Ayna ve Nokta Şiiri - Mustafa Çelebi 2

Ayna nedir, bilir misin?

Çoğu insan için ayna, sureti gösteren bir camdan ibarettir. Saçını düzeltir, yüzündeki çizgilere bakar, kendinde beğenmediği bir yeri düzeltir ve yoluna devam eder. Oysa insan aynaya yalnızca yüzünü görmek için bakmaz. Bazen insanın aynaya bakması, kendi hakikatiyle karşılaşmasıdır. Asıl mesele de tam burada başlar. Çünkü insan yüzünü görmekten korkmaz; yüzünün ardında sakladığı kendisini görmekten korkar.

Gönül bir aynadır. Fakat her gönül aynı şekilde yansıtmaz. Paslanmış bir gönül, hakikati değil, kendi pasını gösterir. Nefsinin gölgesinde yaşayan insan, dünyayı olduğu gibi değil, kendisinde taşıdığı ölçü kadar görür. Kimi insan herkeste kötülük arar; çünkü kötülüğü önce kendi içinde büyütmüştür. Kimi herkese şüpheyle yaklaşır; çünkü güvenmeyi çoktan unutmuştur. Kimi de sevgiyi bile bir mücadeleye çevirir; çünkü sevgiyi teslimiyet değil, kaybetme korkusuyla öğrenmiştir.

Bu yüzden insanın gördüğü şey, her zaman karşısındaki değildir. Çoğu zaman kendisidir.

İbn Arabî'nin varlık ve tecelli anlayışından bakarsak, âlem başlı başına bir aynalar düzenidir. Hakikat kendisini farklı suretlerde gösterir. İnsan da bu tecellinin dışında değildir. Her insan bir aynadır; fakat her ayna aynı berraklıkta değildir. Kimi yalnızca sureti gösterir, kimi suretin ardındaki manaya açılır. Gönül cilalandıkça insan, kendisine bakarken yalnızca kendisini görmemeye başlar. Çünkü bir noktadan sonra “Ben kimim?” sorusu, “Bende görünen nedir?” sorusuna dönüşür.

Belki de insanın bütün yolculuğu, “Ben” diye sahiplendiği şeylerin aslında ne kadarının kendisine ait olduğunu anlamasıdır.

Çocukluğundan beri sana söylenenler vardır. Sana biçilen roller, sana yakıştırılan sıfatlar, başkalarının senden beklentileri, korkuların, yaraların, başarıların, yenilgilerin...

Zamanla bunların hepsini üst üste koyar ve adına “ben” dersin. Oysa hakikatin yaptığı ilk şey, sana yeni bir kimlik vermek değil, üzerine yapışmış olan kimlikleri sökmektir.

Bu yüzden hakikate giden yol çoğu zaman huzurlu başlamaz. Önce insanın kendisiyle kavgası başlar.

Çünkü ayna sana yalnızca güzel taraflarını göstermez.

Öfkeni de gösterir, kibrini de, korkunu da, açlığını da, kıskançlığını da, sevgiye muhtaç tarafını da. İnsan başkasında gördüğü kusuru kolayca teşhis eder; kendi kusurunu gördüğünde ise ona bir isim bulur, bir mazeret üretir, geçmişine bağlar, şartlara yükler. Nefs kendisini savunmak konusunda oldukça mahirdir.

Hakikat ise mazeret dinlemez.

Ayna da öyle.

Sen aynaya kızabilirsin ama ayna sana kızmaz. Yüzünü değiştirmez. Seni güzel göstermek için gerçeği eğip bükmez. Ne isen onu gösterir.

İşte bu yüzden bazı insanlar aynadan hoşlanmaz.

Çünkü aynadan değil, aynanın kendilerine gösterdiğinden korkarlar.

İnsan bazen başka bir insana âşık olur ve aslında o insanda kendisinin kaybettiği bir parçayı görür. Bazen birine büyük bir öfke duyar; çünkü o kişi, kendi içinde görmek istemediği bir tarafına dokunmuştur. Bazen bir insanı hayatından çıkaramaz; çünkü o kişi yalnızca bir sevgili değil, aynı zamanda bir aynadır. Onun yanında insan kendisini daha fazla hisseder. Yaralarını, korkularını, çocukluğunu, nefsini ve hatta ruhunu görmeye başlar.

Bu nedenle aşkın hakikisi yalnızca iki insanın birbirini sevmesi değildir. Aşk, insanın kendisiyle karşılaşmasıdır.

Sevdiğin insan sana seni gösteriyorsa, o artık yalnızca sevgili değildir. Bir aynadır.

Fakat burada daha zor bir soru çıkar karşımıza: Peki sen, onun aynası olabiliyor musun?

Çünkü aynalık yalnızca karşıdakini görmek değildir. Karşıdakinin seni görmesine de izin vermektir. Bunun için insanın kendisini yakması gerekir. Kendi suretine fazla bağlanmış bir insan ayna olamaz. Çünkü o, yansıtmaktan önce kendi görüntüsünü korumaya çalışır.

Gerçek ayna kendisini feda eder. Kendi sureti yoktur. Görevi görünmek değil, göstermektir.

Belki de insanın olgunlaşması tam olarak burada başlar: Kendisini göstermekten vazgeçip hakikati göstermeye başladığında.

Peki iki ayna birbirine bakarsa ne olur?

İlk bakışta sonsuz bir görüntü oluşur. Bir ayna diğerini, diğeri ötekini yansıtır. Sanki sonu olmayan bir çoğalma meydana gelir. Fakat tasavvuf açısından bakıldığında bu sonsuzluk, çokluğun değil, vahdetin başka bir biçimde görünmesidir. Çünkü bütün o yansımalar farklı görünse de aynı kaynağa dayanır.

Çokluk, Bir'in görüntüleridir.

Kesret, vahdetin açılımıdır.

Ve bütün bu yansımaların gerisinde bir Nokta vardır.

Nokta, kalemin kâğıda ilk değdiği yerdir. Yazının başlangıcıdır ama aynı zamanda bütün yazının özüdür. Harfler noktadan çoğalır, kelimeler harflerden, cümleler kelimelerden. Sonra insan bütün bu kelimelerin arasında kaybolur ve sonunda yine aynı yere, yani Nokta'ya dönmek ister.

Tasavvufun diliyle söylersek, insan çokluktan Bir'e doğru yürür.

Belki de “Ben” ile “Hu” arasındaki mesafe bundan ibarettir.

“Ben” dediğin yerde kendini merkeze koyarsın. “Benim”, “bana”, “benimki”, “benim acım”, “benim aşkım”, “benim hakikatim” dersin. Sonra yol seni yavaş yavaş bu sahipliklerden soyundurur. Bir şeyleri kaybedersin. İnsanları kaybedersin. Kendi hakkında kurduğun düşünceleri kaybedersin. Bazen gururunu, bazen öfkeni, bazen haklılığını bırakırsın.

Ve bir gün fark edersin ki, kaybettiğin şeylerin çoğu zaten sana ait değilmiş.

İşte o zaman “Ben” biraz susar.

“Hu” biraz duyulur.

Fakat insanın kendisini Hızır, Musa, İbrahim, İsa, Yusuf, Yakup veya Âdem gibi büyük hakikatlerin isimleriyle anlatması kolaydır. Zor olan, o isimlerin taşıdığı imtihanı gerçekten yaşamaktır.

Hızır olduğunu söylüyorsan Musa'n nerede?

Sana “Aşk” diye teslim olan bir kalbe ne öğrettin? Sabır mı, yoksa yalnızca kendi sırrını mı?

İbrahim olduğunu söylüyorsan, ateşe attığın nefsin nerede? Gerçekten kurban ettiğin bir şey oldu mu, yoksa yalnızca dilinde mi kaldı?

İsa'nın nefesinden söz ediyorsan, ölü bir gönlü diriltecek merhametin nerede?

Yusuf'um diyorsan, zindandan neden kaçıyorsun? Bilmez misin, bazı zindanlar insanı saraylardan daha çok terbiye eder.

Yakup olduğunu söylüyorsan, hangi ayrılık seni gerçekten Hakk'a yaklaştırdı? Hangi hasret gözlerini dünyadan çevirip gönle döndürdü?

Âdem olduğunu söylüyorsan, yasak meyveyi kimin yediğini araştırmadan önce kendine bak. Havva'yı suçlamak kolaydır. Nefs her zaman kendisine bir suçlu bulur. Oysa insan önce kendi cennetini terk eder, sonra dünyayı sürgün sanır.

Bütün mesele burada düğümlenir.

İnsan kendisini tanımadan başkasını tanıdığını zanneder. Kendi nefsinin karanlığını görmeden başkasının karanlığı hakkında hüküm verir. Kendi yarasına bakmadan başkasının yarasını teşhis eder. Kendi aynasını temizlemeden başkasının yüzündeki lekeyi arar.

Sonra da buna hakikat der.

Oysa hakikat ne seni övmeye gelir ne de seni aşağılamaya.

Hakikat yalnızca seni sana getirir.

İnsan bundan korkar.

Çünkü kendine dönmek, dünyanın bütün gürültüsünden uzaklaşmaktan daha zordur. İnsan başkalarıyla kavga etmeyi bilir; kendisiyle yüzleşmeyi bilmez. Başkasını suçlamak kolaydır; kendi payını görmek ağır gelir.

Bu yüzden insanın en uzun yolculuğu başka bir insana, başka bir şehre veya başka bir dünyaya değildir.

"İnsanın en uzun yolculuğu kendisine doğrudur."

Ve bu yolculuğun sonunda garip bir şey olur.

İnsan kendisini bulduğunu zannederken, aslında kendisinden kurtulmaya başladığını fark eder.

Ne sen kalırsın orada, ne ben.

Ne ayna, ne suret.

Ne âşık, ne maşuk.

Ne soru, ne cevap.

Çünkü bütün bunlar yol boyunca kullanılan isimlerdir.

Sonunda yalnızca hakikat kalır.

Ve hakikatin karşısında insanın bütün iddiaları susar.

Ayna da susar.

Çünkü artık yansıtacak iki ayrı şey yoktur.

Nokta da susar.

Çünkü bütün çizgiler başladıkları yere dönmüştür.

Belki de Nokta'nın sırrı budur: Başlangıçla sonun aynı yerde buluşması.

İnsan hayatı boyunca kendisini arar. Bazen aşkta, bazen bilgide, bazen bir insanda, bazen bir davada, bazen bir inançta. Oysa aradığı şeyin bütün zaman boyunca kendi içinde olduğunu fark etmesi, yolculuğun sonuna geldiği anlamına gelir.

O zaman anlarsın:

Ayna seni sana göstermek için vardı.

Aşk seni sana götürmek için.

Acı seni uyandırmak için.

Ayrılık seni kendine döndürmek için.

Ve bütün yollar, bütün aynalar, bütün suretler seni sonunda aynı yere getirmek için vardı:

Noktaya.

Orada “Ben” susar.

Orada “Sen” susar.

Ve geriye yalnızca Bir kalır.

Belki de insanın bütün ömrü, o Bir'i aramakla geçer.

Sonunda bulduğunda ise anlar ki:

Aradığı hiçbir zaman uzakta değildi.

Sadece aynaya bakacak kadar cesur olması gerekiyordu.