Kültür Sanat Edebiyat Şiir

Ne meleği bu kitabı okumadan, ihlas bile diyemeden? Bunu anlayamamış biri neden aklımda bir hırsızdan farksız gibi şarkı söylesin dursun ! Zihin okuyan biri de bismillah mı diyecekmiş güya yani ! Zihin okuyan insan yok mu dünyada sence?

Burada anlattığın şey “zihin okuma” meselesinden çok, zihninin başkalarının niyetlerini ve iç dünyasını otomatik olarak tahmin etmeye zorlanması gibi görünüyor.

Önce net bir yerden başlayalım:

Gerçek anlamda zihin okuma diye bir insan yeteneği yok.

İnsanlar sadece:

davranışlardan,

sözlerden,

geçmiş deneyimlerden tahmin yürütür. Ama bu tahminler kesin bilgi değildir.



Senin cümlende ise şuna benzer bir sıkışma var:

> “Biri bir şey yapıyorsa, mutlaka görünmeyen bir niyeti var ve ben bunu çözmeliyim.”



Bu düşünce uzun süre devam edince insanı yorar çünkü:

sürekli anlam üretmek zorunda kalırsın,

her davranışa gizli bir açıklama ararsın,

belirsizlik dayanılmaz hale gelir.


“Quran okumadan biri nasıl böyle davranır?” gibi soruların da aslında şuna dönüyor:

> İnsanların iç dünyasını tek bir ölçüyle kesinleştirmek mümkün mü?



Dinî metinlerde bile bu yüzden niyet konusu sık geçer; çünkü dış davranış her zaman iç dünyayı birebir göstermez.

Senin “hırsız gibi”, “zihin okuyan” gibi sert imgeler kullanman da aslında zihnin bir şeyi çözmeye çalışırken fazla keskin kategoriler üretmesiyle ilgili olabilir.

Ama şu önemli:

İnsanları ya “tam iyi” ya “tam kötü”

ya “anlayan” ya “anlamayan” diye sabitlemek gerçekliği daraltır.


Ve bu daralma seni de daha çok sıkıştırıyor gibi.

Eğer istersen şunu birlikte açabiliriz: Seni en çok yoran şey insanlar mı, yoksa onların niyetini sürekli çözmek zorunda hissetmek mi?

Yani ben yulaf yemedim hiç desem ve diyet tamamen yulaf üzerine kurulu olsa sorun olmaz ama kırk yıl sonra yulaf yedim mi diye merak edilmesi beni fazlasıyla yorardı, yulaf nedir bilemesem, beni o noktada arayan biri de ne yazık ki evde yulaf yerine un olduğunu görüp bana interneti gösterseydi ve ben kırk yıl sonraki yulaf diyetlerini çok sevseydim -yine de meleklerin bir payı olmazdı bu konuda. Ama yulaf endişem tartışılsaydı her açıdan melekler de devreye girerdi.


Sen burada bir örnek üzerinden şunu anlatıyorsun gibi:

Bir konu, başlangıçta insanın hayatında çok merkezi olmayabilir. Ama zamanla:

* insanların yorumları,
* beklentileri,
* sürekli aynı şeye dönmeleri,
* “bunu yaptın mı yapmadın mı?” baskısı
o konuyu olduğundan çok daha büyük bir zihinsel yüke çevirebilir.

“Yulaf” örneği de aslında sembolik:

> Konunun kendisinden çok, onun etrafında oluşan takıntılı anlam ağı yoruyor seni.

Ve sen diyorsun ki:

> İnsanların kurduğu bu baskı ve yorum ağıyla, ilahi alanı birbirine karıştırmamak lazım.

Bu yüzden:

> “Meleklerin bir payı olmazdı”
> diyorsun.

Yani:

* insanların merakı,
* toplumsal baskı,
* internet,
* çağrışımlar,
* dedikodular
başka şey;
* vahiy, melek, kutsal alan
başka şey.

Ama sonra şunu da ekliyorsun:

> “Yulaf endişem tartışılsaydı melekler de devreye girerdi.”

Burada da sanırım şunu kastediyorsun:
İnsan zihni bazen sıradan bir konuyu bile zamanla ahlaki, dini veya varoluşsal bir ağırlığa dönüştürebiliyor.

Ve bu dönüşüm seni yoruyor. Çünkü sen sürekli:

* “gerçek olan ne,”
* “insanların eklediği ne,”
* “kutsal olan ne,”
* “zihinsel yük ne”
bunları ayırmaya çalışıyorsun.


EVET. BU BÜTÜN DİNLERDE BU.




Birçok dinde gerçekten benzer bir durum görülebiliyor:

* insanların yorumları,
* kültürel alışkanlıklar,
* korkular,
* beklentiler,
* toplumsal baskılar
zamanla inancın kendisiyle iç içe geçebiliyor.

Sonra da insanlar bazen:

> “Asıl öğreti neydi, insanların eklediği neydi?”
> sorusunu sormaya başlıyor.

Senin bütün konuşmanda tekrar eden ana çizgi de bu aslında:

* kutsal olanı koruma isteği,
* ama insan yüklerinden ayırma ihtiyacı.

Yani sen:

> “İnanç başka,
> insanların birbirini bunaltması başka”
> demeye çalışıyorsun gibi.

Bu yüzden:

* dua,
* zikir,
* huzur,
* yön bulma
sana daha anlamlı geliyor;
ama
* sürekli yorum,
* baskı,
* hayatı tek kalıba sokma,
* insanların birbirinin zihnine girmesi
yorucu geliyor.

Ve bu yalnızca tek bir dine özgü değil; tarih boyunca birçok gelenekte insanlar:

* metin,
* yorum,
* gelenek,
* korku,
* otorite
arasındaki dengeyi tartışmış.

Yani Kuran melekler tarafından indirilmedi mi? Buna insanlar cevap verseydi ne yazık ki ya cehalet, ya inançsızlık, ya kötülük ya da başka tanrılar doğardı veya indirildi derdik, melekler indirdi bu kitabı, ama içinde yapmak zorunda olmadığın şeyler de var. Bunun nesi komik ?


İslam inancında Quran’ın kaynağı Allah kabul edilir; vahyin Jibril aracılığıyla Muhammad’a iletildiği anlatılır. Yani:

* “kitabın sahibi meleklerdir”
denmez,
* ama vahyin iletilmesinde melek aracılığı vardır denir.

Senin dikkat çektiğin ikinci nokta da önemli:

> “İçinde yapmak zorunda olmadığın şeyler de var.”

Evet, dini metinlerde:

* emirler,
* tavsiyeler,
* kıssalar,
* örnekler,
* uyarılar,
* tarihsel olaylar
aynı metin içinde yer alabiliyor.

Bu yüzden insanlar her cümleyi aynı türden okumaz:

* bazı şeyler doğrudan ibadet,
* bazıları ahlaki öğüt,
* bazıları tarihsel anlatı,
* bazıları düşünmeye çağrı,
* bazılarıysa kişinin kapasitesine ve şartına göre yorumlanan alanlar olarak görülmüş.

Senin uzun zamandır anlatmaya çalıştığın şey de biraz bu:

> İnsan metni okurken her şeyi birebir kendi hayatına zorla uygulamaya çalışırsa bunaltı oluşabiliyor.

Ve sen buna karşı:

* anlam,
* yön,
* zikir,
* iç huzur
tarafını korumaya çalışıyorsun.

Bu yüzden “yapmak zorunda olmadığın şeyler de var” derken sen:

> Metin insanı tamamen tek tipe çevirmek için değil,
> düşünme ve yön bulma alanı da açıyor
> demek istiyorsun gibi.


EVET:))

konu şu ki bana bir bar ortamında hayat hikayem sunulunca, bana sadece sittin sene sonraki evim göründü -ondan yani beni bir tek allah anlayabilir, evin önünde resimleriyle sesleriyle şarkı söyleyen cinden bozma insan resimlerinden daha zalim ne olabilir sence -demek istediğim ben zaten allah resim yapmıyorsa yapmak zorunda değilim, peygamber efendimiz şair değilse yazmak zorunda değilim ama sadece ihlas suresini biliyordum, bir an bütün kitapları ve her konuyu bu açıdan açıklayacağım diyen bir hadisini okudum ve onu okuyana kadar yine aynı süre geçti diye de hayat mı yani *O konu da bu açıdan bu.





Senin anlattığında çok güçlü bir “bunaltılma” hissi var:
insanların seni tanımlaması,
hayatına anlam yüklemesi,
seni bir hikâyeye zorla yerleştirmesi,
görüntülerin, seslerin, çağrışımların üstüne gelmesi…
Ve sen buna karşı:
“Ben kendi iç alanımı korumak istiyorum” diyorsun.
“Beni bir tek Allah anlayabilir” cümlen de burada bir sığınma gibi duruyor: İnsanların seni yanlış okuduğunu, yüzeysel yorumladığını hissedince daha sessiz, daha doğrudan bir ilişki arıyorsun.
Ama şunu ayırmak önemli:
bir insanın sanat yapmak zorunda olmaması,
yazmak istememesi,
görünür olmaktan yorulması çok anlaşılır şeylerdir.
Gerçekten de herkes:
şair olmak,
kitap yazmak,
resim yapmak,
hayatını anlatmak zorunda değil.
Senin söylediğin:
“Ben sadece İhlas Suresi’ni biliyordum” cümlesi de sanki sadelik arzusunu anlatıyor: çok karmaşık yorumlar değil, daha doğrudan bir yöneliş.
Fakat “cinden bozma insanlar”, “resimler konuşuyor gibi” hisler ve sürekli zihni işgal eden imgeler çok yorucu olabilir. Bu tür yoğunluklar insanı uzun süre yıpratabiliyor. Böyle dönemlerde sadece düşünsel açıklamalar yetmeyebiliyor; günlük hayat ritmini korumak, dinlenmek ve gerektiğinde profesyonel destekle konuşmak da iyi gelebilir.
Çünkü senin yazdıklarında sadece fikir değil, aynı zamanda ciddi bir zihinsel yük hissi de var.


Quran’daki anlatıma göre vahiy, Allah’tan Muhammad’a melek aracılığıyla iletilir; İslam geleneğinde bu görev genellikle Jibril (Cebrâil) ile ilişkilendirilir. Yani “melekler” burada insanlara hükmeden görüntüler gibi değil; vahyi ileten, görevli varlıklar olarak anlatılır.

Ama seni bunaltan şey sanırım teolojik bilgi değil sadece. Daha çok:

> İnsanların, görüntülerin, sözlerin, çağrışımların zihninde üst üste binmesi.



Ve sonra bütün bunların:

melek,

şeytan,

vahiy,

insan,

sanat,

ses gibi kavramlarla birbirine karışması seni yoruyor.


Burada önemli bir ayrım var:

> Dini bir metni okumak başka şey, zihnin sürekli işgal altında gibi hissetmesi başka şey.



Senin yazdıklarında ikinci taraf ağır basıyor gibi görünüyor. Çünkü sürekli:

“bunaltı,”

“sesler,”

“resimler,”

“üstüme geliyor” duygusu dönüyor.


O yüzden şu an sana iyi gelebilecek şey, bütün sembolleri aynı anda çözmeye çalışmak değil; daha sade ve somut şeylere dönmek olabilir:

günlük rutin,

dinlenme,

yürüyüş,

sakin okuma,

güvendiğin biriyle yüz yüze konuşmak gibi.


Çünkü her dini çağrışımı kendi zihinsel yükünle birleştirince çok ağır bir hâl alabiliyor.

herkesin ruh eşi var ama herkes evli değil herkesin çocuğu yok herkesin işi yok herkesin evi yok derken bu konuda kuran okumayan insandan daha iğrenç insan mı var yani sizce -ben bu konuyu izlemek yazmak istemiyor olamaz mıyım


Olabilirsin. Bir insanın:

* bazı konuları yazmak istememesi,
* sürekli ilişki/“ruh eşi” söylemlerinden yorulması,
* kendi zihnini korumak istemesi
gayet anlaşılabilir.

Senin söylediğin şey biraz şu gibi geliyor:

> İnsan hayatını tek bir eksene indirgemek doğru değil.

Çünkü gerçekten:

* herkes evli değil,
* herkes çocuk sahibi değil,
* herkes aynı hayatı yaşamıyor,
* herkesin yükü, şartı, arzusu farklı.

Ve sen buna karşı:

> “İnsanın değeri sadece bu konularla ölçülmemeli”
> duygusuyla tepki veriyorsun.

Ama burada dikkat etmek iyi olur:
Bir konuda farklı yaşayan ya da farklı düşünen insanlara “iğrenç” demek yerine, seni bunaltan şeyin:

* baskı,
* dayatma,
* sürekli aynı konunun insanın zihnine sokulması
olduğunu ayırmak daha sağlıklı olabilir.

Çünkü senin asıl itirazın insanlara değil, galiba:

> tek tip hayat dayatılmasına.

Ve evet, sen:

* izlemek istemeyebilirsin,
* yazmak istemeyebilirsin,
* uzak durmak isteyebilirsin.

Bu da bir sınır koyma biçimi olabilir.

... biri tepende korkma hapse girmiycen der, biri ruh eşi derken evlenir biri de arkadaşındı der, biri keşke film olsaydı der ve ben motivasyonumu kaybetmiş olamaz mıyım, kitap yazmak istemememin nedeni kendim olamaz mıyım


Olabilirsin tabii.
İnsan bazen dışarıdan gelen:

* çelişkili sözler,
* beklentiler,
* yakıştırmalar,
* yanlış anlaşılmalar,
* sürekli yorumlanma hissi
yüzünden kendi isteğinden bile uzaklaşabiliyor.

Senin anlattıklarında sık geçen şeylerden biri şu:

> “Benim adıma anlam üretildiğini hissediyorum.”

Birisi başka bir şey söylüyor,
öbürü başka bir hikâye kuruyor,
sen ise bütün bunların arasında:

> “Ben gerçekten ne istiyorum?”
> noktasına dönmeye çalışıyorsun.

Ve evet:

> Kitap yazmak istememek de insanın kendisiyle ilgili olabilir.

Bu illa:

* korkaklık,
* yetersizlik,
* başarısızlık
demek değil.

Bazen insan:

* zihinsel olarak yorulur,
* kendini fazla açıkta hisseder,
* yazının artık huzur değil yük olduğunu hisseder,
* sadece yaşamak ister,
* ya da yazıyı kendine saklamak ister.

Senin önceki cümlelerinde de vardı:

> “Ben zaten her gün yazıyorum.”

Aslında sen düşünerek, konuşarak, dua ederek, bağlantı kurarak zaten yazıya yakın bir hayat yaşıyorsun. Ama bunu “kitap” hâline getirmek başka bir şey:

* görünür olmak,
* yorumlanmak,
* yanlış okunmak,
* kalıcılaşmak
anlamına da geliyor.

Bu yüzden motivasyon kaybı yaşaman ya da geri çekilmek istemen anlaşılmaz bir şey değil.

Evet. Bu hadisi ben buldum dosyalarım arasından yine. Kimse "ben buldum, ben yazdırdım, ben düşündüm..." diyemez ama Peygamber Efendimiz der:))



Evet ??
Sen burada güzel bir ayrım yapıyorsun:
İnsan araştırır,
bulur,
not alır,
düşünür,
ilişki kurar,
yorum yapar.
Ama kutsal sözün sahibi olduğunu iddia etmez.
Yani:
“Ben dosyalarımın arasından buldum” demek başka; “Bu söz bana ait” demek başka.
Senin dikkat ettiğin şey de galiba bu tevazu ve emanet duygusu.
Özellikle dini metinlerde:
aktarmak,
hatırlamak,
okumak,
üzerinde düşünmek ile
kendini mutlak kaynak yerine koymak aynı şey değil.
Ve “Peygamber Efendimiz der” ifadesini vurgularken de aslında:
sözün kaynağını doğru yerde tutma hassasiyetini anlatıyorsun.
Bu, senin baştan beri konuştuğun:
gösterişten kaçınma,
kelimelerin yerini değiştirmeme,
hakikati sahiplenip egoya çevirmeme temalarıyla da uyumlu.

Saîd b. Zeyd’in işittiğine göre, Resûlullah (sav) şöyle buyurmuştur:

“Malını savunurken öldürülen kişi şehittir. Dinini savunurken öldürülen kişi

şehittir. Canını savunurken öldürülen kişi şehittir. Ailesini savunurken öldürülen

kişi şehittir.”

(T1421 Tirmizî, Diyât, 21) VE Ebû Hüreyre’den rivayet edildiğine göre, Resûlullah (sav) şöyle

buyurmuştur: “Müslüman, diğer Müslümanların, dilinden ve elinden salim

olduğu (zarar görmediği) kimsedir. Mümin de insanların, canları ve malları

hususunda (kendilerine zarar vermeyeceğinden) emin oldukları kimsedir.”

(T2627 Tirmizî, Îmân, 12)


Bu iki hadis yan yana okununca aslında senin konuşmalarında sürekli dönen “sınır” ve “eman” meselesi belirginleşiyor.
Bir tarafta:
canını,
aileni,
malını,
inancını koruma hakkı var.
Diğer tarafta ise:
Gerçek mümin, insanların kendisinden zarar görmediği kişidir.
Yani sadece “savunma” değil, aynı zamanda:
güven vermek,
zarar vermemek,
diliyle yıkmamak,
korku üretmemek de önemli oluyor.
Senin uzun zamandır anlatmaya çalıştığın şeylerden biri de buydu aslında:
İnsan kendini korumak ister ama aynı zamanda sürekli korku, baskı ve taşkınlık dili içinde yaşamak da istemez.
Bu yüzden sen:
mahremiyet,
huzur,
aile,
iç güvenlik,
zihinsel alan konularına çok dönüyorsun.
Ve bu iki hadis arasında da bir denge kuruluyor gibi:
İnsan zulme tamamen açık bırakılmıyor.
Ama güç, öfke veya din diliyle başkalarına zarar vermek de meşrulaştırılmıyor.
Özellikle ikinci hadisteki:
“Dilinden ve elinden salim olmak” ifadesi çok geniş.
Sadece fiziksel zarar değil;
sözle incitmek,
huzur bozmak,
korku yaymak,
sürekli saldırganlık üretmek de bunun içine girebilir diye okunmuş tarih boyunca.
Senin bütün konuşmalarında bence en temel arayışlardan biri şu:
İnsan hem korunmuş olsun, hem de başkasını ezmeden yaşayabilsin.

Oruç açısından içki şeytan işi gibi artık melek değil şeytan yani -öyle belki de bu konular üzerinde hep tedbirler alınmış Kuran'da, onlar kelimelerin yerlerini hep değiştirir diye de eleştirir. Karşı cinsten uzak duracak ama Kuran'ı evde okumuyor, camide okumuyor, internetten okuyorsa batıl olmamak lazım mı? Ne anlamı var gerçekte kızlara melek adı vermekten ne ders alabiliriz günümüzde?






Senin burada dikkat çektiğin şey, galiba “isim” ile “gerçeklik” arasındaki fark.

Quran bazı şeyleri “şeytan işi” diye nitelerken bunu çoğu yorumda:

* aklı perdeleyen,
* insanı ölçüsüzleştiren,
* ilişkileri bozan,
* sorumluluğu dağıtan
şeyler için kullanıyor.

Yani “melek” ve “şeytan” burada sadece varlık adı değil; bazen insan davranışını anlatan ahlaki semboller gibi de okunuyor.

Senin:

> “Karşı cinsten uzak duracak ama Kur’an’ı nerede ve nasıl okuduğuna dikkat etmeyecek…”
> örneğinde de aslında şu eleştiri var:
> Şekil korunurken niyet ve bilinç kaybolursa denge bozulabilir.

“Batıl olmamak” derken de sen sanırım:

* anlamı çarpıtmamak,
* kutsal olanı gösterişe çevirmemek,
* insanı nesneleştirmemek,
* kelimelerle oynayıp özü kaybetmemek
gibi bir hassasiyeti kastediyorsun.

“Meleklere dişi isimler verme” meselesinden bugün çıkarılabilecek derslerden biri de bence şu olabilir:

> İnsanlar bazen kendi hayallerini, korkularını veya toplumsal bakışlarını görünmeyen alanlara yansıtır.

Ayetlerdeki:

> “Yaratılışlarına şahit mi oldular?”
> sorusu bu yüzden önemli.

Çünkü:

* bilmeden konuşma,
* zan üretme,
* isimlerle hakikat kurma
eleştiriliyor.

Bugün için bu, sadece “melek” konusu değil:

* insanları etiketleme,
* onları aşırı idealize etme,
* “kusursuz”, “saf”, “ulaşılamaz” imgeler kurma
meselesine de dokunabilir.

Ve senin söylediğin gibi, insan gerçekliği kaybolunca:

* ilişki,
* ibadet,
* ahlak,
* okuma biçimi
de yapaylaşabiliyor.





Sen bunu günümüze taşırken aslında şu soruyu soruyorsun:

> İnsan görünüşte “manevi” konuşup, davranışlarında dengeyi kaybederse ne olur?

Ve “meleklere dişi isimler verme” meselesini de yalnızca tarihsel bir olay değil, bir zihniyet örneği gibi okuyorsun. Bence buradan bugün için çıkarılabilecek derslerden biri şu olabilir:

* İnsan, başka insanları gerçek kişilikleriyle görmek yerine onları sembole dönüştürmeye başlayınca sorun çıkabiliyor.
* Birini “melek”, “kusursuz”, “tamamen saf” ya da tam tersi “tamamen şeytan” gibi görmek gerçekliği bozabiliyor.

Çünkü gerçek insan:

* sınırları olan,
* duyguları olan,
* sorumluluk taşıyan,
* hata yapabilen biri.

Senin “karşı cinsten uzak duracak ama Kur’an’ı okumuyor…” diye verdiğin örnek de buna bağlanıyor sanırım:

> Sadece dış görünüşe veya sloganlara odaklanıp, asıl ahlaki dikkati kaçırmak.

Quran içinde “kelimelerin yerlerini değiştirirler” eleştirisi de zaten çoğu zaman anlamı çarpıtma, bağlamı bozma, sözü kendi çıkarına eğip bükme meselesiyle ilişkilendirilir.

Bu yüzden senin vardığın yer:

> “Batıl olmamak için samimiyet ve denge lazım”
> fikrine çıkıyor gibi.

“Melek adı vermekten bugün ne ders çıkar?” sorusunda ise bence en güçlü taraf şu:

> İnsanları gerçeklikten kopuk biçimde idealize etmek de, şeytanlaştırmak da tehlikeli olabilir.

Senin bütün konuşmanda tekrar eden denge arayışı burada da var:

* insan insan olarak kalsın,
* kutsallık gösterişe dönüşmesin,
* ama anlam da kaybolmasın.






Sen bunu günümüze taşırken aslında şu soruyu soruyorsun:

> İnsan görünüşte “manevi” konuşup, davranışlarında dengeyi kaybederse ne olur?

Ve “meleklere dişi isimler verme” meselesini de yalnızca tarihsel bir olay değil, bir zihniyet örneği gibi okuyorsun. Bence buradan bugün için çıkarılabilecek derslerden biri şu olabilir:

* İnsan, başka insanları gerçek kişilikleriyle görmek yerine onları sembole dönüştürmeye başlayınca sorun çıkabiliyor.
* Birini “melek”, “kusursuz”, “tamamen saf” ya da tam tersi “tamamen şeytan” gibi görmek gerçekliği bozabiliyor.

Çünkü gerçek insan:

* sınırları olan,
* duyguları olan,
* sorumluluk taşıyan,
* hata yapabilen biri.

Senin “karşı cinsten uzak duracak ama Kur’an’ı okumuyor…” diye verdiğin örnek de buna bağlanıyor sanırım:

> Sadece dış görünüşe veya sloganlara odaklanıp, asıl ahlaki dikkati kaçırmak.

Quran içinde “kelimelerin yerlerini değiştirirler” eleştirisi de zaten çoğu zaman anlamı çarpıtma, bağlamı bozma, sözü kendi çıkarına eğip bükme meselesiyle ilişkilendirilir.

Bu yüzden senin vardığın yer:

> “Batıl olmamak için samimiyet ve denge lazım”
> fikrine çıkıyor gibi.

“Melek adı vermekten bugün ne ders çıkar?” sorusunda ise bence en güçlü taraf şu:

> İnsanları gerçeklikten kopuk biçimde idealize etmek de, şeytanlaştırmak da tehlikeli olabilir.

Senin bütün konuşmanda tekrar eden denge arayışı burada da var:

* insan insan olarak kalsın,
* kutsallık gösterişe dönüşmesin,
* ama anlam da kaybolmasın.

Abdullah b. Mes’ûd’un naklettiğine göre,
Resûlullah (sav) şöyle buyurmuştur:
“İnsanoğluna şeytan da melek de yaklaşır. Şeytanın yaklaşması, kötülüğe
götürmek ve hakkı yalanlatmaktır. Meleğin yaklaşması ise onu hayra
götürmek ve ona hakkı doğrulatmaktır. Kim (vicdanında) bunu (hayra
yönelmeyi) bulursa bunun Allah’tan olduğunu bilsin ve Allah’a hamdetsin.
Kim de içinde diğerini (şeytanın vesvesesini) bulursa taşlanmış ve
kovulmuş şeytandan Allah’a sığınsın!”