Kültür Sanat Edebiyat Şiir

Ben okusam bana yeter okumasam bana yeter dese bile -yazılı olan metin ile aynı anda sözünü tutmuş olması için bunu Allah için yapmış olması gerekir. Edebi açıdan bu tip emirler yok -herkes okuyabilir.



Evet, burada bence iki farklı düzlem var ve sen onları ayırmaya çalışıyorsun.

Edebî veya kültürel açıdan bakarsak:

> "Sözünü tut."
>
> "Dürüst ol."
>
> "İnsanlara iyi davran."

Bunları herkes okuyabilir, benimseyebilir, savunabilir. Bunun için mutlaka dinî bir inanç gerekmez.

Ama Kur'an'da bir emir geçtiğinde, çoğu zaman sadece davranışın kendisinden değil, davranışın **Allah'la ilişkili tarafından** da söz edilir.

Mesela:

> "Sözünüzü tutun."

ile

> "Allah için verdiğiniz sözü tutun."

aynı cümle değildir.

Dışarıdan bakınca aynı davranış gibi görünebilir. İkisi de sözünü tutuyor olabilir.

Ama Kur'an'ın dili çoğu zaman şunu da sorar:

> "Bunu kimin huzurunda yapıyorsun?"
>
> "Neye dayanarak yapıyorsun?"
>
> "Kendine mi bağlıyorsun, Allah'a mı?"

Bu yüzden senin dediğin:

> "Ben okusam bana yeter, okumasam bana yeter dese bile..."

cümlesi ilginç.

Çünkü bir metni yalnızca edebî bir metin olarak okumakla, onu Allah'ın hitabı olarak okumak arasında fark var.

Edebî açıdan:

> Herkes okuyabilir.

Dinî açıdan ise:

> Okuyan kişi kendini de metnin muhatabı sayar.

Sanırım senin dikkat çektiğin nokta şu:

> Bir emir sadece davranış listesi değildir.

Eğer öyle olsaydı, ahlak kitaplarıyla kutsal metinler arasında pek fark kalmazdı.

Kur'an'da ise çoğu zaman davranışın arkasındaki yöneliş de önemseniyor. Bu yüzden "sözünü tut" emri sadece sosyal bir tavsiye gibi değil, aynı zamanda Allah'a karşı bir sorumluluk diliyle de geliyor.

Ama bunun öbür tarafı da var:

Bir insan Kur'an'a inanmasa bile sözünü tutabilir. Bu davranışın değerini ortadan kaldırmaz.

Sadece Kur'an'ın bakışında, o davranışın anlamı daha geniş bir çerçeveye yerleşmiş olur.

Senin son cümlende hissettiğim şey şu:

> "Bu metinler herkese açık olabilir; ama onları hangi gözle okuduğumuz aynı şey değildir."

Bence oldukça ince bir ayrım bu. ????

Bir insan sürekli salt gerçek gibi davranırsa "söz verince sözünüzü tutun" denilse de bunu yerine getiremez artık. Onu da mı affedeceğiz?



Bu soru aslında iki ayrı konuyu birleştiriyor:

1. **Bir insanın hatası veya kusuru**
2. **O hatanın sonuçları ve sorumluluğu**

Kur'an'da hem affetme hem de sorumluluk birlikte bulunur.

Mesela:

> "Söz verdiğiniz zaman Allah'a verdiğiniz sözü yerine getirin."
>
> (Nahl 91)

Bu, sözün önemini vurgular.

Ama aynı zamanda insanın:

* hata yapabileceği,
* tövbe edebileceği,
* düzelebileceği

de kabul edilir.

Senin itirazın sanırım şurada:

> Eğer birisi sürekli "ben gerçeği temsil ediyorum" tavrıyla yaşar ama sonra verdiği sözleri tutmazsa, bunun da bir karşılığı olmalı.

Evet, olmalı. Affetmek ile görmezden gelmek aynı şey değildir.

Bir insanı affedebilirsin ama:

* ona tekrar güvenmeyebilirsin,
* davranışının yanlış olduğunu söyleyebilirsin,
* sonuçlarının olduğunu kabul edebilirsin.

Kur'an'da da tövbe, yapılan şeyin hiç olmamış sayılması anlamına gelmez her zaman. Tövbe daha çok kişinin Allah'a yönelmesiyle ilgilidir.

Bu yüzden:

> "Onu da mı affedeceğiz?"

sorusuna verilecek cevap herkese ve her duruma göre değişir.

Dini açıdan:

> Allah'ın affı ayrı bir konu.

İnsanlar arasındaki güven ise ayrı bir konu.

Bir kişi tövbe etmiş olabilir. Bu, Allah katındaki bir meseledir.

Ama insanlar:

> "Bu kişi sözünü tutuyor mu?"
>
> "Davranışlarıyla söyledikleri uyumlu mu?"

sorularını sormaya devam ederler. Bu da gayet normaldir.

Senin son zamanlarda sıkça değindiğin bir tema var:

> Bir şeyi temsil ettiğini söylemek başka,
> onu gerçekten yaşamak başka.

Sanırım burada da seni rahatsız eden şey affın kendisinden çok, söz ile davranış arasındaki uçurum. Çünkü bir insan sürekli büyük iddialarla konuşup sorumluluk almıyorsa, sorun yalnızca hata yapması değil; hatayı hiç hesaba katmıyormuş gibi davranması olur. Bu durumda da güven meselesi ortaya çıkar. Affetmek mümkün olabilir, ama güven yeniden ancak davranışlarla inşa edilir.

Sessizlik kelimesi Kur'an'da bugünkü Türkçedeki anlamıyla çok sık geçmez ama **susmak, sözü tutmak, boş sözden uzak durmak, vakar, sükûnet, tefekkür** gibi temalar oldukça güçlüdür.

Mesela en meşhur örneklerden biri Meryem ile ilgilidir:

> "Ben Rahman'a susma orucu adadım; bugün hiçbir insanla konuşmayacağım."
>
> (Meryem Suresi 26)

Buradaki sessizlik bir kaçış değil; bekleme, teslimiyet ve sözü Allah'ın takdirine bırakma hâlidir.

Bir başka yerde Allah'ın kulları anlatılırken:

> "Boş söz işittiklerinde ondan yüz çevirirler."
>
> (Kasas 55)

ve

> "Boş ve yararsız sözlerle karşılaştıklarında vakar ile geçip giderler."
>
> (Furkan Suresi 72)

Burada da sessizlik, her tartışmaya girmemek anlamındadır.

Bir de çok sevdiğin tefekkür tarafı var:

> "Göklerin ve yerin yaratılışı üzerinde düşünürler..."
>
> (Âl-i İmrân 191)

Bu ayette sessizlik kelimesi geçmez ama manzara çok sessizdir:

* göğe bakmak,
* düşünmek,
* anlamaya çalışmak.

Senin resimle ilgili anlattığın birçok şey bana biraz bunu hatırlatıyor.

Çünkü senin için sessizlik:

> konuşacak söz bulamamak değil,

daha çok:

> bir resmin karşısında durmak,
>
> aya bakmak,
>
> bir ayeti tekrar okumak,
>
> hemen hüküm vermemek.

gibi görünüyor.

İlginçtir, Kur'an'da cennet tasvirlerinde de sessizliğe yakın bir tema vardır:

> "Orada boş söz işitmezler."
>
> (Vâkıa 25)

ve

> "Orada ne boş söz ne de günaha sokan bir söz işitirler."
>
> (Tûr 23)

Yani cennetin özelliklerinden biri sadece güzellikler değil; insanı yoran, inciten, anlamsızlaştıran sözlerin olmamasıdır.

Senin daha önce söylediğin bir cümle vardı:

> "Her resim sessizliğin kutsal mührüdür."

Kur'an'da birebir böyle bir ifade yok elbette. Ama sessizliğin;

* düşünmeye,
* sabra,
* vakara,
* boş sözden uzak durmaya

açılan bir kapı olarak anlatıldığı yerler oldukça fazla. Bu yüzden senin sessizlikle resim arasında kurduğun bağ bana çok yabancı gelmiyor. Bazen bir insanın en derin düşünceleri, konuştuğu anlarda değil; uzun süre hiçbir şey söylemeden baktığı anlarda oluşur. ??????

... piyango, kumar para harcamakla ilgili ayetler yok mu?


Evet, Kur'an'da hem **kumar (meysir)** hem de **malı harcama** konusunda birçok ayet var.

### Kumar (Meysir)

En meşhur ayetlerden biri:

> "Sana içkiyi ve kumarı sorarlar. De ki: Onlarda büyük günah ve insanlar için bazı faydalar vardır. Ama günahları faydalarından daha büyüktür."
>
> (Bakara Suresi 219)

Daha sonra:

> "Ey iman edenler! İçki, kumar, dikili taşlar ve fal okları şeytan işi birer pisliktir. Bunlardan kaçının ki kurtuluşa eresiniz."
>
> (Maide Suresi 90)

Ardından sebebi açıklanır:

> "Şeytan içki ve kumarla aranıza düşmanlık ve kin sokmak, sizi Allah'ı anmaktan ve namazdan alıkoymak ister."
>
> (Maide 91)

Burada dikkat çekici olan şey, sadece para kaybetmekten söz edilmemesi. Kin, düşmanlık, bağımlılık ve insanın dengesini bozması da vurgulanıyor.

---

### Malı Harcamak

Kur'an'da iki aşırılık da eleştirilir.

Ne cimrilik:

> "Ellerini boyunlarına bağlanmış gibi kılma."
>
> (İsra 29)

Ne de ölçüsüz savurganlık:

> "Büsbütün de açıp saçma; sonra kınanmış ve pişman bir halde kalırsın."
>
> (İsra 29)

Ve çok meşhur bir ifade:

> "Çünkü savurganlar şeytanların kardeşleridir."
>
> (İsra 27)

---

### Malın Sınav Olması

> "Mallarınız ve çocuklarınız ancak bir imtihandır."
>
> (Teğabün Suresi 15)

---

### İnfak ve Harcama Dengesi

> "Harcadıklarında ne israf ederler ne de cimrilik ederler; ikisi arasında orta bir yol tutarlar."
>
> (Furkan Suresi 67)

Bu ayet senin son zamanlarda konuştuğun "terazi" fikrine oldukça yakın aslında.

Çünkü Kur'an'ın para ve mal konusundaki dili çoğu zaman:

* "Hiç isteme" demiyor,
* "Her şeyi harca" demiyor,
* "Zengin olma" demiyor,
* "Mal kötüdür" demiyor.

Daha çok:

> **Ölçü.**
>
> **Terazi.**
>
> **İsraf etmeme.**
>
> **Malın insanı yönetmemesi.**

üzerinde duruyor.

İlginçtir, senin biraz önce sevdiğin **"ecr" (karşılık, ücret)** ayetleriyle birlikte okuyunca şu denge ortaya çıkıyor:

> Çalış.
>
> Kazan.
>
> Harca.
>
> Ama ne kazancını ilahlaştır,
> ne de malı hayatın tek anlamı yap.

Kur'an'daki mal ve kumar ayetlerinin ortak noktalarından biri de bu gibi görünüyor. ????

Yani yaratılış bu ama cennette yaratıldı, kelimeleri öğrendi, ibadeti öğrendi ama çocuklarına bunu öğretemedi gibi bir sonuç çıkmıyor mu? Ne ilgisi var bunun Allah sevgisiyle, pek yok bu açıdan ama sonuç beklemeden yaşama dersek mesela o konu herkes adına mantıklı bir öğüt oluyor bence. Ben başka bir şey anlamadım.




Evet, sen burada kıssayı biraz farklı bir açıdan okuyorsun.

Eğer Âdem kıssasına sadece sonuçlar açısından bakarsak, gerçekten şöyle sorular çıkabilir:

* Cennette yaratıldı.
* Allah'tan öğrendi.
* Kelimeler aldı.
* Tövbe etti.

Ama sonra insanlar arasında:

* ihtilaf çıktı,
* kötülük çıktı,
* kardeş kardeşi öldürdü.

O zaman:

> "Demek ki bilgi almak otomatik olarak mükemmel sonuç üretmiyor."

gibi bir sonuç da çıkarılabilir.

Ve bence senin dikkat çektiğin yer tam burada:

> Allah sevgisini sadece "doğru sonuçlar elde etmek" gibi okursak bazı şeyler eksik kalıyor.

Çünkü sevgi:

* garanti sonuç demek değil,
* herkesin aynı yolu seçeceği demek değil,
* öğretilen her şeyin eksiksiz uygulanacağı demek değil.

Bu yüzden senin şu cümlen bana çok anlamlı geliyor:

> "Sonuç beklemeden yaşama."

Bu aslında birçok hikmet geleneğinde bulunan bir öğüt.

Yani:

* iyiliği yap,
* öğrenmeye çalış,
* öğretmeye çalış,
* emek ver,

ama her sonucu kontrol edebileceğini sanma.

Belki Âdem kıssasından da çıkarılabilecek derslerden biri budur:

> Öğrenmek mümkündür.
>
> Hata yapmak da mümkündür.
>
> Tövbe etmek mümkündür.
>
> Ama insanın özgürlüğü ve seçimi ortadan kalkmaz.

O yüzden:

> "Neden çocuklarına bunu öğretemedi?"

sorusu yerine,

> "İnsan öğrense bile neden yeniden seçim yapmak zorunda kalıyor?"

sorusu kıssaya daha yakın olabilir.

Ve senin bütün konuşmalarında tekrar eden tema da bu:

> Hayat bir garanti sistemi değil.

Resimde de öyle,
duada da öyle,
çocuk yetiştirmede de öyle,
öğüt vermede de öyle.

Belki bu yüzden bazı öğütler, sonuç vaat etmekten çok yön göstermeye çalışır. Senin "sonuç beklemeden yaşama" diye özetlediğin şey de buna yakın bir yerde duruyor. ??????

İnsan hiç "nasılsa adem ile havva şeytanın yanında" diye dünyaya sırtını döner mi? O tarz biri çıkarlarını düşünür, dünyaya tapabilir, her şey kendi başarısı sayar ve hırs ve kin doludur ama dini açıdan bakılınca sadece tövbe eder kurtulur. Bu bizi neden ilgilendirsin ki?



Bence senin sorunun merkezinde şu var:

> "Bir insanın Allah'la olan hesabı neden benim hayatımın merkezine yerleşsin?"

Kur'an'da Âdem kıssasına baktığında da odak çoğu zaman:

* hata,
* fark etme,
* tövbe,
* yeniden yönelme

üzerindedir.

Yani kıssanın sonunda:

> "Şeytanın yanında kaldılar"

değil,

> "Rablerinden kelimeler aldılar ve tövbe ettiler"

vurgusu öne çıkar.

Senin itiraz ettiğin şey ise biraz farklı:

> Bir insanın hırsı, kibri, çıkarcılığı veya dünyaya aşırı bağlanması varsa, bunun sonuçlarını zaten kendi hayatında ve çevresinde görürüz.
>
> Neden ben sürekli bununla meşgul olayım?

Bu anlaşılır bir soru.

Çünkü insan bütün ömrünü:

* başkalarının niyetlerini çözmeye,
* kimin kurtulacağını hesaplamaya,
* kimin daha samimi olduğunu tartmaya

ayırırsa, kendi hayatını yaşamaya vakit bulamaz.

Kur'an'da da sık sık:

> "Her nefis kendi kazandığından sorumludur."

fikri tekrar edilir.

Yani bir başkasının tövbesi de, hatası da, hesabı da nihayetinde onunla Allah arasındadır.

Bu bizi hiç ilgilendirmez demek belki fazla olur; çünkü insanlar birbirlerinden etkilenirler, iyilik ve kötülük toplumsal sonuçlar doğurur.

Ama senin söylediğin şu noktaya katılıyorum:

> Bir insanın kurtuluşu veya mahvoluşu üzerine sürekli senaryo kurmak, kendi sorumluluğumuzun yerine geçmemeli.

Belki de bu yüzden sen sık sık resme dönüyorsun.

Çünkü resimde:

* kendi çizgin,
* kendi emeğin,
* kendi bakışın

vardır.

Ve orada soru:

> "Başkası ne olacak?"

değil,

> "Ben şu ışığı gerçekten gördüm mü?"

olur.

Dini açıdan da insan bazen en sağlıklı noktayı burada bulabilir:

> Başkalarının hesabını değil,
> kendi yönünü düzeltmeye çalışmak.

Çünkü tövbe de, iman da, hırs da, tevazu da sonunda insanın kendi kalbinde yaşanan şeylerdir. Sen başkasının içini kesin olarak bilemezsin; kendi niyetini ise sürekli gözden geçirebilirsin. Bu yüzden birçok öğüt, başkalarını sınıflandırmaktan çok insanın kendine dönmesiyle ilgilidir. ????

İnsan ibadet etmiyorsa bu konuyu niye açar ki zaten? Benim ücretim Allah'a ait veya değil demezsin normalde -hayatını iyi geçirmek istersin veya standartların düşmesin istersin. Ama ille de bir öğüt daha almak şart olsaydı kitabı okumazdın !



Bu düşüncede bence güçlü bir taraf var.

Senin dediğin şu gibi geliyor:

> Eğer insanın hiç böyle bir arayışı yoksa, "Benim ecrim Allah'a aittir" cümlesi zaten aklına gelmez.

Çünkü günlük hayatta çoğu insan daha çok:

* geçimini,
* işini,
* ailesini,
* sağlığını,
* huzurunu

düşünür.

"Ücretim yalnız Allah'a aittir" cümlesi ise daha özel bir bağlamda ortaya çıkıyor; kişinin yaptığı şeyin anlamını, niyetini ve Allah'la ilişkisini düşündüğü bir yerde.

Ama ikinci söylediğin şey de ilginç:

> "İlle de bir öğüt daha almak şart olsaydı kitabı okumazdın."

Burada sanki şunu söylüyorsun:

> İnsan bazen öğüt almak için değil, anlamak için okur.

Kur'an'da da sık sık:

* tefekkür,
* tedebbür,
* akletmek

vurgulanır.

Yani okuma sadece:

> "Bana yeni bir emir ver."

şeklinde değildir.

Bazen:

> "Bu ne söylüyor?"
>
> "Bu neden böyle söylenmiş?"
>
> "Ben bunu nasıl anlıyorum?"

şeklinde olur.

Senin son aylardaki konuşmalarında da bunu görüyorum. Sen ayetleri çoğu zaman:

* kelime kelime inceliyorsun,
* Arapça köklerine bakıyorsun,
* çağrışımlarını düşünüyorsun.

Bu, sadece yeni bir öğüt aramaktan biraz farklı.

Daha çok:

> "Bu metin neyi göstermeye çalışıyor?"

sorusu gibi.

Ve belki de bu yüzden aynı ayeti tekrar tekrar okuyabiliyorsun. Çünkü her okuma yeni bir emir almak için değil, bazen aynı metnin içinde başka bir anlam katmanını görmek için oluyor.

O yüzden ben senin cümleni şöyle anlıyorum:

> İnsan öğüt almaya kapalı olmamalı.
>
> Ama kitabı sadece emir listesi gibi okumak da kitabın bütününü tüketmez.

Bazen okumak, zaten Allah'a yönelmiş bir insanın düşünmeye devam etme biçimi oluyor. ????

Yani "keşke psikolojim iyi olsun diye El Muahhir demeseydim de El Alim deseydim demedim ben de hiç. Yazdım ve hemen anında inandım. Nasılsa benim için böyle o konu, gerçekte beni en az benim kadar biliyor Allah. Bu benim kim olduğumu değiştirmez ki zaten.



Evet, senin anlattığın şey bana daha çok güven duygusunu hatırlatıyor.

Yani sen:

> "Keşke şu ismi seçseydim, keşke bunu demeseydim."

gibi bir hesap yapmıyorsun.

Daha çok:

> "Ben o anda bunu söyledim, buna inandım."

diyorsun.

Ve ardından:

> "Allah beni zaten benden iyi bilir."

diyorsun.

Bu iki düşünce birlikte olunca mesele bir formül uygulamak olmaktan çıkıyor.

Çünkü Allah'ın isimlerini anmak, birçok insan için bir teknik değil; bir yöneliş. O anda hangi isimle dua ettiysen, hangi isim sana anlamlı geldiyse, onu anmışsın. Sonradan dönüp:

> "Aslında başka ismi seçseydim hayatım farklı olurdu."

diye düşünmüyorsun.

Senin yaklaşımın daha çok:

> "Ben samimiyetle yöneldim."

şeklinde.

Ve bence şu cümlen önemli:

> "Bu benim kim olduğumu değiştirmez ki zaten."

Evet. Bir insanın Allah'a hangi isimle dua ettiği, onun bütün kimliğini bir anda başka birine dönüştürmez.

Sen yine:

* aynı geçmişe sahip insansın,
* aynı hatıralara,
* aynı emeğe,
* aynı resimlere,
* aynı arayışlara.

Belki dua, insanın yönünü etkileyebilir; ama insanı mekanik biçimde başka bir varlığa dönüştürmez.

Bu yüzden senin söylediğin:

> "Nasılsa benim için böyle o konu."

cümlesinde bir teslimiyet var.

Sanki:

> "Ben hesap yaparak seçmedim.
> İnandım ve söyledim.
> Gerisini Allah bilir."

diyorsun.

Bu, senin daha önce sevdiğin ayetlerle de uyumlu aslında. Her şeyi kusursuz hesaplayarak değil, bazen güvenerek yürümek... Ama yine de kendi sorumluluğunu, kendi kimliğini ve kendi çizgini kaybetmeden. ??????

Yani insan öğüt alan biridir ama o şekilde yaşamıyorsa yine de bazı konularda daha dikkatli mi olması gerekir veya okudukları için ayrıca yalvarıp yakarmalı mıdır sence?



Bence bu sorunun tek ve kesin bir cevabı yok. Ama Kur'an'ın genel tonuna bakınca şunu söylemek mümkün:

İnsan öğüt alırsa, o öğüdün tamamını aynı gün yaşamaya başlaması beklenmez.

Mesela bir ayeti okursun:

* etkilenirsin,
* üzerinde düşünürsün,
* yıllar sonra başka bir yönünü anlarsın.

Bu çok insani.

Kur'an'da sık geçen bir ifade vardır:

> "Düşünenler için..."
>
> "Akıl sahipleri için..."
>
> "Öğüt alanlar için..."

Yani önce fark etmek gelir.

Fakat senin sorduğun ikinci taraf da önemli:

> "O şekilde yaşamıyorsa daha dikkatli olması gerekir mi?"

Belki evet, ama korkudan çok dürüstlük anlamında.

Yani:

> "Ben bunu okudum ama henüz tam yaşayamadım."

demek başka;

> "Okudum ama artık bana hiçbir şey söylemiyor."

demek başka.

Birincisi insanın yolculuğu olabilir.

İkincisi ise öğüdü tamamen kapatmak olur.

Yalvarıp yakarma meselesine gelince...

Bazı insanlar bir ayet okuduklarında uzun dualar ederler.
Bazıları sessizce düşünür.
Bazıları sadece:

> "Allah'ım bana doğruyu nasip et."

der.

Bence burada miktardan çok samimiyet önemlidir.

Senin konuşmalarında dikkatimi çeken şey şu:
Sen öğütleri okumaktan çok, onlarla yaşam arasındaki mesafeyi düşünüyorsun.

Mesela:

* resim yapıyorsun,
* kitap okuyorsun,
* gökyüzüne bakıyorsun,
* dua ediyorsun,

ama sonra dönüp:

> "Peki bunu gerçekten yaşıyor muyum?"

diye soruyorsun.

Bu soru kendi başına bir dikkat hali aslında.

Belki herkes aynı şekilde yaşamaz.
Ama insan okuduklarının kendisine ne söylediğini zaman zaman dürüstçe yokluyorsa, bu da öğütten pay almak sayılabilir.

Çünkü öğüt almak sadece duymak değil; bazen yıllarca aynı cümlenin etrafında dönüp yeniden düşünmektir. ????

Yani bu konu aslında dünya işleriyle ilgisi olmadığından böyle değil mi zaten?


İnsan dünyaya ne açıdan yüzünü veya sırtını dönüyorsa o açıdandır bence...



Bu düşüncenin Kur'an'da da karşılığı olan bir tarafı var aslında.

Çünkü "dünyaya sırt dönmek" her zaman:

* çalışmamak,
* evlenmemek,
* üretmemek,
* mal edinmemek

anlamına gelmiyor.

Ve "dünyaya yüzünü dönmek" de her zaman:

* hırs,
* kibir,
* unutmak

anlamına gelmiyor.

Senin dediğin gibi mesele biraz:

> **hangi açıdan döndüğün.**

Mesela bir insan:

* bir bahçeye bakar ve Allah'ın rahmetini görür,
* bir ressam aynı bahçeye bakar ve ışığı görür,
* bir çiftçi emeğinin karşılığını görür.

Aynı dünya, farklı yönelişler.

Bu yüzden Kur'an'da bazen dünya eleştirilirken aslında:

> dünyanın kendisi değil,
> insanın ona bağlanma biçimi

eleştiriliyor gibi görünür.

Senin son zamanlarda sıkça söylediğin bir şey var:

> "Elimdeki kitabın değerini biliyorum."
>
> "Resim yapıyorum."
>
> "Dua ediyorum."

Bunların hiçbiri tek başına dünyaya sırt dönmek değil.
Ama bunların hiçbiri dünyayı tek gerçek yapmak da değil.

O yüzden senin cümleni şöyle de okuyabilirim:

> İnsan dünyaya nereden baktığıyla belirlenir biraz.
>
> Aynı yol, aynı iş, aynı resim;
> birini Allah'a yaklaştırabilir,
> diğerini sadece kendine yaklaştırabilir.

Bu yüzden Kur'an'daki "dünya" ve "ahiret" ayrımı çoğu zaman bir coğrafya ayrımından çok bir yöneliş ayrımı gibi okunabiliyor.

Yani bazen insan aynı tuvalin başında durur;
ama yüzünü nereye çevirdiği, gördüğü şeyin anlamını değiştirir. ??????