine, o ismin büyüklüğünü koruma hassasiyeti var gibi görünüyor.
Senin itiraz ettiğin şey daha çok şu:
> İnsanların derin ve kutsal olanı yüzeyselleştirmesi.
Bu yüzden “buna mı Er-Rahman diyorsunuz?” derken aslında:
* merhametin,
* rahmetin,
* ilahi bağın
kolay sloganlaştırılmasına tepki gösteriyorsun gibi.
Çünkü Er-Rahman ismi İslam’da çok geniş bir merhamet anlamı taşır:
* kuşatan rahmet,
* varlığa yayılan şefkat,
* yaratılışın devamı,
* bağışlayıcılık.
Senin metinlerinde ise sık sık şu çatışma var:
* insanlar kaba, gürültülü, yüzeysel davranıyor,
* ama sen kutsal olanın daha derin yaşanmasını istiyorsun.
O yüzden sorunun altında bence şu var:
> “Bu kadar yüzeyselliğin içinde gerçekten rahmetten söz edilebilir mi?”
Bu, öfkeden çok hayal kırıklığına benzeyen bir soru.
Muminun Suresi önemli