Metelik-i Ahmer Şiiri - Mehmet Ata Günal

Birden aklıma geldi… TDK sözlüğünde bile yok, istedim ki bunu herkes duysun, öğrensin: Metelik-i Ahmer ne demek?

Dil, bazen en küçük bir bozuk paranın renginde koca bir tarih saklar. Osmanlı’nın son dönemlerinden günümüze kadar gelen ama çoğumuzun unuttuğu bu ifade, işte böyle bir örnek.

“Metelik”, Fransızca métallique’ten gelip değeri düşük, küçük bakır paraları anlatır. “Ahmer” ise Arapça “kırmızı”dır; bakırın kendine has rengine gönderme yapar. Bu iki kelimenin birleşimi, sıradan bir bozuk parayı bile edebi bir dille anlatır; sıradan bir şeyin değerini gözler önüne serer.

“Bir metelik-i ahmer etmez” denildiğinde, günümüzün “beş para etmez” tabirinden çok daha fazlası kastedilir. Burada yalnızca değersizlik değil, aynı zamanda zamanın ekonomik dokusu ve halkın dilindeki estetik anlayış da dile gelir. Küçük, kırmızı bir paranın bile kıymet taşımadığı, artık değersizleşmiş şeylerin öyküsüdür bu.

Metelik-i Ahmer’i hatırlamak, sadece kaybolan bir deyimi anmak değildir. Bu deyim, dilimizin inceliklerini, tarihimizin günlük hayatla örülmüş yönlerini ve insanlığın basit şeylere verdiği anlamları hatırlatır. Küçük bir paranın hikayesi, bize aslında büyük bir kültür mirasını fısıldar.