Bop bip projelerinde son tango

BOP=BİP ,Projelerinde “Son Tango”
Jeopolitik Bir Değerlendirme

İngiltere, ABD ve İsrail’in başını çektiği Batı merkezli güç blokunun, uzun yıllardır Ortadoğu’da stratejik ve planlı politikalar yürüttüğü yönünde güçlü bir kanaat bulunmaktadır. Bu perspektife göre İngiltere stratejik aklı, ABD askeri gücü, İsrail ise bölgedeki ileri karakol rolünü üstlenmektedir. Küresel finans ve enerji düzeni de bu güç mimarisinin temel dayanaklarından biri olarak görülmektedir.

BOP ve “Büyük İsrail” Tartışmaları
Büyük Ortadoğu Projesi (BOP), resmi söylemde bölgeyi demokratikleştirme ve yeniden yapılandırma girişimi olarak sunulmuştur. Ancak bazı yorumculara göre bu proje, Nil ile Fırat arasındaki coğrafyada İsrail’in güvenliğini ve bölgesel üstünlüğünü tahkim etmeyi amaçlayan daha geniş bir stratejinin parçasıdır.

İsrail’in kuruluşundan bu yana Batı Şeria, Golan Tepeleri, Kudüs ve Gazze bağlamında yaşanan gelişmeler, bölgedeki sınır ve egemenlik tartışmalarını sürekli gündemde tutmuştur.

Irak’tan İran’a Uzanan Süreç
Irak, “kitle imha silahları” iddiasıyla işgal edildi; ülke parçalandı ve uzun süreli istikrarsızlığa sürüklendi. Libya’da benzer bir süreç yaşandı. Suriye iç savaşı ise bölgesel ve küresel güçlerin vekâlet savaşına dönüştü.

Bugün İran’ın nükleer programı üzerinden yürüyen gerilim, aynı jeopolitik hattın devamı olarak yorumlanmaktadır. İsrail’in nükleer kapasitesine karşılık İran’ın bu alandaki faaliyetlerinin tehdit olarak sunulması, bölgedeki güç dengesi tartışmalarını derinleştirmektedir.

Kürt Meselesi ve Bölgesel Dengeler
Ortadoğu’daki Kürt nüfusun, zaman zaman küresel güçler tarafından vekil aktör olarak kullanıldığı yönünde görüşler bulunmaktadır. Federal yapı, özerklik ve bağımsızlık vaatleri üzerinden şekillenen bu süreçlerin, nihai olarak bölgesel güç dengelerine bağlı olduğu açıktır. Olası bir yapılanmanın ne ölçüde bağımsız olacağı ise ayrı bir tartışma konusudur.

Enerji, Su ve Maden Jeopolitiği

Ortadoğu yalnızca etnik ve mezhepsel değil; aynı zamanda enerji ve su kaynakları açısından da stratejik bir bölgedir. Petrol, doğalgaz, madenler ve özellikle Fırat-Dicle havzası gibi su kaynakları, küresel rekabetin merkezinde yer almaktadır.

Küresel Sistem ve Çok Kutupluluk

Dünya ekonomisinin yıllık yaklaşık 100 trilyon dolarlık üretimine karşılık, küresel borç stokunun bunun birkaç katına ulaşması, mevcut finansal sistemin sürdürülebilirliği konusunda soru işaretleri doğurmaktadır. Türev piyasalar ve karşılıksız para politikaları, kapitalist sistemin kırılganlığını artırmaktadır.

ABD’nin Latin Amerika’daki siyasi baskıları, Çin’in küresel ticarette yükselişi ve Rusya-Ukrayna savaşı; tek kutuplu dünya düzeninden çok kutuplu sisteme geçişin sancıları olarak okunabilir.

Sonuç
Bugün yaşanan gelişmeler, Birleşmiş Milletler’in ve uluslararası hukukun etkinliği konusunda ciddi tartışmaları beraberinde getirmektedir. Güç dengelerinin yeniden kurulduğu bir dönemde, bölgesel savaşların küresel sonuçlar doğurma potansiyeli artmaktadır.

Ortadoğu’da olası bir geniş çaplı çatışmanın, müdahil güçler için beklenmedik sonuçlar doğurabileceği; tarihsel örnekler (Vietnam, Afganistan vb.) ışığında sıkça dile getirilmektedir.

Tek kutuplu dünya düzeni gerilerken, çok kutuplu bir sistemin doğum sancıları yaşanmaktadır. Bu sürecin barışçıl mı yoksa çatışmalı mı ilerleyeceği ise küresel aktörlerin tercihine bağlı olacaktır.