Hakikat Yolunda Gönül Şiiri - İlyas Kaplan

Hakikat Yolunda Gönül
Hacı Bayram-ı Veli Hazretleri'nin "N'oldu bu gönlüm" nutk-ı şerifine nazire ve hürmetle, "Mefâîlün Mefâîlün Feûlün" aruz kalıbı ile kaleme alınmıştır.

Dalıp ummâna hayrân oldu gönlüm
Gidip kendinden ihsân buldu gönlüm
Cihan mülkünden el çekti tamâmen
Fenâ dârında sultân oldu gönlüm

Ne kavgâ kaldı ne dert ile mihnet
Huzûr-ı zâta hayrân oldu gönlüm
Sivâ tozun silip mir'ât-ı dilden
Tecellîgâh-ı Rahmân oldu gönlüm

Gönül bir bahr-i bî-pâyân imiş meğer
Bu vuslat içre ummân oldu gönlüm
Okundu harf-i aşkın mushafından
Hakîkat bahrine kân oldu gönlüm

Eridi varlığım nâr-ı mahabbetle
Cemâl-i yâre kurbân oldu gönlüm
Bırakıp bendini nefs-i levvâmenin
Emîn u pak ü handân oldu gönlüm

Fakirlik tahtına geçti bu derviş
Gınâ mülkünde seyran buldu gönlüm
Makam-ı "Kün" sesinden hisse alıp
Hüdâ’nın lütfuna şân oldu gönlüm

Kadem bastı saray-ı vahdete hû
Cemâl-i mutlak’a cân oldu gönlüm
Gezip devr-i felekten geçti el-ân
Mekânsızlıkta devrân oldu gönlüm

Hicâb-ı kesreti mahv eyledi aşk
Ahad isminde pinhan oldu gönlüm
Dil-i ârifte her zerre bir ayet
Okundu sırr-ı Furkân oldu gönlüm

Sözü kes ey gönül deryâda mısın?
Susuzluk bitti reyyân oldu gönlüm
Ne mülk ü ne melek ne tâç u devlet
Hakk’ın katında kurbân oldu gönlüm

Rızâ babında kıldı secde-i şükr
Vifâk iklimine cân oldu gönlüm
Geçip "ben"likten erdi semt-i dost’a
Hakk’a teslîm-i burhân oldu gönlüm

Eridi karlı dağlar vuslatıyla
Bahâr-ı aşk ile gül-şen oldu gönlüm
Bütün dertler silindi levh-i dilden
Murâdı buldu şâdân oldu gönlüm

redfer

Şiirin Günümüz Türkçesiyle Açıklaması (Şerhi)
--------------
1.Beyit: Gönlüm ilahi aşk denizine dalıp hayran kaldı; kendi benliğinden geçerek gerçek iyiliği ve ihsanı buldu. Bu dünyanın geçici malından, mülkünden vazgeçince, yokluk (fenâ) ülkesinde gerçek bir sultan oldu.

2.Beyit: Artık ne dünya kavgası ne de dert ve sıkıntı kaldı; gönlüm yalnızca Hakk'ın huzuruna hayran oldu. Kalp aynasından Allah'tan gayrı her şeyin (sivâ) tozunu silince, gönlüm Rahman'ın tecelli ettiği bir mekan haline geldi.

3.Beyit: Meğer gönül sonu olmayan bir denizmiş; bu kavuşma ile birlikte adeta bir okyanus oldu. Aşk kitabının harfleri gönlüme okundu ve gönlüm hakikat denizinin kaynağı haline geldi.

4.Beyit: Varlığım ilahi aşkın ateşiyle eridi ve sevgilinin güzelliğine kurban oldu. Kendi nefsini kınayan ve terbiye eden (levvâme) nefis bağından kurtulunca, gönlüm güvene erdi, temizlendi ve neşeyle doldu.

5.Beyit: Bu derviş (benliğim) manevi fakirlik tahtına oturdu ve gerçek zenginlik mülkünde gezmeye başladı. Allah'ın "Ol" (Kün) emrindeki sırra ortak olup O'nun lütfuyla şereflendi.

6.Beyit: Gönlüm birlik (vahdet) sarayına adım attı ve mutlak güzelliğe can oldu. Feleğin çarkından, yani zamanın ve mekanın kaydından geçip mekânsızlıkta kendi devranını sürdürmeye başladı.

7.Beyit: İlahi aşk, eşyayı ayrı ayrı görme perdesini (kesret) yok etti; gönlüm Allah'ın "Bir" (Ahad) isminde gizlendi. Arif olanın gönlünde her zerre bir ayet oldu, sanki tüm Kur'an (Furkân) gönlüme okundu.

8.Beyit: "Ey gönül, artık sus, madem denize ulaştın neden konuşursun?" Gönlüm susuzluğunu giderdi ve tamamen suya kandı. Ne mülk, ne makam, ne de devlet; gönlüm yalnızca Hakk'ın katında kurban olmayı seçti.

9.Beyit: Gönlüm rıza makamında şükür secdesine kapandı ve Allah ile tam bir uyum (vifâk) içine girdi. Kendi "ben"liğinden geçip dostun semtine varınca, teslimiyetinin delilini bizzat Hakk'a sundu.

10.Beyit: Kavuşmanın sıcaklığıyla nefsin o karlı dağları eridi; gönlüm aşk baharıyla bir gül bahçesine döndü. Kalp levhasındaki tüm dertler silindi ve gönlüm asıl muradına erip sonsuz bir mutluluk (şâdân) buldu.

Hakkında
----------------
Bu derin ve tasavvufi şiir, "Mefâîlün Mefâîlün Feûlün" kalıbıyla yazılmış, "bu gönlüm" redifli bu eşsiz eserin ruhuna, veznine ve manasına sadık kalarak; tasavvufun "fena", "beka" ve "aşk" duraklarını işleyen yeni bir manzume hazırlandı.

Bu şiirde, kalbin bir ayna (mir'ât) oluşu ve hakikate yönelişi esas alındı. Özellikle gönlün dünya meşgalelerinden sıyrılıp bir "tecelligâh" (İlahi nurun yansıdığı yer) haline dönüşmesi vurgulandı.
"Mefâîlün Mefâîlün Feûlün" kalıbının o ritmik akışı her beyitte korunmaya özen gösterildi.

Beyitlerde "yoklukta var olma", "aşk ateşiyle pişme" ve "hakikat yolculuğu" temaları daha da pekiştirildi. Hem tasavvufi terimleri (peymân, kân, ayân) hem de aruzun o akıcı ritmini korumaya çalıştık. Bu haliyle tam bir "ilahi" formuna kavuşmuş oldu.

Bu şiir, nefsin terbiyesinden başlayıp ilahi huzurda son bulan tam bir manevi yolculuk halini aldı. Şiiri, tasavvuf edebiyatının zirve kavramlarından olan "Katre'nin deryaya karışması" ve "Hicab-ı kesretin (ayrılık perdesinin) kalkması" gibi mazmunlarla taçlandırıldı.

Bu manevi yolculuğu nihayete erdiren ve dervişin son durağını (vifak ve rıza makamını) temsil eden beyitlerle tamamlandı . Şiir, ilahi bir sükûnet ve teslimiyetle son bulmuş oldu.

Şiiri, "ben"likten geçip dostun kapısına varmak ve tüm manevi kışların ardından "aşk baharı" ile çiçeklenmek temalarıyla mühürlendi. Bu tasavvufi şiiri ve her beytinin günümüz Türkçesiyle ayrıntılı açıklaması yapıldı .