Ayfın insan kimdir Şiiri - Kemal Tekir

Aydın insan kimdir

Aydın kime denir?
Aydın olmak, yalnızca çok kitap okumak, diploma sahibi olmak, akademik unvan taşımak ya da çok şey bilmek değildir. Aydın insan; bilgiyi akılla, aklı vicdanla, vicdanı ahlakla ve bilgiyi insanlığın yararına kullanabilen kişidir.

1. Etik açıdan aydın

Aydın insan, doğru ile yanlışı ayırt etme ve doğru olanı çıkarına rağmen savunma cesaretine sahiptir.

Haksızlığa uğradığında değil, başkası haksızlığa uğradığında da tepki verir.

Güçlünün yanında değil, haklının yanında durur.

Bilgisini insanları kandırmak veya üstünlük kurmak için kullanmaz.
Eleştirdiği ilkeleri kendisi de uygulamaya çalışır.
Aydınlık, bilgiden önce etik sorumluluktur.

2. Ahlaki açıdan aydın

Aydın insanın sözü ile davranışı arasında mümkün olduğunca uyum vardır.
Yalanı, haksızlığı, kul hakkını, sömürüyü ve ikiyüzlülüğü başkasında gördüğü kadar kendisinde de sorgular.
Çünkü gerçek aydın:
“Ben ne kadar biliyorum?” sorusundan önce,
“Bildiklerimle nasıl bir insan oluyorum?” diye sorar.

3. Felsefi açıdan aydın

Aydın insan sorgular, düşünür, kuşku duyar ve gerektiğinde kendi düşüncesini değiştirebilir.
Dogmaların, kalıpların ve hazır cevapların esiri olmaz.
“Böyle denildiği için doğrudur” yerine:
“Neden doğru?”
diye sorar.
Kendisinin de yanılabileceğini kabul eder. Bu nedenle gerçek aydın, kesinlik iddiasından çok hakikatin peşindedir.

4. Sosyolojik açıdan aydın

Aydın insan yalnızca bireysel kurtuluşunu düşünmez; toplumun sorunlarını, eşitsizlikleri, yoksulluğu, adaletsizliği, eğitim ve fırsat eşitsizliğini görür.
Toplumdaki sorunların yalnızca bireylerden değil, kurumlardan, ekonomik ilişkilerden, kültürden ve yönetim biçimlerinden de kaynaklanabileceğini kavrar.
Bu nedenle topluma sadece eleştiri getirmez; çözüm üretmeye de çalışır.

5. İlim açısından aydın

İlim, bilgi ve öğrenme arayışıdır.
Aydın insan bilmediğini bilmekten utanmaz.
“Bilmiyorum” diyebilmek de bir aydınlık göstergesidir.
Farklı alanlardan öğrenir; tarih, edebiyat, sanat, toplum, insan, doğa ve kültür arasında bağlantılar kurar.

6. Bilim açısından aydın

Bilimsel düşünce; kanıt, gözlem, akıl, eleştiri ve yöntem üzerine kuruludur.
Aydın insan bilimsel bilgi ile kişisel inancı birbirine karıştırmaz.
Bir iddia hoşuna gittiği için doğru kabul etmez.
Kanıt varsa kabul eder, kanıt yoksa ihtiyatlı davranır.
Bilimin değişebilir olmasını da bir zayıflık değil, kendini düzeltme gücü olarak görür.

7. Aydın ile entelektüel arasındaki önemli fark

Bir insan çok bilgili olabilir ama bilgeliği olmayabilir.
Bir akademisyen olabilir ama ahlaki sorumluluk taşımayabilir.
Çok kitap okuyabilir ama başkasının düşüncesine tahammül edemeyebilir.

Dolayısıyla:
Bilgi sahibi olmak insanı bilgili yapar.
Sorgulamak onu düşünür yapar.
Vicdan onu insan yapar.
Ahlak onu güvenilir yapar.
Bilgisini toplum yararına kullanmak ise onu aydın yapar.

Sonuç
Bence aydın insanın en kısa tanımı şudur:
Aydın; aklını başkasına kiralamayan,
vicdanını çıkarına satmayan,
bilgiyi güç gösterisi için değil insanlığın yararı için kullanan,
hakikati kendi çıkarından üstün tutan,
haksızlık karşısında susmayan ve
gerektiğinde kendisini de eleştirebilen insandır.

Ve belki en önemlisi:
Aydın olmak bir unvan değil, bir yaşam biçimidir.
Çünkü insanın başına bilgi yüklemek kolaydır; bilgiyi karaktere, karakteri ahlaka, ahlakı toplumsal sorumluluğa dönüştürmek asıl aydınlanmadır.

Aydın insan yalnızca karanlığı gören değil,
karanlığı aydınlatmak için ışık olan insandır.

Bilgisi aklını,
aklı vicdanını,
vicdanı ahlakını,
ahlakı adalet duygusunu,
adalet duygusu da topluma karşı sorumluluğunu besliyorsa
insan gerçekten aydınlanmıştır.

Çünkü gerçek aydın,
kendisini değil insanlığı büyütür;
üstünlük değil eşitlik,
çıkar değil adalet,
korku değil özgürlük,
kulluk değil özgür irade,
sömürü değil dayanışma ister.

Bu anlayışta aydınlanma yalnızca zihinsel değil; etik, ahlaki, bilimsel, sosyal ve siyasal bir dönüşümdür.

Kemal Tekir
Halkın sesi