Kültür Sanat Edebiyat Şiir

Sonuç

Atatürk döneminde:
Türküler asla yasaklanmadı, aksine sistemli biçimde derlendi.
Sanat müziği (fasıl) bir süre radyo yayınlarından çekildi, ama tamamen kaldırılmadı.
Batı müziği, Türk müziğiyle sentezlenmek üzere teşvik edildi.
Müzik, kültürel devrimin önemli bir aracı haline geldi.

5. Felsefi açıdan bakarsak

Atatürk’ün müzik anlayışı aslında “dil reformu”nun bir yansımasıydı:
Toplumun hem kelimelerini hem de seslerini yenilemek…
O, bir melodinin bile bir ideoloji taşıyabileceğini fark etmişti.
Dolayısıyla amaç yasaklamak değil, bilinçli bir dönüşüm yaratmaktı.

“Bir milletin yeni değişikliğinde ölçü, musikide değişikliği alabilmesidir.”
Gazi Mustafa Kemal Atatürk

Bu söz aslında bir estetik felsefedir:
Bir milletin sesi değiştiğinde, düşünme biçimi de değişir.

Halk müziği, aksine, o dönemde derleniyor ve destekleniyordu.
1936’da Ankara Devlet Konservatuvarı bünyesinde Halk Müziği Derleme Heyetleri kuruldu.
Bu ekipler Anadolu’yu dolaşıp yaklaşık 10.000’e yakın türkü derledi.
TRT’nin bugün çaldığı birçok türkü, bu dönemden kalmadır.

4. 1934–1936: Radyo yayınları ve “yasak” söylentisi

İşte en çok karıştırılan nokta burası.
1934’te Ankara Radyosu’nda kısa bir dönem boyunca Klasik Türk Sanat Müziği (özellikle fasıl tarzı) yayınlarına ara verildi.
Amaç, halkın kulağını Batı müziğinin çok sesliliğine alıştırmaktı.
Bu karar, dönemin Millî Eğitim Bakanı Reşit Galip’in ve Ziya Gökalp’in “milli musikimiz halk musikisidir” görüşleriyle bağlantılıydı.
Yani bu bir sanat müziği reformuydu, türkü yasağı değil!

3. Batı müziğiyle ulusal sentez

Atatürk, Batı müziğini “yabancılaşma” aracı olarak değil, araçsal bir dil olarak görüyordu.
Batı müziğinin çok sesliliğini, armonisini ve orkestral gücünü alıp Türk halk ezgileriyle sentezlemek istiyordu.
Bu yüzden Cumhuriyet dönemi bestecileri (Ahmet Adnan Saygun, Ulvi Cemal Erkin, Necil Kazım Akses, Cemal Reşit Rey, Hasan Ferit Alnar “Türk Beşleri”) bu ideali temsil etti.
Onlar, Anadolu ezgilerini alıp senfonilere, operalara dönüştürdüler.

2. Musiki Muallim Mektebi ve modernleşme adımı (1924)

1924’te Ankara’da Musiki Muallim Mektebi kuruldu.
Amaç, yeni kuşağa hem Batı müziği tekniğini hem de Türk halk müziği geleneğini öğretecek bir sistem kurmaktı.
Bu okul, sonradan Ankara Devlet Konservatuvarı’na dönüştü.
Yani Atatürk, müziği bir eğitim meselesi olarak ele aldı: “Bir milletin sesi eğitilmelidir..

ATATÜRK VE MÜZİK DEVRİMİ

1. Zemin: Cumhuriyet’in kültür politikası

Cumhuriyet’in kuruluşuyla birlikte amaç sadece siyasi bağımsızlık değildi; zihinsel ve kültürel bağımsızlık da hedefleniyordu.
Atatürk “milli kültür” kavramını sadece geçmişin tekrarı olarak değil, yeniden inşa edilmesi gereken bir canlı organizma olarak görüyordu.
Müzik de bu inşanın merkezindeydi.

Öyle ya bugünkü Türkiye’de klasik batı müziğini Türk sanatçıların piyano resitalleriyle dünya dinliyorsa bunu da müzikte Atatürk’ün ileriye dönük zekasına borçluyuz. Ve bununla da onur duyuyoruz.

2. Yasakla karıştırılan konu neydi?

Bazen “Atatürk döneminde müzik yasaklandı” gibi söylentiler, 1934’te Batı müziğine geçiş tartışmalarıyla karışıyor.
O dönemde radyo yayınlarında klasik Türk sanat müziği (örneğin fasıl türü) bir süreliğine azaltılmış, Batı tarzı müziğe ağırlık verilmişti.
Ama bu, halk müziği ya da türküler için geçerli değildi.
Zaten Atatürk’ün “Halkın kendi musikisi” dediği şey tam da o türkülerdi.

Mesela Atatürk’ün Halk müziğine yaklaşımından bahsedeyim.

Atatürk, Türk kültürünün özünü halkın sesinde, yani türkülerde, ağıtlarda, halk oyunlarında görüyordu.
O yüzden 1930’larda “öz Türk müziği”ni araştırmak ve kayıt altına almak için büyük bir çalışma başlattı.
Bizzat Atatürk’ün emriyle Muzaffer Sarısözen, Sadi Yaver Ataman gibi isimler Anadolu’yu dolaşarak yüzlerce halk türküsünü derlediler.
Bu derlemeler bugün TRT arşivlerinin temelini oluşturuyor.

Bugün, en güzel ölümün yıldönümünü kutlayacağız.
“Ölümün de güzeli olur mu?” demeyin, olur.
Koskoca bir imparatorluğu taht kavgalarıyla yitiren bir milletin küllerinden yeniden doğmasını sağlayan, binlerce şehidin mücadelesini zaferle taçlandıran, dünyaya özgürlüğün ve demokrasinin nasıl inşa edileceğini gösteren o büyük insan…
Bize Cumhuriyeti emanet eden, ardında bir vatan, bir ışık, bir yol bırakan Mustafa Kemal Atatürk çok güzel öldü.
Çünkü o, ölümüyle bile bir millete ölümsüzlüğü öğretti.

Ruhun şad, mekânın cennet olsun Atam.
Hayatım boyunca minnettar kalacağım.
Ne mutlu bana ki senin gibi bir Atam var.