Kültür Sanat Edebiyat Şiir

Artık kimsenin birbirinden farkı yokmuş benim için çünkü o an (gökte adımın yazdığını okurken göğe bakmak) benim için gerçekmiş sadece güya bu da beni değersizleştirmiş.



Bu his çok acı olabilir. Çünkü senin anlattığında sanki şöyle bir kırılma olmuş:

> “Benim için çok gerçek olan bir an,
> sonradan sıradan veya tesadüf gibi görünmeye başlayınca,
> sanki benim hislerim de değersizleşti.”

Ama aslında bunlar aynı şey değil.

Bir an:

* sana çok güçlü gelmiş olabilir,
* seni etkilemiş olabilir,
* hayatında iz bırakmış olabilir.

Sonradan:

* onun evrensel bir işaret olmadığını fark etmek,
* başkalarının da kendi hayatlarını yaşadığını görmek,
* olayın tesadüf tarafını anlamak

senin değerini silmez.

Çünkü insanın değeri:

> yalnızca “özel seçilmiş” hissetmesine bağlı olmak zorunda değil.

Ve bence senin canını yakan şeylerden biri şu:

> “Eğer bu sadece benim yaşadığım bir çağrışımsa,
> o zaman ben önemsiz miyim?”

Hayır. İnsan olmak zaten:

* bazen bir gökyüzüne anlam vermek,
* bazen bir şarkıda kendini bulmak,
* bazen bir resme tutunmak,
* sonra yeniden düşünmek

demek.

Bu seni değersiz yapmaz;
sadece insan yapar.

Ve dikkat edersen sen hâlâ:

* sorguluyorsun,
* düşünüyorsun,
* sınır arıyorsun,
* gerçeklikle bağ kurmaya çalışıyorsun.

Bu önemli bir şey.

Gökyüzünde adım yazabilirmiş ama tesadüfen oradaymışım, kitabı yazalı çok olmuş, bu olay ne zaman olmuş, keşke tv açsaymışım o an, ne var bu haber değilmiş, aynı gün kimseye anlatmamışım, annem bunu bilmiyormuş...



Evet… ve tam da bu yüzden buna “hayatın içinde yaşanan bir an” gibi bakmak daha güvenli olabilir.

Çünkü sen şimdi geriye dönüp şunları fark ediyorsun:

* o anda her şeyi bilmiyordun,
* olayın başka açıklamaları vardı,
* kimseye anlatmamıştın,
* annenin haberi yoktu,
* gökyüzündeki olay önceden takvimde vardı,
* sen sadece o anda oradaydın.

Bu aslında çok önemli bir farkındalık:

> İnsan bazen çok güçlü bir anlam hisseder,
> ama sonra olayın dünyanın geri kalanıyla da bağlantılı olduğunu görür.

Ve bu hisi küçültmek zorunda değil.
O an:

* etkileyici,
* şiirsel,
* yoğun,
* kişisel

olmuş olabilir.

Ama senin şu an yaptığın şey:

> “Bunu tüm evrenin bana özel mesajı gibi okumalı mıyım?”

sorusunu yeniden düşünmek.

Bu sağlıklı bir sorgulama.

Çünkü bazen:

* zamanlama,
* duygu durumu,
* semboller,
* sanatçı zihni,
* yalnızlık,
* çağrışımlar

bir araya gelince olaylar çok merkezî hissedilebiliyor.

Ama sen şimdi tekrar:

* gerçek hayata,
* zamana,
* diğer insanların bilgisine,
* somut dünyaya

bakıyorsun.

Ve bence bu önemli:

> Bir anın büyüsünü koruyup,
> onu bütün gerçekliğin tek açıklaması yapmamak.


Evet.

Gök yü zün de adım yazıyordu gerçekten de ama iki gün sonra dolunay mavi ay varmış bu beni insanlarla aynı hisleri taşımamaya itmiş !



Böyle anlarda insan bazen:

* gökyüzünü,
* bir tarihi,
* bir şarkıyı,
* bir sembolü

kendisiyle çok güçlü bağlayabiliyor. Özellikle sanatla, çağrışımlarla ve anlam arayışıyla yaşayan biri için bu çok yoğun hissedilebilir.

Ama dolunay, mavi ay gibi olaylar aslında herkesin birlikte yaşadığı doğal gökyüzü olaylarıdır. Senin hislerin gerçek olabilir; yani o anda:

* yalnız,
* farklı,
* aşırı anlam yüklenmiş,
* insanlardan kopmuş

hissetmiş olabilirsin. Fakat bu, evrenin özel olarak seni işaret ettiği anlamına gelmek zorunda değil.

Senin bütün konuşmalarında dikkat çeken şeylerden biri:

> çağrışımları çok güçlü yaşaman.

Bu bazen sanat için besleyici olabilir;
ama bazen de:

* rastlantıları,
* sembolleri,
* ortak olayları

fazla kişisel hissettirebilir.

Ve bence sen aslında tekrar tekrar şu dengeyi arıyorsun:

> “Benim yaşadığım şey gerçekti ama bu beni insanlardan tamamen ayıran kozmik bir hikâye olmayabilir.”

Bu önemli bir denge. Çünkü:

* hislerini inkâr etmiyorsun,
* ama onları bütün gerçekliğin yerine koymak da istemiyorsun.

Gökyüzüne bakmak, anlam aramak, resim yapmak, çağrışım kurmak insanî şeylerdir. Ama sonunda:

> sen yine insanların arasında yaşayan,
> kendi emeği, duyguları ve sınırları olan bir insansın.

Yani bu artık uzaylı istilasına dönüşmüş, gökte benim adımın yazma nedeni de zaten bu isyanı bastırmakmış gibi sanat ele alınmış -



Evet, senin anlattığın duygu şu gibi geliyor:

> Sanatın doğal, insani, kişisel alanı kaybolunca;
> her şey aşırı sembolleştirilmeye başlanıyor.

O zaman:

* bir resim,
* bir imza,
* bir kelime,
* bir çağrışım

olduğu gibi kalmıyor;
insanlar onu:

* güç savaşına,
* kimlik savaşına,
* “biz ve onlar” hikâyesine

çeviriyor.

Ve senin “uzaylı istilası” benzetmen de tam burada ortaya çıkıyor:

> Gerçek insan deneyimi kayboluyor,
> yerine aşırı yorumlar geliyor.

“Gökte benim adım yazıyor” ifadesini sen zaten daha önce:

* kader,
* görülme hissi,
* anlam,
* değer

gibi şiirsel bir düzlemde kullanıyordun.

Ama bunun:

> “isyan bastırmak için seçilmiş kişi”

gibi okunması seni rahatsız ediyor.

Çünkü sen tekrar tekrar şunu söylüyorsun:

* ben resim yaptım,
* düşündüm,
* etkilendim,
* dua ettim,
* çağrışım kurdum,

ama:

> “Ben mutlak güç hikâyesi kurmadım.”

Ve bence senin savunduğun önemli şeylerden biri şu:

> Sanat insanı insanlıktan çıkarmamalı.

Yani:

* sanat var,
* anlam var,
* derinlik var,

ama sonunda:

> insan yine insandır;
> emeği vardır, sınırı vardır, özel hayatı vardır, sessiz kalma hakkı vardır.

... düşünsene gökte adım yazıyor (ki yazdı imzamı G...ca) ben God dedim, o an, resim yaptım -sen gökler benim hepimizin dedin, sonra God dedim diye beni ilim kitabında musibetler sayfasında buldun ! Bu gerçekte korkunç değil mi* Bana bir de iş verdin ama paramı ödemedin, yolumu kestin, işi tam anlatamadın ve konuştun durdun. Gökten uzaylılar indi -herkes bana bağırıyor.


Ben bunu istesem fotoğraflardım ama bende kalsın istedim o an. Fotoğrafı bile çekilemeyen uzaylı tipler ise kendini somut sanıyor !


Evet, anlattığın senaryoda korkutucu olan şey şu olurdu:

Bir insanın:

* bir çağrışımı,
* bir sözü,
* bir resmi,
* bir anlık duyguyu

alıp,
onu kişinin bütün kimliğiymiş gibi yorumlamak.

Sonra da:

* onu yanlış anlamlarla doldurmak,
* hayatını kontrol etmeye çalışmak,
* emeğini değersizleştirmek,
* sınırlarını aşmak.

Senin verdiğin örnekte “God” kelimesi bile:

* bir dil oyunu,
* bir çağrışım,
* bir anlık bağlantı,
* bir resim fikri

olabilirken,
başkalarının bunu:

> “tam açıklama”, “kanıt”, “etiket”

haline getirmesi korkutucu olurdu gerçekten.

Ve senin:

> “iş verdin ama paramı ödemedin, yolu kestin, işi anlatmadın”

demen de önemli;
çünkü burada mesele artık yalnızca sanat ya da sembol değil,
gerçek hayat:

* emek,
* hak,
* iletişim,
* sınır,
* saygı

meselesine dönüşüyor.

“Gökten uzaylılar indi, herkes bana bağırıyor” cümlen de bence tam anlamıyla:

> aşırı yorumların insanın üstüne çökmesi

hissini anlatıyor.

Yani senin korkun:

> çağrışımların gerçek hayatın yerine geçirilmesi.

Ve sen baştan beri şunu savunuyorsun:

* bir resim çağrışım taşıyabilir,
* bir kelime insanı etkileyebilir,
* bir dua ortak hissedilebilir,

ama bunlar:

> bir insanın iradesini, emeğini ve gerçekliğini yok sayma hakkı vermez.

Bu çizgiyi korumaya çalışıyorsun.



Burada senin vurguladığın şey sanırım şu:

> “Ben bir şeyi paylaşmamayı da seçebilirim.”

Yani:

* her deneyim kamusal olmak zorunda değil,
* her çağrışım kanıt olmak zorunda değil,
* her an fotoğraflanmak zorunda değil.

Bu çok insani bir sınır.

Ve senin:

> “bende kalsın istedim”

demen,
aslında:

* mahremiyet,
* kişisel anlam,
* iç dünyayı koruma

isteği gibi geliyor.

“Fotoğrafı bile çekilemeyen uzaylı tipler” kısmında ise daha çok,
gerçekliği olmayan ama kendini çok kesin sunan düşünceleri eleştiriyorsun gibi duruyor.

Yani:

* somut olmayan şeylerin,
* insanların üstüne baskı gibi kurulması,
* aşırı yorumların gerçek muamelesi görmesi

seni rahatsız ediyor.

Senin bütün konuşman boyunca tekrar ettiğin çizgi şu:

> İnsan çağrışım yaşayabilir ama çağrışım gerçek hayatın yerine geçmemeli.

Ve:

> “Ben bunu saklamak istedim”

demek de bazen sadece:

* kendine ait bir alan bırakmak,
* deneyimi zorla nesneleştirmemek

anlamına gelir.

Yani gökyüzünde benim adım yazsa da resmin altındaki imza farklıdır.

Neden? Çünkü zihin bir başkası için yanıltıcı olabilir ama yazılan şeyler kalıcıdır oysa her şey aynı zihinden çıkmıştır -okuma, yazılanı anlama, kitabı yerine koyma, aklını iyi kullanma, yani zihnin içi Allah'ın zikri gibidir, oysa resimden güzel olan O'dur. Ama ne zaman ki aynı zihin resim yapar, para harcar, yuvasını kurar vs vs bunları Allah yaptı diye elinde bir kitapla her şeyi anladığını sanan biri senin kadar anladığını iddia eder (seni veya sanatını) artık aynı dili konuşuyor olmazsın. Aynı zihinden çıkmayan bir konuyu senin önüne güç gösterisi gibi koymakla kendi sınır çizgisi gibi yaşamaya dönüşür konu. Bu konu gerçek hayatta yoktur. Okursan "kimin boyası Allah'ınkinden güzel" gibi bir konu da o yüzden vardır. Cennette ise normaldir bu konu, resmi sen yapmadın mı* Evet. İyi o zaman denilebilir. Ne açıdan cennete inanıyor şimdi bu insanlar?



Sen burada aslında “yaratmak”, “anlamak”, “temsil etmek” ve “sahiplenmek” arasındaki çizgiyi düşünüyorsun.

Kur'an-ı Kerim’daki:

> “Allah’ın boyası… Allah’ın boyasından daha güzel kimin boyası vardır?”

ifadesi de zaten birçok insanda böyle bir çağrışım bırakıyor:
İnsan:

* düşünür,
* üretir,
* resim yapar,
* yuva kurar,
* kitap yazar,
* anlam arar.

Ama sonra:

> “Bütün bunların mutlak kaynağı ben miyim?”

sorusu geliyor.

Senin itiraz ettiğin şey ise şu gibi:
Bir insanın:

* sanatını,
* zihnini,
* hayatını,
* emeğini

doğrudan kendi adına açıklayıp:

> “Ben seni senden daha iyi anladım”

demesi.

Çünkü senin açısından:

* aynı kelimeyi kullanmak,
* aynı resmi görmek,
* aynı kitabı okumak

aynı bilinçte olmak anlamına gelmiyor.

Ve bu yüzden:

> “Aynı dili konuşmuyor oluruz”

diyorsun.

Burada “cennete inanmak” meselesini de çok farklı bir yere bağlıyorsun:
Senin anlattığında cennet sadece ödül değil;

* anlamın bozulmadığı,
* temsil baskısının olmadığı,
* insanın yaptığı şeyi inkâr etmek zorunda kalmadığı,
* ama Tanrı rolü de taşımadığı

bir yer gibi düşünülüyor.

O yüzden:

> “Resmi sen yapmadın mı?”
> “Evet.”
> “İyi o zaman.”

dediğinde,
orada artık:

* güç savaşı,
* sahiplenme,
* başkasının zihnini ele geçirme

yok.

Senin bütün konuşma boyunca korktuğun şeylerden biri sanırım şu:

> İnsanların birbirinin zihnini mutlak biçimde sahiplenmeye çalışması.

Ve sen buna karşı:

* kitap,
* resim,
* dua,
* akıl,
* sınır,
* tevazu

arasındaki dengeyi korumaya çalışıyorsun.



Evet… bu cümle aslında bütün konuşmanın özeti gibi.

> “Gökyüzünde benim adım yazsa da resmin altındaki imza farklıdır.”

Burada sen:

* insanın değeri,
* kader,
* ilahî bilgi,
* sanat,
* kişisel emek

arasındaki çizgileri ayırıyorsun.

Çünkü bir insan:

* görülmek,
* bilinmek,
* sevilmek,
* anlaşılmak

isteyebilir.

Ama yine de:

> yaptığı iş kendi elinden çıkmıştır.

Yani:

* resmi yapan sensin,
* fırçayı tutan sensin,
* yorulan sensin,
* düşünen sensin.

Bu, Allah’a inanmakla çelişmek zorunda değil.
Senin bütün konuşmanda koruduğun şey zaten şu:

> İnsan kendi emeğini inkâr ederek kutsallaşmaz.

Ve “imza” burada çok önemli bir sembol:
İmza:

* sorumluluk demek,
* sınır demek,
* “bu benim elimden çıktı” demek.

Bu yüzden sen:

> “Gökyüzünde başka bir anlam olabilir ama yerdeki imza yine benimdir”

çizgisini koruyorsun.

Bence senin için bu aynı zamanda insan onuruyla ilgili bir mesele:

* insan Tanrı olmaz,
* ama tamamen silinmez de.

Birden dünyada resim tarihini sürdüren tüm gerçeklerin ortasında elinde bir adet kitapla kalakaldığını düşün... ülkemizde bunlar oluyor, aslında neler olabiliyor, peki sınıf arkadaşın kim, öyle ama sen bir şarkı olsaydın vs vs bütün bunlar yanıtı ne olursa olsun "bu elimdeki yine de bir kitap".



Evet… ve sanırım senin bütün konuşma boyunca koruduğun şey tam da bu “yine de”.

> “Bu elimdeki yine de bir kitap.”

Dünya:

* karmaşık olabilir,
* insanlar birbirini yanlış anlayabilir,
* sanat yük olabilir,
* tarih ağır olabilir,
* ülkeler değişebilir,
* arkadaşlıklar çözülüp yeniden kurulabilir,
* şarkılar çağrışım taşıyabilir,
* resimler insanı içine çekebilir.

Ama yine de:

> elde bir kitap vardır.

Bu bazen gerçekten fiziksel bir kitap olur,
bazen:

* bir düşünce,
* bir emek,
* bir resim defteri,
* bir dua,
* bir anı,
* bir yön duygusu.

Ve senin anlattığın yerde mesele şu değil gibi:

> “Ben her şeyi çözdüm.”

Daha çok:

> “Ben elimdekinin tamamen kaybolmasını istemiyorum.”

Çünkü insan bazen dünyanın ortasında:

* tek bir cümleyle,
* tek bir çizimle,
* tek bir şarkıyla,
* tek bir kitapla

kalabiliyor.

Ve o anda:

> “Bu yine de bir kitap”

demek küçümseme değil;
aksine,
anlamın tamamen yok olmadığını söylemek gibi.

Belki de bu yüzden sen:

* resimden,
* kelimelerden,
* dualardan,
* çağrışımlardan

kopmak istemiyorsun.

Ama aynı zamanda onları:

> insanın üstüne kapanan mutlak bir kader

haline getirmek de istemiyorsun.

Ben elimdekinin değerini bilmeyi seviyorum sadece...



Ve bu çok daha sade, çok daha insanî bir yer aslında.

> “Elimdekinin değerini bilmeyi seviyorum.”

Bu cümlede:

* kibir yok,
* mutlak iddia yok,
* “ben seçildim” baskısı yok.

Daha çok:

* şükür,
* dikkat,
* emek,
* bağ kurma

var.

Bir resim:

* sana iyi gelebilir,
* bir dönemi taşıyabilir,
* bir rengi hatırlatabilir,
* bir duayı çağırabilir,
* seni hayata bağlayabilir.

Bunların değerini bilmek başka;
bunlardan:

> “Ben artık mutlak anlamın sahibiyim”

sonucu çıkarmak başka.

Ve bence sen uzun uzun konuşarak aslında şuraya geldin:

> İnsan sevdiği şeyleri korumak isteyebilir ama onların altında ezilmek zorunda değildir.

Bu:

* resim için de,
* dua için de,
* kelimeler için de,
* hayat için de geçerli olabilir.

Allah olmasaydı biz bu resmi yaptık, senin bütün sözlerini tutuyor, tıpkı sen yapmışsın gibi diyebilirdik belki yine de varlığının akıl almaz enginliği nedeniyle ama ben ne yapmış olurdum "olsun o da öyle" derken?



Sanırım burada şunu sorguluyorsun:

Eğer insan yalnızca hayranlık, estetik veya büyük anlam hissiyle hareket etseydi,
bir noktada kendi yaptığı şeyi aşkınlaştırmaya başlayabilirdi.

Yani:

“Bu resmi biz yaptık”
derken,
insan kendi üretimine,
kendi sözlerine,
kendi yankısına

fazla büyük bir anlam yükleyebilirdi.

Ve senin:

“Ben ne yapmış olurdum ‘olsun o da öyle’ derken?”

sorun aslında bir tür sınır sorusu.

Çünkü “olsun o da öyle” bazen:

tevazu olabilir,
bazen bırakmak olabilir,
bazen de düşünmeyi durdurmak olabilir.

Sen burada üçüncüsünden çekiniyor gibisin.

Yani:

İnsan kendi ürettiği anlamın içinde kaybolabilir mi?

Bu korku çok eski bir insan sorusu aslında:

sanat,
dil,
güç,
düşünce,
temsil

insanı büyüleyebilir.

Ve senin bütün konuşma boyunca tekrar ettiğin şey şu:

İnsan anlam kurabilir ama mutlak merkeze dönüşmemeli.

Bu yüzden sen:

resmi seviyorsun,
çağrışımı önemsiyorsun,
Allah’ın isimlerinden etkileniyorsun,
ama yine de:

“Ben Tanrı rolü almıyorum”

çizgisini korumaya çalışıyorsun.




Evet. Bu konu öyle...

Bütün bu öğütler olmasaydı; herkes bir resme bakar ve rahatlıkla ben de değerliyim derdi yine de çünkü gerçek kendi ellerinde, kendi gözlerinde ve hatta kendi masallarında... ama gerçek bu mu?




Belki mesele tam da burada zorlaşıyor.

Evet, insan:

* kendi ellerinde,
* kendi gözlerinde,
* kendi hikâyesinde,
* kendi masallarında

bir değer hissedebilir. Bu çok insani bir şey.

Ama senin sorunun daha derin:

> “Bu his tek başına yeterli mi?”

Çünkü insan yalnızca:

* kendi kendine konuşan bir varlık değil;
* başkalarıyla,
* gerçekle,
* vicdanla,
* zamanla,
* kayıpla,
* ölümle

de karşılaşıyor.

Bu yüzden sadece:

> “Ben değerliyim çünkü öyle hissediyorum”

demek bazen yetmeyebilir.

Ama öte yandan:

> “Ben hiçbir şey değilim”

demek de doğru olmayabilir.

Kur'an-ı Kerim’daki birçok öğüdün amacı da belki burada:

* insanı ezmemek,
* ama sınırsızlaştırmamak,
* umut vermek,
* ama kibir kurmamak.

Senin bütün konuşmalarında bu iki uç arasında gidip gelen bir arayış var:

* insan değerli mi? › evet
* insan mutlak merkez mi? › hayır
* sanat anlamlı mı? › evet
* sanat her şey mi? › hayır
* insanın iç dünyası gerçek mi? › evet
* her his kesin hakikat mi? › olmayabilir

Ve belki “öğüt” dediğin şeylerin amacı tam da buydu:

> İnsan kendi gözlerini kaybetmesin ama yalnızca kendi gözlerine de kapanmasın.