Hakikatin Peşinde

Küçük bir Anadolu kasabasında, camilerin ezanıyla uyanılan o sessiz sabahlardan birinde, Kemal Hoca ellerini dizlerinin üzerine koydu ve uzun uzun düşündü. Otuz yıl. Otuz yıldır aynı kürsüden aynı sözleri söylemişti. Aynı fetvalar, aynı hadisler, aynı mezhep hükümleri. Cemaati onu severdi. "Hocaefendi" diye seslenirlerdi. Elini öperlerdi. Ama son zamanlarda bir şey onu içten içe kemiriyordu; söylemek istemediği, dile getirirse her şeyin çöküvereceğini sandığı o tek soru: "Bunların ne kadarı gerçekten Allah'ın sözü, ne kadarı insanların sözü?" Talebesi Yusuf, onu ilk o soruyla sarstı. Genç bir adam. Üniversite okumuş, Arapçayı bizzat öğrenmiş, Kur'an'ı kendi başına okumaya çalışan biri. Bir öğleden sonra hocasının odasına girdi, elinde birkaç sayfa notla.
"Hocam," dedi, sesi saygılı ama gözleri kararlıydı, "En'am Suresi'nin 114. ayetini birlikte okusak olmaz mı?"
Kemal Hoca gözlüğünü taktı. Biliyordu o ayeti. Ama Yusuf'un sormak istediği şeyi de sezdi hemen.
Yusuf okudu: "O size kitabı açıklanmış olarak indirmişken Allah'tan başka hakem mi arayayım?" (En'âm Suresi 114. ayet)
Bir sessizlik çöktü odaya.
"Hocam," dedi Yusuf yavaşça, "Allah Kitabı 'açıklanmış olarak' indirdiğini söylüyor. Eğer öyleyse... neden biz onu anlamak için başka kaynaklara bu kadar muhtaç görünüyoruz? Neden Kur'an'ın bir ayeti, bazen yüzyıllar önce yaşamış bir âlimin yorumuna teslim ediliyor?" Kemal Hoca cevap vermedi. Veremezdi. Çünkü sorunun içinde, onun da yıllarca görmezden geldiği bir gerçek vardı. O günden sonra bir şey değişti. Kemal Hoca geceleri kütüphanesine kapanmaya başladı. Raflardan mezhep kitaplarını çekip aldı, yanlarına Mushaf'ı koydu. Karşılaştırmalar yaptı. Bazen saatlerce aynı konuya baktı. Bir gece Âl-i İmrân'ın 7. ayetine geldi. Okudu. Tekrar okudu.
"O sana kitabı indirdi. O'nun ayetleri muhkemdir. Onlar kitabın anasıdır ve diğerleri benzerdir. Kalplerinde eğrilik olanlar fitne çıkarmak ve onun tevili için benzerlerin peşinden giderler. Ve Allah'ın dışında onun tevilini bilmez. İlimde derinleşenler ona inandık hepsi Efendimiz katındandır derler. Ve derin düşünenler dışında hatırlamaz."
Elindeki kalem durdu. Kaç yıldır o zor ayetleri, o müteşabih metinleri; kimi zaman bir âlime, kimi zaman bir şeyhe, kimi zaman mezhep kitabına havale etmişti. "Büyüklerimiz şöyle yorumlamış" demişti. Ama ayet ne diyordu? "İlimde derinleşenler, 'İnandık, hepsi Rabbimiz katındandır' derler." Teslimiyetin, zorlama yorumdan çok daha derin bir cesaret gerektirdiğini o gece anladı. Kasabada bir kadın vardı. Adı Hatice. Kimse onun Kur'an okuduğunu pek bilmezdi. Çünkü kadınların "doğrudan" Kur'an'la ilgilenmesi, o kasabada pek hoş karşılanmazdı. Büyük âlimlerin sözlerine uymak gerekirdi. Sorgulamak saygısızlıktı. Ama Hatice yıllarca içinde bir şeyi taşımıştı. Okuduğu bir ayette Allah, doğrudan ona da hitap ediyordu. "Siz" diyordu, yalnızca erkeklere değil. "Akletmez misiniz?" diyordu, yalnızca alimlere değil. "Düşünmez misiniz?" diyordu, yalnızca medrese çıkışlılara değil. Ama etrafındaki yapı ona şunu söylüyordu: "Sen anlayamazsın. Büyükler anladı, sen uygula." Ve Hatice, yıllarca anlamadığı halde uyguladı. Anlamadığı halde inandığını sandı. Ta ki bir gün oturdu, Mushaf'ı kucağına aldı ve saatlerce baktı. Ağladı. Çünkü satırlarda Allah'ın ona da baktığını, ona da seslenmekte olduğunu hissetti. Aracısız. Doğrudan. İçindeki o yıllık ağırlık, o "bilişsel çelişki" o gece biraz hafifledi. Kemal Hoca, Cuma hutbesinde ilk kez farklı bir şey söyledi. "Kardeşlerim," dedi, sesi alışılmıştan daha sessiz ama daha sağlamdı, "Bugün size bir şeyden bahsetmek istiyorum. Kur'an'ı okuyun. Kendiniz okuyun. Anlamaya çalışın. Sorgulamaktan korkmayın. Zira Allah, bu kitapta defalarca soruyor: 'Akletmez misiniz? Düşünmez misiniz?' Bu sorular boşluğa söylenmiş değil. Size söyleniyor. Bana söyleniyor. Hepimize." Cemaat şaşırmıştı. Bazıları kaşlarını çattı. Bazıları başlarını eğdi. Ama arka sıralardan yaşlı bir adam, gözleri nemli, hafifçe başını salladı. Sanki yıllardır birinin bunu söylemesini bekliyordu. Yusuf o akşam hocasının yanına geldi.
"Hocam, bugünkü hutbeyi duydum. Bazıları memnun değildi."
"Biliyorum," dedi Kemal Hoca.
"Pişman mısınız?"
Hoca bir süre pencereden dışarı baktı. Akşam ezanı yükseliyordu. Minareden dökülen sesle birlikte kasaba sanki nefes alıyordu.
Sonunda otuz yıldır insanlara başkalarının anladığı bir Allah'ı anlattım. Bugün ilk kez... Allah'ın kendi söylediklerini aktarmaya çalıştım. Pişman olmam için hiçbir neden yok." dedi.
Hatice, o haftadan itibaren her sabah kalkıp Kur'an'ı okumaya devam etti. Onu yorumlayan değil, onu anlayan biri olmaya çalışarak. Bazen anlamadı. Ama anlamadığını kabul etti. Zorlama bir yorum değil; dürüst bir teslimiyet seçti. Kimi zaman ayet onu şaşırttı. Kimi zaman huzur verdi. Kimi zaman duraksattı, günlerce düşündürdü. Ama hiçbir zaman yabancı hissettirmedi. Çünkü o satırlarda, yüzyıllar ötesinden gelen insan sesleri değil; doğrudan kendisine uzanan ilahi bir kelam vardı. Kemal Hoca, ömrünün son yıllarında küçük bir not defteri tuttu. İçine yalnızca ayetler yazdı. Hiç yorum yok. Hiç hadis yok. Hiç isim yok. Yalnızca ayetler ve yanlarına kendi soruları. Öldüğünde o defterin üzerinde şunu yazmıştı:
"Gerçek iman, başkasının kelamına değil; Allah'ın kelamına teslimiyetle mümkündür."
Kasaba değişmedi. Ama içindeki birkaç insan değişti. Ve belki de hakikat, her zaman böyle yayılır: Sessizce. Bir kalbi diğerine dokundurarak. Bir soru, bir ayet, bir sabah.